… Κι όμως η Ελλάδα δεν σε πληγώνει

Η απειλή της βροχής κρατούσε σε αγωνία τον σκηνοθέτη, σκηνογράφο και
ενδυματολόγο της «Ηλέκτρας» Γιάννη Κόκκο στο ρωμαϊκό υπαίθριο θέατρο της Λυών.
Όλες οι πρόβες είχαν γίνει, την τελευταία εβδομάδα, στα διαλείμματα της βροχής
και ο ίδιος, με τα μάτια στραμμένα συνέχεια προς τον ουρανό, μόλις κατά τις
εφτά το απόγευμα σιγουρεύτηκε πως εκείνο το βράδυ, στις 14 Ιουνίου, ένα
σαββατόβραδο, που ήταν η επίσημη πρεμιέρα, δεν θα έβρεχε.ΠΡΑΓΜΑΤΙ όχι μόνο δεν
έβρεξε, αλλά και το μισόγεμο φεγγάρι πρόσθεσε κι αυτό τον αδύνατο φωτισμό του
στο υποβλητικό σκηνικό που ήταν φτιαγμένο με αφαιρετικούς κύβους, σαν τυφλοί
ουρανοξύστες, δίχως παράθυρα, όπου επάνω τους, οι σκιές της Ηλέκτρας, της
Χρυσοθέμιδος και της Κλυταιμνήστρας, κατάλληλα φωτισμένες από τα πλάγια,
συμπλήρωναν, μεγεθυμένες, το τραγικό στοιχείο της όπερας του Ρίχαρντ Στράους.

Τα «ερείπια του ουρανού» (κατά τον Χειμωνά), δηλαδή τα άστρα, λαμπύριζαν κι
αυτά όσο το σκοτάδι εδραίωνε την κατοχή του.

Ο Γιάννης Κόκκος είναι ένας ξενιτεμένος Ρωμιός, απόγονος του άλλου Κόκκου, του
επιθεωρησιογράφου, που δολοφονήθηκε έξω από το θέατρο από ένα στρατιωτικό
επειδή ο τελευταίος ένιωσε θιγμένος από τη σάτιρά του. Ο σημερινός δισέγγονος,
ξεκινώντας την καριέρα του από το Στρασβούργο, έγινε για πολλά χρόνια ο
αχώριστος σκηνογράφος κι ενδυματολόγος του Αντουάν Βιτέζ, που, πεθαίνοντας,
του παρέδωσε τη σκυτάλη στο θέατρο και την όπερα, ως σκηνοθέτη πια.

Ο Κόκκος είναι από τους Έλληνες εκείνους της διασποράς που τιμά τα ελληνικά
χρώματα, όπως λέμε για τους ολυμπιονίκες πρωταθλητές μας, σε πολλά σημεία της
Γης. (Εκτός φυσικά από την πατρίδα μας, όπου από όσο ξέρω δεν έχει ακόμα
κληθεί να σκηνοθετήσει ένα θεατρικό έργο ή μιαν όπερα).

Αξέχαστα μου έχουν μείνει τα δέντρα του στις σκηνογραφίες για έργα του Μαριβό
ή του Κλωντέλ, την εποχή που ήταν ακόμα μόνο σκηνογράφος. Στο υπαίθριο ρωμαϊκό
θέατρο της Λυών, δέντρα εκ του φυσικού υπήρχαν μες στον χώρο, σαφώς κατώτερα
από τα κατασκευασμένα δικά του. Και μέσα από αυτά, έβλεπες τους αναμμένους
πυρσούς του χορού (που αν και δεν υπήρχε στο έργο, ο Κόκκος τον χρέωσε στα
δρώμενα, για να υπογραμμίσει τους στατικούς τραγουδισμένους μονόλογους της Ηλέκτρας).

Με την παράσταση αυτή έκλεισε και η μακρόχρονη σκηνική σταδιοδρομία της Γκρέις
Μπάμπρι, της νέγρας μέτζο, που θα συνεχίσει από δω και πέρα μόνο ως λυρική
τραγουδίστρια σε ατομικά ρεσιτάλ. Γι’ αυτήν που είχε πει εντυπωσιασμένος ο
εγγονός του Βάγκνερ, όταν στα 1961 την άκουσε να τραγουδά στο Μπάιροτ (ήταν η
πρώτη νέγρα σε όπερα του παππού του): «Ο παππούς μου έγραψε τη μουσική του για
το χρώμα της φωνής, όχι για το χρώμα της επιδερμίδας».

Οι αρχαίες κολόνες που ήταν σπαρμένες ανάμεσα στους γκρίζους κύβους (ένας
κύβος έγερνε επίτηδες θυμίζοντας τον πύργο της Πίζας) φέρναν αμέσως το μήνυμα
της ελληνικής παρουσίας στο κέντρο της εξάγωνης Γαλλίας. Ο Κόκκος, όπως και με
τα δέντρα του, κατάφερε κι αυτές ακόμα να τις κάνει να έχουν προσωπικότητα.
Κάθε κολόνα, που φέγγριζε όλο και περισσότερο όσο έπεφτε η νύχτα, ήταν σαν
ένας στίχος του Σεφέρη, αμετάφραστος.

Γαλλικό το κοινό, γερμανικό το λιμπρέτο, Γερμανός ο συνθέτης, Ουγγαρέζα η
Ηλέκτρα, νέγρα η Κλυταιμνήστρα, άρεια η Χρυσόθεμις, και η Ελλάδα, χάρις στο
μύθο της και τον σκηνοθέτη, τα καπέλωνε όλα. «Κορόνα-ιδέα, ιδέα-σπαθί», που
λέει κι ο Παλαμάς. Όχι! «Όπου κι αν πας η Ελλάδα δεν σε πληγώνει». Όπως κι αν
πας η «Ελλάδα σε πληρώνει»; (Δηλαδή σε γεμίζει;).

Συχνά λέμε πως ό,τι έχουμε να εξάγουμε στην Ευρώπη της Κοινής Αγοράς είναι τα
πολιτιστικά αγαθά μας. Πρέπει όμως να πούμε πως ήρθε ο καιρός για να αρχίσουμε
να εισάγουμε μερικά από αυτά. Οι Έλληνες είτε στις Τέχνες και τα Γράμματα,
είτε στις θετικές επιστήμες, είτε στην πιο πρόσφατη πληροφορική, παντού διαπρέπουν.

Πρόσφατα πέρασε από το Παρίσι ο νέος Γενικός Γραμματέας του Αποδήμου
Ελληνισμού, ο κ. Λαμπρινίδης. Για να ενημερωθεί. Φαντάζομαι ότι θα ταξιδεύει
συχνά σε άλλα μέρη της Γης για να γνωρίσει από κοντά το αντικείμενο της
υπευθυνότητάς του. Θα πρέπει να σκύψει με αληθινή στοργή πάνω σε αυτή τη
μεγάλη διασπορά που δεν κραυγάζει για αναγνώριση στο εσωτερικό της Ελλάδας,
αλλά που σεμνά κι αθόρυβα μεγαλουργεί στο εξωτερικό. Κι είναι πολλοί, πιστέψτε
με, που δεν τους έχουμε καν ακούσει. Κρυμμένοι μες στο κουκούλι του ξένου
(Ευρωπαίου, Αμερικανού, Λατινοαμερικάνου, Αυστραλού, Καναδέζου, ακόμα κι
Ασιάτη) κρύβουν μια ψυχή-πεταλούδα καθαρόαιμα ελληνική.