ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Υπέρ Συνηγόρου συνηγορία

Με τον πρόσφατο Νόμο 2477/1997 η ελληνική έννομη τάξη απέκτησε, έπειτα από
μακρά κυοφορία, τον δικό της Ombudsman, τον Συνήγορο του Πολίτη.

Οι Έλληνες πολίτες, για την υπεράσπιση των οποίων συστάθηκε ο θεσμός, όπως το
λέει και ο τίτλος του (πνευματικό τέκνο του σημερινού υπουργού Μεταφορών), θα
πρέπει να περιμένουν να οργανωθεί και να στελεχωθεί μία ακόμα ανεξάρτητη αρχή
και να επιλεγεί το πρόσωπο που θα την ενσαρκώσει. Οι προθέσεις είναι
αναμφισβήτητα αγαθές, οι προϋποθέσεις όμως δεν είναι, δυστυχώς, οι θεσμικά άριστες.

Η δύναμη του, σουηδικής εμπνεύσεως, αρχετύπου έγκειται στο ότι ο Ombudsman
αποτελεί ένα όργανο δημοσίου ελέγχου, που βρίσκεται όμως, οργανικά και
ουσιαστικά, εκτός Διοικήσεως. Για να μπορέσει να λειτουργήσει αποτελεσματικά,
ο θεσμός έχει εξοπλισθεί με δύο αντίρροπες ιδιότητες: απόλυτη ανεξαρτησία κατά
την άσκηση ευρέων αρμοδιοτήτων, αλλά και μη δυνατότητα λήψης δεσμευτικών
αποφάσεων, παρά μόνο διατύπωσης επισημάνσεων, παραινέσεων και, οριακά, πιέσεων
προς τη Διοίκηση. Ο Ombudsman μετέχει περισσότερο ενός «πολιτισμού του
διαλόγου» παρά αποτελεί μηχανισμό καταστολής. Απευθύνεται στο περί δικαίου
αίσθημα της Πολιτείας, μεσολαβώντας υπέρ του πολίτη εις βάρος του οποίου ο
κρατικός μηχανισμός ενήργησε μη ορθά ή άδικα.

Σε μια χώρα, όπως η δική μας, που δεν διακρίνεται ούτε για το υψηλό επίπεδο
διαλόγου ούτε για την υπερβολική πολιτισμική ευαισθησία της Διοίκησής της, το
κύρος του μεσολαβητή πρέπει να βασίζεται όχι μόνο σε αναμφισβήτητα προσόντα
χαρακτήρα και επιστημοσύνης, αλλά και στη μεγαλύτερη δυνατή, πολιτειακά
εκφρασμένη, συναίνεση. Κι εδώ είναι που η ελληνική εκδοχή παρουσιάζει προβλήματα.

Ας ειπωθεί χωρίς περιστροφές: η τελική προτίμηση, ως συστήματος επιλογής του
Συνηγόρου, του διορισμού του από το Υπουργικό Συμβούλιο, ύστερα από
«γνωμάτευση» της Επιτροπής Θεσμών της Βουλής, αποτελεί θεσμική υποχώρηση. Η
αρμοδιότητα της Βουλής και η θέσπιση πλειοψηφίας τέτοιας που να απαιτεί τη
συμφωνία πολλών κομμάτων, αποτελούν απαραίτητα στοιχεία του θεσμού, εν όψει
ιδίως της φιλοδοξίας να παίξει ουσιαστικό και όχι διακοσμητικό ρόλο για τον
εξορθολογισμό της δράσης της Διοίκησης. Τα στοιχεία αυτά προβλέπονταν στο
σχέδιο νόμου που κατατέθηκε στη Βουλή και το οποίο αποτέλεσε, κατά την
εκπόνησή του, αντικείμενο ανοικτού επιστημονικού διαλόγου.

Η Βουλή έχασε, επομένως, μια μεγάλη ευκαιρία και η ευθύνη βαρύνει τόσο την
κυβέρνηση όσο και την αντιπολίτευση. Η μεν αντιπολίτευση (εξωτερική και
εσωτερική), γιατί ήγειρε και υπερασπίσθηκε το επιχείρημα της
αντισυνταγματικότητας της επιλογής του Συνηγόρου από τη Βουλή, επειδή μια
τέτοια αρμοδιότητα δεν προβλέπεται ρητώς στο Σύνταγμα. Η δε κυβέρνηση, γιατί
δεν κατάφερε να πείσει με επιστημονικό λόγο για τις αδυναμίες αυτής της άποψης
(η Βουλή κατέχει το τεκμήριο αρμοδιότητας στο κοινοβουλευτικό πολίτευμα και
τίποτα δεν εμποδίζει τον νομοθέτη να εξειδικεύσει τους χώρους έκφρασής της,
επιφέροντας παράλληλα τις αναγκαίες μεταβολές στον Κανονισμό της Βουλής) αλλά,
κυρίως, γιατί επέλεξε να μη δώσει μάχη με τα όπλα που διαθέτει: την πολιτική
διαπραγμάτευση και την επίλυση διά ψηφοφορίας από τη Βουλή του ζητήματος της συνταγματικότητας.

Η ευκαιρία που έχασε η αντιπολίτευση συνίσταται στην αποδυνάμωση ενός θεσμού,
για τον οποίο είχε εκφράσει σχεδόν γενική συμφωνία επί της αρχής, αντί να
προσπαθήσει να εκμεταλλευθεί ή ακόμα και διευρύνει την αυξημένη πλειοψηφία.
Για την κυβέρνηση ήταν θέμα απόδειξης της ειλικρινούς πίστης της στη θεσμική
μεταρρύθμιση, μετά μάλιστα και την εγκατάλειψη του νόμου για τις προμήθειες.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται το κρίσιμο σημείο για τη στάση έναντι του νέου θεσμού.
Παρά την προβληματική διαδικασία επιλογής, η εισαγωγή του Συνηγόρου, προστάτη
δικαιωμάτων και ελεγκτή της κακοδιοίκησης, είναι χρήσιμη, όσο και αν κανείς
δεν πιστεύει πως θα επιλύσει διά μαγείας τα προβλήματα της ελληνικής Δημόσιας
Διοίκησης. Για όποιον πιστεύει στη δυνατότητα βελτίωσης πολιτικών
δυσλειτουργιών μέσω θεσμικών ρυθμίσεων, ακόμα και ατελών, ο Συνήγορος αποτελεί
κατάκτηση. Μένει η μεγάλη δοκιμασία της πράξης για να φανεί σε ποιο βαθμό κάτω
από το κερασάκι θα βελτιωθεί και η γεύση της τούρτας.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.