«Θέλουμε ντομάτα με γεύση ντομάτας»

Η είδηση πέρασε σχεδόν απαρατήρητη: στο τελευταίο Σαλόνι της Μουσικής στο
Λονδίνο, ο ερευνητής της Φωνητικής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Ken Lomax
εφεύρε ένα λογισμικό βάσει του οποίου μπορεί να ανασυνθέσει φωνές τραγουδιστών
του παρελθόντος, με ένα απλό «δείγμα» της φωνής τους και να τους αναστήσει σε
ολόκληρες όπερες ακόμα κι αν δεν τις είχαν τραγουδήσει ποτέ.Η ΕΙΔΗΣΗ σαν
είδηση δεν θα είχε τίποτα το ανησυχητικό αν δεν αποτελούσε την επιβεβαίωση της
«εικονικής πραγματικότητας» (virtual reality) από την οποία φαίνεται πως θα
υποφέρουν, για ένα τουλάχιστον μικρό διάστημα, οι γενιές που θα ακολουθήσουν.
Από την «Ντόλι», το κλωνικό πρόβατο, ως την Πάστα και ως τη Μαρία Μαλιμπράν,
(τις ντίβες του περασμένου αιώνα, αν ήταν μπορετό να βρεθούν «δείγματα» της
φωνής τους) η απόσταση δεν είναι μεγάλη. Πράγμα που σημαίνει ότι εφεξής θα
πρέπει να ελέγχεται το προϊόν βάσει ενός πιστοποιητικού αυθεντικότητας.

Όπως παλιά, στο τέλος της δεκαετίας του ’50, και χάρις στο «σκάνδαλο Βαν
Ντόρεν», το ’59, στις ΗΠΑ υποχρεώθηκαν τα κανάλια να αναφέρουν στο τέλος κάθε
εκπομπής αν το τηλεοπτικό προϊόν ήταν «ζωντανό» ή «βίντεο».

«Ποιος ξέρει», έγραφαν οι αδελφοί Γκονκούρ στο «Ημερολόγιό» τους στις 10
Ιουνίου 1865, «μια μέρα η επιστήμη, με τις προόδους της μπορεί να ξανασυνθέσει
την προσωπογραφία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, μόνο από τον ίσκιο του που κάποια
στιγμή ακούμπησε σ’ ένα βράχο»!

Όμως τι εξυπηρετεί εν τέλει αυτή η ανάγκη του υποκατάστατου, του erzats; Ή
μήπως οι νέες τεχνολογίες, για να επιβιώσουν, πρέπει να αποδείξουν το μάξιμουμ
των δυνατοτήτων τους;

Η νίκη του ηλεκτρονικού υπολογιστή επί του Κασπάρωφ μόνο τυχαία δεν μπορεί να
θεωρηθεί. Ήταν ανεπίτρεπτο ο άνθρωπος να νικούσε το δημιούργημά του, διότι
τότε θα σήμαινε πως δεν το έκανε τέλειο. Άρα ο άνθρωπος σύρθηκε στην ήττα για
την αποθέωση της δημιουργίας του.

Δεν είμαι καθόλου αντίθετος σε ό,τι διευκολύνει τη ζωή των ανθρώπων. Εκεί που
βρίσκομαι επιφυλακτικός είναι στην άμετρη λατρεία κάθε τι που αποκαλείται
πρόοδος. Διότι η διαφορά ανθρώπου και μηχανής είναι μία: ότι με κάθε άνθρωπο
ξαναγεννιέται ο κόσμος, ενώ με κάθε καινούργια τεχνολογική εξέλιξη ο κόσμος
δεν είναι απαραίτητο να προϋπάρχει.

Κάθε παιδί χωριστά θέλει να μάθει τι είναι φεγγάρι. Κάθε μηχανή χωριστά δεν
ενδιαφέρεται γι’ αυτό. Η μηχανή δεν έχει καμιά περιέργεια, δεν υφίσταται την
επιρροή του περιβάλλοντος, δεν διαθέτει την ψυχοσωματική σύνθεση του ανθρώπου.
Εξέλιξη γι’ αυτήν σημαίνει σμίκρυνση. Εξέλιξη για τον άνθρωπο σημαίνει αύξηση.

Φτάνει κανείς να δει τους χώρους της Πομπηίας για να καταλάβει πόσο μικρόσωμοι
ήταν τότε οι άνθρωποι και πόσο πιο ψηλοί είναι οι σημερινοί Ναπολιτάνοι. Ενώ
από τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές μέχρι την κινητή τηλεφωνία, το νεώτερο
είναι μικρότερο του παλιού.

Κάθε επανάσταση έγινε εν ονόματι της απελευθέρωσης του ανθρώπου από τα κέντρα
της εξουσίας, δηλαδή της καταπίεσής του.

Η καινούργια ηλεκτρονική επανάσταση που συντελείται έχει το ίδιο προφίλ: δεν
υπάρχει πια κέντρο ή κεντρική εξουσία της πληροφόρησης. Όλοι είμαστε ίσοι
απέναντι στις τράπεζες των δεδομένων.

Η ηλεκτρονική βιβλιοθήκη της Βέροιας, π.χ., με τον άριστο κύριο Τροχόπουλο,
δεν έχει καμιά εξάρτηση από την Αθήνα. Επικοινωνεί απευθείας με όπου γης, μέσω Ίντερνετ.

Αυτό δεν μπορεί παρά να είναι θετικό. Όμως κάθε επανάσταση πέρα από το
κεντρικό ενοποιητικό της σύνθημα («προλετάριοι όλων των χωρών ενωθείτε»)
ρίχνει και το ανάθεμα στο σύστημα που επιδιώκει να αντικαταστήσει. (Όπως: «Η
θρησκεία είναι το όπιο του λαού»).

Στην ηλεκτρονική επανάσταση που ζούμε, το σλόγκαν έχει ριχτεί: «Αδικτύωτοι
όλου του κόσμου δικτυωθείτε». Λείπει όμως το ανάθεμα. Ποιανού τη θέση θέλει να πάρει;

Της εκκλησίας του Δήμου; Της εκκλησίας σκέτα; Της συναγωγής; Της συνάθροισης;
Του συναγελασμού; Της συμβίωσης; Του συναμφότερου; Της συνάφειας; Για την
προστασία μας μία είναι η οδός: να συνταχτούμε με το αίτημα «θέλουμε ντομάτα
με γεύση ντομάτας».