Το τάνκερ που δεν χωρούσε στη λίμνη…

Το ότι η Ουνέσκο τίμησε προχθές τον Καζαντζάκη μόνο τυχαίο και συμπτωματικό
δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί. Στη μεγάλη αίθουσα 11, οι έξι ομιλητές
αναφέρθηκαν σε έξι διαφορετικές καταβολές του Καζαντζάκη. Η Ουνέσκο,
καλύπτοντας όλες τις φυλές και τις θρησκείες της Γης, βρήκε σε αυτόν, που
υπήρξε και για ένα περίπου χρόνο συνεργάτης της, τον συγγραφέα του οποίου το
έργο ανταποκρίνεται στην πολυπολιτισμικότητά της.

Η ΚΥΡΙΑ Mireille Jourdanet, αρχιτέκτων, από το Πανεπιστήμιο της Καζαμπλάνκα,
αναφέρθηκε στον αραβο-μουσουλμανικό προβληματισμό του Κ., με αφορμή τη δική
του διαπίστωση ότι νιώθει να κυλάει μέσα στις φλέβες του αίμα αραβικό.

Ο φιλόλογος και ψυχαναλυτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Paris VII, κ. Roger
Dadoun, παίρνοντας αφορμή από μία λιγότερο γνωστή φράση του μεγάλου συγγραφέα,
ότι μια σταγόνα αίμα εβραϊκό εκπυρσοκροτεί στις αρτηρίες του, αναφέρθηκε στον
ιουδαϊσμό και στη θέση που κατέχει το θείο (divin) στο έργο του. Ενώ η σημασία
της ερωτικής του συνάντησης με τη Ραχήλ, στο Βερολίνο των αρχών της δεκαετίας
του ’20, που τον μύησε στον κομμουνισμό, παραμένει πεδίο για έρευνα.

Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Λιέγης κ. Andre Deisser, μιλώντας για τον
ελληνο-ρωμαϊκό κόσμο στο έργο του Κ., έκανε την ίδια περιήγηση μαζί του,
ξεκινώντας από το 1909 που πρωτοέρχεται ως φοιτητής στο Παρίσι και, αργότερα,
μέσα από τα ταξιδιωτικά του, διαπίστωσε πόσο κοντά ένιωθε εκείνος σε κάθε τόπο
που επισκεπτόταν. Από την Ιταλία συναποκόμισε τον Δάντη, η Ισπανία (όπου
στάλθηκε ως ανταποκριτής της «Καθημερινής» από τον ιδρυτή της, Γεώργιο Βλάχο,
για να καλύψει τον εμφύλιο από την πλευρά των φασιστών του Φράνκο) τον φέρνει
κοντά στον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο, τον διάσημο πρόγονό του. Στη Αγγλία, συναντά
τη βιομηχανική επανάσταση και, μέσω αυτής, όλους τους προλετάριους της γης που
θέλουν να ενωθούν.

Η Κατερίνα Αγγελάκη – Ρουκ μίλησε για τον βουδιστή Καζαντζάκη. Ο Μιχάλης
Λασηθιωτάκης, του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, για τις φιλοσοφικές του
επιδράσεις από τους W. James, Νίτσε, Μπέργκσον. Ενώ ο Λάμπρος Κουλουμπαρίτσης,
καθηγητής του Ελεύθερου Πανεπιστημίου της Λιέγης, είχε ως θέμα τις πολιτικές
ιδέες του Καζαντζάκη, όπου τον παρακολουθούμε να περνά από τον κομμουνισμό, να
επιστρέφει σε έναν κομμουνισμό με ανθρώπινο πρόσωπο, να θαυμάζει το 1926 τον
Μουσολίνι, πριν γίνει ακόμα ο γνωστός δικτάτορας, (την ίδια εποχή που τον
θαύμαζε και ο σοσιαλιστής Τζωρτζ Μπέρναρντ Σω), να καταλήγει σοσιαλιστής κτλ.

Το προφίλ του συγγραφέα που προέκυψε από την ημερίδα, για ένα κοινό που στην
πλειοψηφία του δεν ήταν ελληνικό, ήταν ότι έχουμε να κάνουμε με ένα πνεύμα όχι
μόνο ανήσυχο, αλλά αντιφατικό, που παλεύει ανάμεσα στο διονυσιακό και το
απολλώνιο στοιχείο του εαυτού του, προσπαθώντας να υποτάξει το πρώτο στο
δεύτερο. Να μεταμορφώσει δηλαδή την ύλη, από την οποία πλάστηκε, σε κάτι το
άυλο, το οποίο δεν είναι φθαρτό. Δεν είναι τυχαίο ότι ο κοσμοκαλόγερος αυτός,
ως γνήσιος απόγονος του Ελ Γκρέκο, μας χάρισε το καταστάλαγμα της ανθρώπινης
περιπέτειάς του σε ένα βιβλίο-σταθμό, στην αυτοβιογραφία του, «Αναφορά στον Γκρέκο».

Θυμάμαι όταν το ’53 του έστειλα στην Antibes της Νότιας Γαλλίας όπου έμενε το
πρώτο μου βιβλίο «Η διήγηση του Ιάσονα». Μου απάντησε με μια κάρτα όπου
έγραφε: «Πολλή εντύπωση, μεγάλη χαρά μου έδωσε η διήγηση του Ιάσονα. Σας
ευχαριστώ που με θυμηθήκατε. Ο θεός ο Κρητικός πάντα μαζί σας».

Κι εδώ, βέβαια, είναι η ευκαιρία να πούμε για τον φίλο του και πρώτο
μεταφραστή του στα αγγλικά, τον Κίμωνα Φράιερ. (Κίμων Καλογερόπουλος, που αντί
να γίνει Κάλας, σαν τον άλλο Καλογερόπουλο, πιο γνωστό με το ψευδώνυμο Νικήτα
Ράντο, μετέφρασε απλώς το όνομά του στα αγγλικά). Ο Κίμων για δέκα χρόνια
μετέφραζε την «Οδύσσεια» του Καζαντζάκη, που λόγω της ιδιωματικής γλώσσας ήταν
από τα πιο δύσκολα κείμενα για έναν μεταφραστή. Μα ο ίδιος ο Καζαντζάκης τον βοηθούσε.

(Από τους 33.333 στίχους του έπους, ο Κίμων άλλαξε τη θέση τριών στίχων, ώστε
να μπορεί να ελέγξει αργότερα αν οι μεταφράσεις που θα ακολουθούσαν σε άλλες
γλώσσες θα γίνονταν από τη δική του. Όπως κι έγινε).

Ήταν, θυμάμαι, το ’56 όταν η «Οδύσσεια» έγινε μπεστ σέλερ στην Αμερική, προς
μεγάλη έκπληξη του ίδιου του εκδότη (Simon and Schuster). Μετά ήρθαν οι
ταινίες, τα μυθιστορήματα και τριάντα χρόνια τώρα έχω ως χόμπι σε όποιο
αεροδρόμιο του κόσμου κι αν βρεθώ να ψάχνω στα stand για να δω αν έχουν βιβλία
του μεγάλου Νίκου.

Και από τη Λαπωνία μέχρι τη Γη του Πυρός παντού, σε όλα τα αεροδρόμια,
υπάρχουν τα βιβλία του σε εκδόσεις τσέπης. Έτσι, για να φρικιούν στο Επέκεινα
όλες εκείνες οι άσπλαχνες διανοούμενες που έγραψαν τόσο περιφρονητικά γι’ αυτό
«το τάνκερ που δεν χωρούσε στη λίμνη των Ιωαννίνων».