Το πείραμα αρχίζει

Η αποκαθήλωση. Κινέζοι εργάτες απομακρύνουν πορτρέτο της Βασίλισσας Ελισάβετ από βρετανικό στρατόπεδο στο Χονγκ Κονγκ, εν όψει της παραδόσεώς του στην Κίνα (φωτό Ρώυτερ)

Το Χονγκ Κονγκ, η «κοιλάδα με τα ευωδιαστά νερά», αυτό το προπύργιο του
σύγχρονου καπιταλισμού, με τους αμερικανόπνευστους ουρανοξύστες του, τα
πολυτελή πορνεία και την κινεζική μαφία του, την περίφημη Τριάδα, παραδίδεται
σε λίγες ημέρες σε μία από τις τελευταίες κομμουνιστικές χώρες του κόσμου.

ΜΕΝΕΙ να αποδειχτεί αν αυτή η μετάβαση θα αποβεί οικονομικά και κοινωνικά
επωφελής και για τις δύο πλευρές ή αν θα καταλήξει σε ένα ακόμη ατύχημα της
ιστορίας. Έτσι κι αλλιώς θα χρειαστεί πολύ καλή θέληση και άλλη τόση πολιτική
βούληση για να μπορέσει η Κίνα να διαχειριστεί ταυτόχρονα δύο διαφορετικά (και
αντίπαλα) συστήματα, τον κομμουνισμό και τον καπιταλισμό.

ΑΝΟΧΗ

Από το 1949 η Κίνα επέδειξε ιδιαίτερη ανοχή απέναντι σ’ αυτόν τον
καπιταλιστικό θύλακα και όχι χωρίς λόγο. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980
το ένα τρίτο των συναλλαγματικών αποθεμάτων της προερχόταν από τις πωλήσεις
τροφίμων και νερού στο Χονγκ Κονγκ.

Το ανεπτυγμένο χρηματοπιστωτικό σύστημά του χρησίμευσε στους Κινέζους σαν
φροντιστήριο στις σύγχρονες τραπεζικές και εμπορικές συναλλαγές. Καλλιεργώντας
κλίμα σταθερότητας και εμπιστοσύνης στο Χονγκ Κονγκ, η Κίνα ενθάρρυνε τις
ξένες επενδύσεις και στις δικές της ειδικές οικονομικές ζώνες.

Η ΘΑΤΣΕΡ

Μόνο δύο φορές διαταράχτηκε αυτό το αρμονικό κλίμα. Η πρώτη ήταν το 1967, στη
διάρκεια της Πολιτιστικής Επανάστασης, που οι συνέπειές της απείλησαν με
αποσταθεροποίηση το Χονγκ Κονγκ. Και η δεύτερη το 1982, όταν η Βρετανή
πρωθυπουργός Μάργκαρετ Θάτσερ, διψασμένη από τον θρίαμβό της στα Φόκλαντ,
δήλωσε απρόθυμη να παραδώσει το Χονγκ Κονγκ στην Κίνα. Για να υπαναχωρήσει δύο
χρόνια αργότερα, υπογράφοντας τη μεταβατική συμφωνία.

Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ

Σύμφωνα με αυτήν το Χονγκ Κονγκ γίνεται ειδική διοικητική περιοχή της Κίνας,
χωρίς όμως να είναι αυτόνομη. Θα έχει τις δικές του φορολογικές και
αστυνομικές αρχές, αλλά η άμυνα και η εξωτερική πολιτική θα ανήκουν στη
διαδικασία της Κίνας. Θα παραμείνει ελεύθερο διαμετακομιστικό λιμάνι, θα
διατηρήσει το δολάριό του ως μετατρέψιμο νόμισμα και θα μπορεί να υπογράφει
οικονομικές συμφωνίες. Το μεγάλο ερώτημα παραμένει: θα μπορέσει η Κίνα να
διαχειριστεί ταυτόχρονα τα δύο συστήματα, αποφεύγοντας τον παρεμβατισμό που
είναι σύμφυτος με το κινεζικό σύστημα; Πάντως, με το Βασικό Νόμο, ένα ντε
φάκτο Σύνταγμα που επέβαλαν το 1990 οι Κινέζοι στο Χονγκ Κονγκ, επιχείρησαν να
ελέγξουν οποιαδήποτε «ανατρεπτική» επιρροή που θα απειλούσε την κινεζική ενδοχώρα.

ΚΥΜΑ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ

Τα τελευταία χρόνια, καθώς η αντίστροφη μέτρηση πλησίαζε στο τέλος της, ένα
κύμα προσφύγων από το Χονγκ Κονγκ, περίπου 60.000 άνθρωποι ετησίως,
αναζητούσαν καταφύγιο στη Βρετανία, τον Καναδά, την Αυστραλία και τις ΗΠΑ.
Ήταν οι πρόσφυγες με τα γιοτ, που ένιωθαν να πνίγονται από τον στενό
εναγκαλισμό με την Κίνα.

Όμως οι επαφές της κομμουνιστικής Κίνας με το Χονγκ Κονγκ ήταν πάντα στενές.
Το τηλεοπτικό ντοκιμαντέρ «100 χρόνια Χονγκ Κονγκ», που προβάλλεται αυτές τις
ημέρες στην Κίνα, δείχνει ατέλειωτες ουρές ανθρώπων να περιμένουν τη σειρά
τους για λίγο νερό, στη μεγάλη ξηρασία που έπληξε το Χονγκ Κονγκ το 1960.

ΝΕΡΟ

Τότε, με εντολή του πρωθυπουργού Τσου Εν Λάι, οι Κινέζοι κατασκεύασαν έναν
αγωγό που έφερνε νερό από την Καντώνα. Σήμερα, ο ίδιος αγωγός παρέχει τα τρία
τέταρτα του πόσιμου νερού που χρειάζεται το Χονγκ Κονγκ. Την ίδια ώρα οι
αγρότες από την κινεζική ενδοχώρα προμηθεύουν τις αγορές τους με ρύζι,
οπωροκηπευτικά, χοιρινό και άλλα είδη πρώτης ανάγκης. Έστω και υπό βρετανική
κυριαρχία, ο ομφάλιος λώρος που συνέδεε το Χονγκ Κονγκ με τη μητέρα Κίνα δεν
αποκόπηκε ποτέ.