ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Περί αυθαιρέτων

Αξίζουν συγχαρητήρια στον νομάρχη της Αχαΐας. Όχι βέβαια γιατί εφάρμοσε τον
νόμο. Αλλά γιατί αγνόησε το περίφημο πολιτικό κόστος, που επί σειρά δεκαετιών
έδενε τα χέρια των πολιτικών, καθιστώντας τους υποχείριο μιας κακομαθημένης πελατείας.

ΑΝΑΦΕΡΟΜΑΙ σε εκείνους τους συμπολίτες μας που, με το απαράδεκτο ιδεολογικό
άλλοθι των μη κατεχόντων, ρήμαξαν την περιφέρεια των πόλεων, για να επεκταθούν
στη συνέχεια στις τελευταίες ελεύθερες περιοχές, στις ακτές, τα δέλτα των
ποταμών και τα πολύτιμα δάση. Ο λόγος, όπως θα καταλάβατε, περί των αυθαιρέτων
και των όσων πρόσφατα διαδραματίστηκαν στις όμορφες παραλίες του Πατραϊκού,
όπου οι μπουλντόζες, για μοναδική ίσως φορά, κινήθηκαν, προσβάλλοντας όχι
συμβολικούς στόχους, αλλά το ίδιο το σώμα του εγκλήματος.

Όχι βέβαια πως λύθηκε το πρόβλημα. Όμως οι επιχειρήσεις στην Αχαϊά έδειξαν ότι
η πολιτεία άρχισε επιτέλους να αντιδρά, έπειτα από μια μακρά περίοδο όχι μόνο
ανοχής αλλά και θεσμοποίησης της αυθαιρεσίας. Ο γράφων είχε την «τύχη» να
παρακολουθήσει από κοντά την εξέλιξη ενός οικισμού αυθαιρέτων στην περιοχή
Λούρος, κοντά στις εκβολές του Αχελώου ποταμού. Στην αρχή εμφανίστηκαν κάποιες
πρόχειρες κατασκευές που γρήγορα έδωσαν τη θέση τους σε κακόγουστες
μονοκατοικίες, με… γκαράζ και περίφραξη. Μετά έγινε ο δρόμος. Με χρήματα της
Κοινότητας Νεοχωρίου και με το πρόσχημα της ανάγκης για τη διακίνηση των
απορριμματοφόρων. Έπειτα ακολούθησαν η ΔΕΗ και ο ΟΤΕ. Έτσι απλά, χωρίς
γραφειοκρατία και διατυπώσεις περίπλοκες. Χωρίς ένσημα και χωρίς ΦΠΑ. Ένα
ολόκληρο χωριό, σε μια περιοχή απόλυτης οικολογικής προστασίας.

Οι «αγροτικές βίλες» ανήκουν στην τρίτη ή τέταρτη γενιά των αυθαιρέτων. Μετά
δηλαδή τους πρώτους περιαστικούς οικισμούς που φιλοξένησαν τους εσωτερικούς
μετανάστες και τους άστεγους, και μετά τα αυθαίρετα σε τουριστικές περιοχές,
που απορρόφησαν το εύκολο χρήμα, ήρθε το «κίνημα» της δεύτερης, της
παραθεριστικής κατοικίας. Η παρανομία στην προκειμένη περίπτωση δεν είχε
τίποτα να κάνει με την αδυναμία πρόσβασης στην κανονική, τη νόμιμη αγορά. Δεν
οφειλόταν πολύ περισσότερο στους περιορισμένους πόρους των υποψήφιων
αυθαίρετων οικιστών, αφού οι ακριβές κατασκευές και τα πολυτελή υλικά ήταν
μάρτυρες περί του αντιθέτου. Άλλωστε η πρωτογενής ανάγκη είχε εν πολλοίς
αντικατασταθεί από την επίδειξη, συνώνυμο του επιδιωκόμενου κοινωνικού κύρους.
Κοντά σ’ αυτά άνθιζε και μια (παρα)οικονομία εργολάβων, εργατών, προμηθευτών
και υπαλλήλων του Δημοσίου, που τροφοδοτούσε και, σε πολλές περιπτώσεις,
διευκόλυνε την εκτός σχεδίου ανάπτυξη του δομημένου χώρου. Το ερώτημα, που
παραμένει αναπάντητο, είναι γιατί οι αρμόδιες αρχές (Πολεοδομία, υπουργείο
Οικονομικών) δεν παρενέβησαν ποτέ στους κρίσιμους κύκλους αυτής της αλυσίδας,
μεταξύ των οποίων, η άνευ αδείας πώληση των απαραίτητων οικοδομικών υλικών.
Πώς εξηγείται δηλαδή ότι το χαλίκι, το τσιμέντο και τα σίδερα, μπορούσαν να
διακινούνται με τόση ευκολία στο παραεμπόριο, χωρίς πιστοποιητικά και χωρίς
την ταυτότητα του προορισμού.

Καθώς όμως ο χώρος στενεύει, η πίεση όλο και μεγαλώνει στις απρόσιτες μέχρι
πρότινος περιοχές. Εκεί δηλαδή που συναντά κανείς τα τελευταία καταφύγια της
άγριας φύσης, εκεί που το κύμα συναλλάσσεται με τη στεριά για να φτιάξει
αμμόλοφους και λιμνοθάλασσες, εκεί που μετά βίας επιβιώνουν οι κοινωνίες των
σπάνιων αλοφύτων, εκεί κι η αξίνα, η μπετονιέρα, το φτυάρι και τα μπαζώματα.
Αξίζει τον κόπο να κάνει κανείς έναν ιδιότυπο περιβαλλοντικό τουρισμό,
ξεκινώντας από την Κάτω Αχαϊά και τις Αλυκές, όπου η πρώτη επιχείρηση ευρείας
κατεδάφισης προσπάθησε να δείξει το άλλο πρόσωπο του κράτους. Να κατέβει στη
συνέχεια νοτιότερα στο Μπρινιά και το Κοτύχι, να δει πως οι απροστάτευτοι
βιότοποι γίνονται θύματα του νεοελληνικού παραδείγματος για την ευημερία και
την πρόοδο. Παρακάμπτοντας τον εθνικό δρόμο, μπορεί να θαυμάσει τα επιτεύγματα
του σύγχρονου πολιτισμού στον Άγιο Ανδρέα Λεχαινών, για να φτάσει, έπειτα από
μια ώρα διαδρομής, στην πρώην λίμνη της Αγουλινίτσας, όπου τα δάση του μπετόν
αντικατέστησαν τα παράκτια δάση της κουκουναριάς κι οι μερσεντές παρκάρουν
τώρα δέκα μέτρα από το κύμα. Αν έχει κουράγιο, μπορεί να κατέβει μέχρι τη
Ζαχάρω για να μετρήσει δεκαεπτά χιλιόμετρα παραλίας παραδομένης στην κυριαρχία
του προκάτ και του ελενίτ.

Όμως, αυτό το ταξίδι δεν έχει τελειωμό.

Ο Ηλίας Ευθυμιόπουλος είναι διευθυντής του ελληνικού γραφείου της Greenpeace.