Στο πιο κρίσιμο σταυροδρόμι η Ευρωπαϊκή Ένωση

Στο κρισιμότερο σταυροδρόμι της βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς ετοιμάζεται
να υπογράψει τη νέα Συνθήκη της, με την οποία θα πορευθεί στον 21ο αιώνα.

ΤΕΣΣΕΡΙΣ όμως μέρες πριν από την προγραμματισμένη ολοκλήρωση της
Διακυβερνητικής Διάσκεψης ­ στη Σύνοδο Κορυφής του Άμστερνταμ ­ η αβεβαιότητα
κυριαρχεί στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Οι διαφορές μεταξύ των 15 κρατών-μελών
μοιάζουν αγεφύρωτες και το όραμα της ευρωπαϊκής ενοποίησης πιο μακρινό από
ποτέ. Στις αμφιβολίες για τη λήξη της Διακυβερνητικής ήρθε να προστεθεί το
«γαλλικό ερώτημα». Η νέα γαλλική κυβέρνηση έθεσε εν αμφιβόλω την προοπτική της
Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης και του ενιαίου νομίσματος, καθώς εξελέγη
με βάση τις υποσχέσεις της για τερματισμό της σκληρής λιτότητας που επιβάλλει
το Μάαστριχτ. Τη στιγμή που όλοι «κρατούν την ανάσα τους», αναμένοντας τη
γαλλογερμανική σύγκρουση ­ ή τον γαλλογερμανικό συμβιβασμό ­ στο Άμστερνταμ, η
Ελλάδα προσπαθεί να πετύχει έναν «καλό συμβιβασμό» για τα συμφέροντά της στη
νέα Συνθήκη.

1 Τι είναι η Διακυβερνητική Διάσκεψη;

Πρόκειται για τη διαδικασία αναθεώρησης της Συνθήκης του Μάαστριχτ ­ της
διαμόρφωσης δηλαδή ενός νέου «καταστατικού χάρτη» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που
προβλέπεται από την ίδια τη Συνθήκη. Στόχος της υποτίθεται πως είναι η
εξεύρεση του πλαισίου λειτουργίας που θα επιτρέψει στην Ένωση να ανταποκριθεί
στην αύξηση των χωρών-μελών με τη μελλοντική διεύρυνση προς Ανατολάς. Στην
πραγματικότητα πρόκειται για τη διαδικασία διαμόρφωσης ενός νέου «καταστατικού
χάρτη» της Ε.Ε.

2 Ποιοι μετέχουν στη Διακυβερνητική;

Οι εκπρόσωποι των 15 χωρών-μελών, οι οποίοι έχουν διορισθεί από τις
κυβερνήσεις τους. Μετέχουν ακόμη εκπρόσωποι της Κομισιόν και του
Ευρωκοινοβουλίου, χωρίς όμως αποφασιστικό λόγο (αφού η ίδια η φύση της
Διακυβερνητικής ­ δια-κυβερνητική ­ τους αποκλείει).

3 Μπορεί μια χώρα να επιβάλει τη θέλησή της στις υπόλοιπες;

Θεωρητικά, όχι: κάθε αλλαγή στη Συνθήκη απαιτεί ομοφωνία και των «15». Ωστόσο,
άλλη διαπραγματευτική δύναμη έχει μια μεγάλη χώρα ­ που συνεισφέρει άλλωστε
περισσότερα στον κοινοτικό προϋπολογισμό ­ και άλλη μια μικρή που εξαρτάται
πολλαπλώς από τις μεγάλες.

4 Η Διακυβερνητική ­ και το αποτέλεσμά της, το «νέο Μάαστριχτ» ­
καλύπτει όλα τα θέματα της Ένωσης;

Όχι. Οι «15» αποφάσισαν, χάριν της αποτελεσματικότητας, να εξαιρέσουν από τη
διαπραγμάτευση το ζήτημα της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ), της
διεύρυνσης και της διαρθρωτικής πολιτικής (τα περίφημα «πακέτα Ντελόρ»).
Συνοπτικά, θα μπορούσε κανείς να πει ότι η Συνθήκη ασχολείται με όλα τα θέματα
που καλύπτει και ένα εθνικό Σύνταγμα.

5 Όταν «κλείσει» η Διακυβερνητική, η νέα Συνθήκη τίθεται αμέσως
σε εφαρμογή;

Όχι. Πρέπει να προηγηθεί, ανάλογα με την κάθε χώρα, η επικύρωσή της είτε από
το Κοινοβούλιο είτε με δημοψήφισμα.

6 Τι είναι η «ευελιξία»;

Πρόκειται για την πρόταση ορισμένων χωρών που προβλέπει ότι εάν μια πλειοψηφία
χωρών θέλει να προχωρήσει σε κάποια πολιτική, θα μπορεί να το πράξει. Συναντά
πληθώρα αντιδράσεων από αυτούς που φοβούνται τη θεσμοθέτηση της Ευρώπης των
δύο ταχυτήτων.

7 Τι είναι η ΚΕΠΠΑ;

Είναι η Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Άμυνας, που υποτίθεται ότι θα
αποκτούσε η Ενωση με τη νέα Συνθήκη. Όπως όλα δείχνουν, όμως, ουσιαστικά δεν
πρόκειται να υπάρξει, καθώς οι χώρες διστάζουν να εγκαταλείψουν τις εθνικές
εξωτερικές πολιτικές τους ­ οι οποίες συχνά είναι σε σύγκρουση μεταξύ τους.

8 Το δικαίωμα του βέτο καταργείται;

Όχι, η δυνατότητα χρήσης του περιορίζεται όμως πολύ. Πάντως παραμένει για τα
θέματα «ζωτικού συμφέροντος» μιας χώρας.

