ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Λιτότητα στα Πανεπιστήμια

Την εποχή που συζητείται η αναβάθμιση της Πανεπιστημιακής Παιδείας και η
διεύρυνσή της (αύξηση αριθμού εισακτέων, δημιουργία Ελεύθερων Κύκλων Σπουδών),
η οικονομική πολιτική της κυβέρνησης έρχεται να ανατρέψει τις αυξήσεις
λειτουργικών δαπανών των ΑΕΙ, που ψηφίστηκαν από τη Βουλή με τον προϋπολογισμό
του 1997, και να ακυρώσει έτσι τις προτεραιότητες που είχαν διακηρυχθεί για
την Παιδεία.

Με την ψήφιση του προϋπολογισμού του 1997 αποκρυσταλλώθηκαν οι προτεραιότητες
της κυβερνητικής πολιτικής κατά τομέα (Υγεία, Παιδεία, Άμυνα κ.ά.) και διεφάνη
ότι στον τομέα της Παιδείας δίδεται ιδιαίτερη σημασία, αφού προβλέπονταν
αυξήσεις της τάξεως του 14% σε σχέση με τον προϋπολογισμό του 1996. Ειδικότερα
για τα Πανεπιστήμια, όσον αφορά τον τακτικό προϋπολογισμό, ενεγράφησαν και
ψηφίστηκαν δαπάνες ύψους 35 δισ., έναντι 30 δισ. του 1996, ήτοι αύξηση 17%. Η
αύξηση αυτή δεν μπορεί να καλύψει τις συσσωρευμένες υποχρεώσεις των
Πανεπιστημίων από τα προηγούμενα έτη (π.χ. συγγράμματα, στέγαση φοιτητών,
λειτουργικές ανελαστικές δαπάνες), για τις οποίες θα απαιτείτο αύξηση της
τάξεως του 25%-30%. Παρ’ όλα αυτά, θεωρήθηκε ως ένα πρώτο βήμα.

Όμως έξι μήνες μετά την έγκριση του προϋπολογισμού έχουμε υπαναχώρηση της
διακηρυγμένης πολιτικής, ενώ τα Πανεπιστήμια βρίσκονται σε δεινή οικονομική κατάσταση.

Ειδικότερα:

α) Για το 1997 ζητήθηκε, με εγκύκλιο του υπ. Οικονομικών, να υποβάλουν τα ΑΕΙ
προϋπολογισμούς που δεν θα υπερβαίνουν το ύψος του προϋπολογισμού του 1996.

β) Με τον πρόσφατο Νόμο 2469, άρθρο 3 (Μάιος 1997) και την Υπ. Εγκύκλιο
2033392 (13/5/97) του υπ. Οικονομικών, οι προϋπολογισμοί όλων των ΝΠΔΔ χωρίς
καμία εξαίρεση (άρα και για τα ΑΕΙ) θα πρέπει να διαμορφωθούν, τόσο για το
1997 όσο και για το 1998, στο ύψος του προϋπολογισμού του 1996.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι με νόμο καθηλώνονται οι λειτουργικές δαπάνες των
Πανεπιστημίων για δύο έτη και ακυρώνεται στην ουσία η όποια αύξηση δαπανών
έχει ήδη εγκρίνει και ψηφίσει το Κοινοβούλιο. Οι αντιφάσεις αυτής της
πολιτικής δημιουργούν μείζονα προβλήματα. Αφενός είναι σοβαρό δείγμα
αναξιοπιστίας· αφετέρου δεν εξασφαλίζονται οι προϋποθέσεις στοιχειώδους
λειτουργίας των ΑΕΙ και δημιουργούνται σοβαρά προβλήματα στην κάλυψη των
ανελαστικών δαπανών (ΔΕΗ, ΟΤΕ, θέρμανση κ.ά.) και των δαπανών στέγασης
φοιτητών και παροχής συγγραμμάτων.

Είναι σαφές ότι στην προσπάθεια μείωσης των δαπανών και ορθολογικής
αξιοποίησης των πόρων στο πλαίσιο του Προγράμματος Σύγκλισης, πρέπει να
συμβάλει όλος ο Δημόσιος Τομέας και προφανώς και τα Πανεπιστήμια. Είναι,
επίσης, γνωστό ότι τα Πανεπιστήμια προβαίνουν ήδη τα τελευταία χρόνια σε
σοβαρές προσπάθειες διοικητικού εκσυγχρονισμού και εξοικονόμησης πόρων (π.χ.
μηχανοργάνωση υπηρεσιών, μελέτες εξοικονόμησης ενέργειας, προτάσεις για την
αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας, εκπαίδευση προσωπικού κ.ά.). Παράλληλα, τα
ΑΕΙ επιδιώκουν τη βελτίωση της συνεργασίας τους με τους αρμόδιους
χρηματοδοτικούς και ελεγκτικούς φορείς (υπ. Παιδείας, Γενικό Λογιστήριο του
Κράτους, Ελεγκτικό Συνέδριο). Στο πλαίσιο της συνταγματικά κατοχυρωμένης
διοικητικής και οικονομικής αυτοτέλειας, που προσδιορίζει και την
ιδιαιτερότητα των Πανεπιστημίων σε σχέση με άλλα ΝΠΔΔ, τα Πανεπιστήμια
οφείλουν να λειτουργούν με βάση τις αρχές της χρηστής διοίκησης (δηλ. τη
διαφάνεια, την ορθολογική διαχείριση των πόρων και την απόδοση λόγου στους
αρμόδιους ελεγκτικούς θεσμούς), αποδεικνύοντας στην Πολιτεία και την κοινωνία,
τη σημασία του έργου που επιτελούν. Τα Πανεπιστήμια, επίσης, οφείλουν να
ανατρέψουν την υφέρπουσα αρνητική αντίληψη ότι είναι «σπάταλοι μηχανισμοί»
διαχείρισης δημοσίου χρήματος. Από την άλλη πλευρά, η Πολιτεία δεν μπορεί με
ισοπεδωτικό τρόπο να περικόπτει τις ήδη εγκεκριμένες αυξήσεις των λειτουργικών
δαπανών και να τις καθηλώνει στο ίδιος ύψος και για το επόμενο έτος. Μια
τέτοια ισοπεδωτική πολιτική λιτότητας ως προς τις λειτουργικές δαπάνες
αντιφάσκει τόσο με τη γενική πολιτική αναβάθμισης και διεύρυνσης της
Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης όσο και με την ειδικότερη πολιτική ανάπτυξης της
υποδομής των Πανεπιστημίων (Δημόσιες Επενδύσεις, ΕΤΠΑ), που συνεπάγεται υψηλά
λειτουργικά κόστη. Είναι παράλογο και ανορθολογικό να έχουν επενδυθεί και να
συνεχίζεται να επενδύονται κεφάλαια για κτίρια και εξοπλισμούς και αυτά να μην
μπορούν να λειτουργήσουν λόγω περιορισμού των λειτουργικών δαπανών. Είναι
επίσης παράλογο να εξασφαλίζονται σημαντικοί πόροι από το Κοινοτικό Πλαίσιο
για τη λειτουργία του Ανοικτού Πανεπιστημίου και των προτεινόμενων Ελεύθερων
Κύκλων Σπουδών και να μην μπορεί να λειτουργήσει το σημερινό δημόσιο Πανεπιστήμιο.

Ο καθηγητής Π. Γετίμης είναι αντιπρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου.