Το φάντασμα των εξετάσεων

«Το 2000 οι μαθητές θα εισαχθούν στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση με το σύστημα του
Εθνικού Απολυτηρίου. Αυτό έχω πει και αυτό θα γίνει»

(Γ. Αρσένης 20/5/97)Η θέσπιση εξετάσεων που αφορούν στις διαδικασίες μετάβασης
από τη Μέση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση έχει ιστορικό χαρακτήρα. Στη δεκαετία
του 1920, πριν από 70 δηλαδή χρόνια, το καθεστώς της εγγραφής στο
Πανεπιστήμιο, με μόνο εφόδιο το απολυτήριο του τότε Γυμνασίου, ανατρέπεται για
πρώτη φορά.

Την ίδια δεκαετία, νομοθετούνται οι εξετάσεις για το Πανεπιστήμιο και ο
ορισμένος αριθμός εισακτέων, ο γνωστός «numerus clausus».

Από τότε μέχρι σήμερα οι εξετάσεις για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, με όποια
μορφή κι αν έγιναν, όποιο όνομα κι αν πήραν, Ακαδημαϊκό Απολυτήριο, Εισιτήριες
Εξετάσεις, Πανελλήνιες, Πανελλαδικές, Γενικές Εξετάσεις, είχαν ένα κοινό
βασικό χαρακτηριστικό: άφηναν έξω από την Πανεπιστημιακή Εκπαίδευση
περισσότερο από τα 2/3 των υποψηφίων!

«ΠΡΩΤΟΤΥΠΙΕΣ»

Μια στοιχειώδης αναδρομή – εξέταση των ιστορικά διαμορφωμένων εξεταστικών
συστημάτων στη χώρα μας αναδεικνύει, κατ’ αρχήν, όχι μόνο την ομόλογη
προέλευση των σημερινών προτάσεων του υπουργείου Παιδείας αλλά και τα όρια της
«πρωτοτυπίας» του νομιμοποιητικού τους λόγου, κοντολογίς και για να λέμε τα
πράγματα με το όνομά τους, η επιχειρηματολογία που χρησιμοποιείται για να
«κατακεραυνωθεί» το παλιό σύστημα (Γενικές Εξετάσεις) και να «δικαιωθεί» η
«νέα λύση(;)» που, σύμφωνα με το υπουργείο Παιδείας θα εφαρμοστεί από τη
σχολική χρονιά 1977/78 και θα οδηγήσει το 2000 «προς ένα αναβαθμισμένο Λύκειο
και μια ανοικτή Τριτοβάθμια Εκπαίδευση», είναι τόσο παλιά όσο και τα
εξεταστικά συστήματα…

Δεν υπάρχει εξεταστικό σύστημα, τα τελευταία τριάντα χρόνια, για να
περιοριστούμε σ’ αυτή την περίοδο, που να μην περιελάμβανε στην Εισηγητική του
Έκθεση σαν στόχους και σαν δικαιολογητικό λόγο της θέσπισής του:

* τον περιορισμό της παραπαιδείας,

* την αντικειμενική και αξιοκρατική επιλογή των μαθητών,

* το τέλος του «ασφυκτικού εναγκαλισμού» του Λυκείου από τις απαιτήσεις των
εξετάσεων για το Πανεπιστήμιο, και πάνω από όλα,

* τη φραστική καταδίκη της έμφασης στην απομνημόνευση.

ΔΟΚΙΜΑΣΜΕΝΗ ΡΗΤΟΡΙΚΗ

Όλα τα παραπάνω, που παρουσιάζονται σαν βεβαιότητες του νέου συστήματος
εισαγωγής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, δεν είναι παρά «δοκιμασμένη ρητορική»
που αποτελεί από τη μια την προμετωπίδα όλων των παρεμβάσεων στα συστήματα
μετάβασης από το Λύκειο στο Πανεπιστήμιο, κι από την άλλη τη νεκρολογία τους.

Παράλληλα δεν υπάρχει «μεταρρύθμιση» στον τρόπο μετάβασης στην Τριτοβάθμια
Εκπαίδευση που να μην υπονοεί το «άνοιγμα» των Πανεπιστημίων σ’ όλους τους
υποψηφίους, σαν να πρόκειται για πελατειακή και πλαστή ανταπόκριση στις
ελπίδες και τα όνειρα χιλιάδων οικογενειών.

ΠΡΙΝ ΑΠΟ 20 ΧΡΟΝΙΑ

«Στο ίδιο έργο θεατές;»

Ας δούμε, λοιπόν, τι έχει γίνει τα τελευταία 20 χρόνια σ’ αυτόν τον τομέα,
καθώς η τακτική και η «λογική» όλων των υπουργών Παιδείας ήταν να μεταθέτουν,
αριστοτεχνικά όλη τη συζήτηση από τους ίδιους τους όρους της μαθησιακής
διαδικασίας στις «λυτρωτικές» αλλαγές στα εξεταστικά συστήματα.

Πριν από 20 περίπου χρόνια, τον Νοέμβριο του 1978, ο τότε υφυπουργός Παιδείας
Βασίλης Κοντογιαννόπουλος ανήγγειλε, «εν μέσω πανηγυρισμών», το νέο τρόπο
εισαγωγής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, σύμφωνα με τον οποίο οι μαθητές θα
έδιναν εξετάσεις στις δύο τελευταίες τάξεις του Λυκείου και τα αποτελέσματά
τους θα χρησίμευαν όχι μόνο για τη σχολική αξιολόγηση του μαθητή (προαγωγή –
απόλυση) αλλά και ως κριτήρια για την εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.

Την ίδια εποχή η εφημερίδα «Καθημερινή» κυκλοφορεί με πρωτοσέλιδο τίτλο
(9/11/1978) «Χωρίς εξετάσεις από το 1980 η εισαγωγή στα Πανεπιστήμια»!

Παράλληλα, ο Βασίλης Κοντογιαννόπουλος διαβεβαιώνει την κοινή γνώμη ότι «η
εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση δεν θα εξαρτάται στο εξής από παράγοντες
όπως τα φροντιστήρια και η τύχη, που ελάχιστη σχέση έχουν», όπως τονίζεται,
«με την εκπαιδευτική και μαθησιακή διαδικασία».

Φυσικά, η βασική «καινοτομία» των Πανελληνίων Εξετάσεων, δηλαδή η διπλή
εξεταστική δοκιμασία (Β’ και Γ’ Λυκείου), όχι μόνο δεν έφερε την πολυθρύλητη
και πολυδιαφημιζόμενη ελεύθερη εισαγωγή στα Πανεπιστήμια, αντίθετα όξυνε τις
εκπαιδευτικές ανισότητες και «καθιέρωσε», πραγματικά, την ταχύτατη εξάπλωση
των φροντιστηρίων, αφού μετέτρεψε τη λυκειακή βαθμίδα σε εξεταστικό κέντρο.

ΥΠΕΡΔΙΠΛΑΣΙΑΣΤΗΚΑΝ ΤΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ

«Να δεις τι σου ‘χω για μετά»

Με το νόμο 1351/83 θεσπίζεται το σύστημα των Γενικών Εξετάσεων το οποίο
στόχευε ανάμεσα στα άλλα, σύμφωνα με τον Μιχάλη Κασσωτάκη, στην ελάττωση της
απορρύθμισης της λειτουργίας του Λυκείου με τον περιορισμό των Γενικών
Εξετάσεων μόνο στη Γ’ Λυκείου, στον περιορισμό της εξάπλωσης των φροντιστηρίων
και στην αύξηση της ισότητας ευκαιριών. Με κάποιες παραλλαγές το σύστημα των
Γενικών Εξετάσεων ισχύει μέχρι σήμερα. Το αν εκπλήρωσε τους στόχους του το
δείχνουν καθαρά τα παρακάτω αποκαλυπτικά στοιχεία:

Το 1983 λειτουργούσαν στη χώρα μας 1.000 περίπου φροντιστήρια Μέσης
Εκπαίδευσης. Δέκα χρόνια αργότερα τα «επίσημα» φροντιστήρια έχουν
υπερδιπλασιαστεί, ενώ εκατοντάδες άλλα λειτουργούν «ανεπίσημα».

Όσον αφορά το ποσοστό των μαθητών που παρακολούθησαν φροντιστήριο και
ιδιαίτερα μαθήματα, στο χρονικό ορίζοντα των 10 χρόνων, κατατοπιστικά είναι τα
στοιχεία που παραθέτει ο σημερινός πρόεδρος του Κέντρου Εκπαιδευτικής Έρευνας
που εποπτεύεται από το υπουργείο Παιδείας:

Το 1984 το ποσοστό των μαθητών της Γ’ Λυκείου στην Αθήνα που παρακολουθούσαν
φροντιστήριο και ιδιαίτερα μαθήματα ανέρχεται σε 65%, ενώ το 1993 φθάνει το 95%!

ΕΛΙΞΗΡΙΟ…

Όσον αφορά την «ελάττωση της απορρύθμισης της λειτουργίας του Λυκείου» που
προβλήθηκε σαν λόγος για την αντικατάσταση των Πανελληνίων Εξετάσεων και την
καθιέρωση των Γενικών Εξετάσεων το 1983, σ’ αυτό ειδικά το σημείο εστιάζεται
και η επιχειρηματολογία για την κατάργηση των τελευταίων και την εφαρμογή του
Εθνικού Απολυτηρίου, που επαγγέλλεται με τη σειρά του, ως ελιξήριον, την
«επανίδρυση του Λυκείου» το οποίο, σύμφωνα με το υπουργείο Παιδείας, «έχοντας
μετατραπεί σε προθάλαμο των ΑΕΙ/ΤΕΙ, έχει χάσει την παιδαγωγική του αυτονομία
και αποστολή».

«ΣΚΟΝΑΚΙ»

«Το 2000 έφθασε, ας το υποδεχθούμε…»

Περίπου στις 16 του φετινού Ιανουαρίου, λίγες μέρες πριν αρχίσει η μεγάλη
απεργία των εκπαιδευτικών, ο υπουργός της Παιδείας σε μια «στρατηγική» κίνηση
επηρεασμού της κοινής γνώμης, «γέμισε» τις πρώτες σελίδες των εφημερίδων με
τις εξαγγελίες για την κατάργηση των Γενικών Εξετάσεων και την ελεύθερη
πρόσβαση στα Πανεπιστήμια.

Κι εδώ, όμως, όπως δείξαμε παραπάνω, συλλαμβάνεται ακόμη μια φορά για
«σκονάκι», αφού η πρωτοτυπία του «εξαπατητικού – προκάτ» λόγου προηγείται
χρονικά περίπου δύο δεκαετίες!