9 Η Διακυβερνητική θα ολοκληρωθεί στο Άμστερνταμ;

Αυτός ήταν ο αρχικός στόχος. Κατά πάσα πιθανότητα όμως θα υπάρξει παράταση,
για δυο λόγους: α) οι διαφωνίες που έχουν προκύψει μεταξύ των κρατών μοιάζουν
αγεφύρωτες και β) οι νέες κυβερνήσεις Βρετανίας και Γαλλίας χρειάζονται
περισσότερο χρόνο.

10 Η Διακυβερνητική είναι η τελευταία μεγάλη διαπραγμάτευση στην Ένωση;

Κάθε άλλο ­ είναι μόνον η αρχή. Θα ακολουθήσουν οι διαπραγματεύσεις για τη
διεύρυνση της Ένωσης με νέα μέλη ­ ανάμεσά τους και η Κύπρος ­ οι
διαπραγματεύσεις για τα «πακέτα Σαντέρ» και οι διαπραγματεύσεις για την ΟΝΕ,
όλες μέσα στους επόμενους μήνες.

ΣΕ ΤΡΙΑ μέτωπα εστιάζεται η προσοχή της κυβέρνησης, εν όψει της Συνόδου
Κορυφής του Άμστερνταμ: α) στη διαπραγμάτευση της Διακυβερνητικής, β) στις
εξελίξεις αναφορικά με την ΟΝΕ, μετά την «αμφιλεγόμενη» στάση της Γαλλίας και
γ) στην τοποθέτηση της Ένωσης έναντι των ελληνοτουρκικών σχέσεων και της
επιτροπής σοφών που έχουν συγκροτήσει οι δύο χώρες. Για το τελευταίο θέμα,
κυβερνητικοί παράγοντες αναμένουν την υιοθέτηση από τους «15» μιας θέσης –
«ευχολογίου», για τη συνέχιση του έργου της επιτροπής στην κατεύθυνση της
εξομάλυνσης των σχέσεων. Οι ίδιοι παράγοντες, ωστόσο, δεν ήταν σε θέση να
προβλέψουν τι θα γίνει με το Σύμφωνο Σταθερότητας ­ το γερμανικής έμπνευσης
σχέδιο για τις σχέσεις των χωρών εντός της Νομισματικής Ένωσης, που έθεσε εν
αμφιβόλω η νέα κυβέρνηση της Γαλλίας ­ και συνακόλουθα με την τύχη του ευρώ.
«Μπορεί να βρεθούν όλα ­ και η Διακυβερνητική και η ΟΝΕ και όλα ­ στον αέρα,
μπορεί και να μη γίνει τίποτε και να προχωρήσουν τα πάντα βάσει του
προγράμματος», έλεγε χαρακτηριστικά συνεργάτης του Πρωθυπουργού. Η Αθήνα, όπως
και οι άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, παρακολουθεί με προσοχή τις εξελίξεις στη
Γαλλία και πιστεύει πως η στάση του κ. Ζοσπέν θα εξαρτηθεί από το εάν θα
επιλέξει να συγκρουσθεί ανοικτά με τον Γάλλο πρόεδρο Ζακ Σιράκ. Χθες
διεφάνησαν κάποια στοιχεία «συμβιβασμού» μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας, καθώς ο
Γερμανός υπουργός Εξωτερικών, Κλάους Κίνκελ, είπε για πρώτη φορά πως η χώρα
του δεν θα είχε αντίρρηση σε ένα πρόσθετο κεφάλαιο για την απασχόληση, στη νέα
Συνθήκη ­ ανατρέποντας την έως τώρα στάση της Βόννης. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι
οι «15» δεν πρέπει να κάνουν καμία αναφορά σε διοχέτευση συγκεκριμένων πόρων
για τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Το ερώτημα είναι εάν το Παρίσι θα θεωρήσει
επαρκή αυτή την «παραχώρηση» ή θα επιμείνει σε ριζοσπαστικότερες αλλαγές ­
προκαλώντας, βέβαια, την αντίδραση των Γερμανών. Η υιοθέτηση ενός κεφαλαίου
για την απασχόληση στη νέα Συνθήκη αποτελεί και μια από τις βασικές
προτεραιότητες της ελληνικής κυβέρνησης, από την αρχή της Διακυβερνητικής.

Η Αθήνα θέλει επιπλέον την υιοθέτηση ειδικής πολιτικής για τις νησιωτικές
περιοχές, ενώ έχει δώσει βαρύνουσα σημασία στο θέμα της κατοχύρωσης των
εξωτερικών συνόρων και της αλληλεγγύης μεταξύ των χωρών – μελών της Ένωσης.
Στόχος της Ελλάδας είναι ακόμη η αποφυγή της θεσμοθέτησης των πολλών
ταχυτήτων. Έτσι, σε περίπτωση που αποφασισθεί η «ενισχυμένη συνεργασία»
(κάποιες χώρες να προχωρούν σε μια πολιτική χωρίς τη συμμετοχή των υπολοίπων),
η Αθήνα θέλει εγγυήσεις ­ π.χ., στον τομέα της κοινής εξωτερικής πολιτικής, να
αποφασίζεται με ομοφωνία και να είναι ανοικτή σε όσους επιθυμούν αργότερα να
συμμετάσχουν. «Μάχη» θα δώσει η ελληνική πλευρά και στα θεσμικά θέματα,
προκειμένου να διατηρηθεί το δικαίωμα της κάθε χώρας να διαθέτει έναν
Επίτροπο, αλλά και να μη διαταραχθεί η ισορροπία μεταξύ μεγάλων και μικρών
χωρών, με το «ξαναμοίρασμα» των ψήφων στο Συμβούλιο.