Νέφος πάνω στο νέφος!

Ένα δεύτερο νέφος εγκλωβίζει το νέφος της Αθήνας! Στο συμπέρασμα αυτό
καταλήγουν ειδικοί από επτά χώρες, που μελέτησαν για είκοσι ημέρες τις
συνθήκες της ατμόσφαιρας πάνω από την Ελλάδα το περασμένο καλοκαίρι.

Το διεθνές ερευνητικό πείραμα Πάουρ, που αφορά στη φωτοχημική δραστηριότητα
και την υπεριώδη ηλιακή ακτινοβολία, πραγματοποιήθηκε το πρώτο εικοσαήμερο του
περασμένου Ιουνίου, με σκοπό να απαντηθούν τα μεγάλα ερωτήματα γύρω από τις
υψηλές τιμές όζοντος που μετρήθηκαν σε παλαιότερα πειράματα έξω από το
λεκανοπέδιο της Αθήνας. Επιπλέον, αναζητήθηκαν απαντήσεις και για την επίδραση
της ηλιακής ακτινοβολίας σε ολόκληρη την ατμόσφαιρα, για πρώτη φορά από το
επίπεδο της θάλασσας μέχρι και τη στρατόσφαιρα, δηλαδή μέχρι και περίπου
τριάντα χιλιόμετρα ύψος.

«Πάνω από το γνωστό νέφος της Αθήνας έχουμε μια άλλη ζώνη έντονης φωτοχημείας
στο υπεριώδες φως, διαδικασία που παράγει τον ρύπο όζον. Πρόκειται για ένα
πρωτότυτο αποτέλεσμα της μελέτης», εξηγεί ο συντονιστής του προγράμματος,
καθηγητής Φυσικής της Ατμόσφαιρας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης,
κ. Χρήστος Ζερεφός. «Η ζώνη αυτή βρίσκεται ανάμεσα στα τέσσερα και στα επτά
χιλιόμετρα ύψος και δεν έχει μόνο τοπικό ενδιαφέρον. Η παρουσία της στο
μεγαλύτερο μέρος της Νότιας Ευρώπης έχει ως αποτέλεσμα να συντηρούνται οι
υψηλές συγκεντρώσεις όζοντος και άλλων οξειδωτικών ενώσεων».

Η διαπίστωση αυτή, δηλαδή η συντήρηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στα αστικά
κέντρα και στην περιφέρεια από ένα άλλο υψηλότερο νέφος, δείχνει ότι η
φωτοχημική δραστηριότητα στην περιοχή του Αιγαίου δεν είναι αυτή που ξέραμε,
δηλαδή έντονη μόνο στα κατώτατα στρώματα. Ανάμεσα στο «κακό» όζον, που είναι
γνωστό συστατικό του «νέφους» των πόλεων, και στο «καλό» όζον, που βρίσκεται
στα ανώτερα στρώματα και μας προστατεύει από τις επιβλαβείς ακτινοβολίες του
Ήλιου, υπάρχει έντονη φωτοχημική δραστηριότητα στο υπεριώδες φως και στα
ενδιάμεσα στρώματα. Ένα ακόμη βασικό συμπέρασμα από την επεξεργασία του
τεράστιου όγκου των μετρήσεων είναι ότι ένα μεγάλο τμήμα της Νότιας Ευρώπης,
περιλαμβανομένης και της Ελλάδας, κατακλύζεται από πολύ υψηλές τιμές όζοντος
από το έδαφος μέχρι και τη στρατόσφαιρα. Αυτές οι υψηλές συγκεντρώσεις όζοντος
μερικές φορές φτάνουν στο Αιγαίο ακόμη και στα όρια επιφυλακής. Η φωτοχημική
δραστηριότητα είναι έντονη παντού, ακόμη και στις ψηλότερες βουνοκορφές!

«Πειράματα τέτοιας έκτασης θα βοηθήσουν», λέει ο κ. Ζερεφός, «στην κατανόηση
των υψηλών επιπέδων όζοντος που επικρατούν σε μεγάλες περιοχές της
Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Χωρίς την κατανόηση αυτών των φαινομένων δεν μπορούν
ούτε τα κατάλληλα μέτρα να παρθούν, ούτε και να εφαρμοστούν μακροχρόνιες
στρατηγικές αντιμετώπισης αυτών των επικίνδυνων ρύπων».

Ένα ακόμη σημαντικό συμπέρασμα των μετρήσεων είναι ότι στις ίδιες περιοχές της
Ευρώπης εμφανίζονται υψηλές συγκεντρώσεις αερίων που επιταχύνουν την
οξειδωτική ικανότητα της ατμόσφαιρας, δηλαδή τη δημιουργία ενώσεων που
μακροχρόνια είναι εξαιρετικά επικίνδυνες στο αναπνευστικό σύστημα.Πάντως, από
τη γενική χαρτογράφηση της ποιότητας του αέρα στη χώρα μας προέκυψε ότι οι
άλλοι αέριοι ρύποι, εκτός του όζοντος, είναι σε χαμηλή συγκέντρωση βόρεια του
Βαρνάβα, σε ολόκληρο το Αιγαίο και από την Πίνδο μέχρι την Κρήτη. «Η Ελλάδα
αποτελεί ένα σπουδαίο φωτοχημικό εργαστήριο, που πρέπει να το εκμεταλλευτούμε.
Και η διεθνής δράση για την αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης δεν πρέπει
να βρίσκει την Ελλάδα απούσα…», καταλήγει ο κ. Ζερεφός.

Η ταυτότητα του πειράματος

Θέμα: Φωτοχημική δραστηριότητα και υπεριώδης ηλιακή ακτινοβολία.

Συντονισμός από: Χ. Ζερεφό, Ι. Ζιώμα, Κ. Κουρτίδη, Α. Παπαγιάννη, Δ.
Μπαλή, Ε. Κοσμίδη.

Συνεργασία: Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία, Υπηρεσία Πολιτικής
Αεροπορίας, ΠΕΡΠΑ.

Τρόπος έρευνας: Πτήσεις ειδικά εξοπλισμένου αεροσκάφους, επίγειες
μετρήσεις με προηγμένης τεχνολογίας όργανα.

ΤΟ ΟΖΟΝ παράγεται στην ατμόσφαιρα από την επίδραση του φωτός του Ηλίου στα
συστατικά της ατμόσφαιρας. Το περισσότερο όζον βρίσκεται σε ύψος περίπου 22
χλμ., σε μεγάλη πυκνότητα. Στα κατώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας, όμως, η
συγκέντρωσή του είναι σημαντικά μικρότερη και οφείλεται στην επίδραση του
φωτός στα συστατικά της κατώτερης ατμόσφαιρας. Στις πόλεις δημιουργείται το
γνωστό φωτοχημικό νέφος ή «νέφος των πόλεων», ενώ στην ύπαιθρο οι τιμές του
όζοντος καθορίζονται από πολλούς παράγοντες, όπως είναι οι φυσικές εκπομπές
όζοντος από τα φυτά και τα δέντρα.Το αέριο αυτό είναι πολύ πιο οξειδωτικό από
το οξυγόνο και μακροχρόνια έκθεση σε αυτό μπορεί να δημιουργήσει σοβαρές
επιπτώσεις στο αναπνευστικό σύστημα των ανθρώπων και στα φυτά. Λόγω του ότι
είναι πολύ οξειδωτικό και επειδή είναι παντού (ακόμη και μέσα στα μουσεία μας)
αποτελεί απειλή ακόμη και για την πολιτιστική μας κληρονομιά.