Το δίλημμα της ευθανασίας

Συγκλονιστική η είδηση (το περασμένο Σάββατο). Αντιμέτωπη εδώ και δύο χρόνια
με τον καρκίνο, η Ελένη Καριώτου βίωνε μια βασανιστική πορεία προς τον θάνατο.

Ζήτησε ευθανασία από τον γιατρό της ­ να την απαλλάξει από τον πόνο με λίγα
χάπια, να τη βοηθήσει να λυτρωθεί. Εκείνος αρνήθηκε.

Και εκείνη αυτοκτόνησε με ένα περίστροφο…

Η ελπίδα, λένε, πεθαίνει τελευταία ­ αρκεί να μην την «νεκρώσει» ο πόνος… Η
Δάφνη και η Μαρία είναι η πρωτότοκη και η μεσαία κόρη του μπάρμπα Γιάννη από
τις Σέρρες.

Η τρίτη του κόρη, η Έλενα, βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο πατρικό της ­
προετοιμάζοντας το μνημόσυνο των «σαράντα», που θα γίνει το Σάββατο. Ο πατέρας
τους πέθανε στις 21 Απριλίου. Ήταν Μ. Δευτέρα, αλλά η «εβδομάδα των παθών»
είχε αρχίσει για τις τρεις αδερφές από τις 8 του περασμένου Μαρτίου.

Όταν η βιοψία έδειξε ότι ο πατέρας τους έπασχε από αδενοκαρκίνωμα τετάρτου
βαθμού.

«Κράτησε» μόλις ενάμιση μήνα. Η αρρώστια τού επιφύλαξε το πιο αδυσώπητο
πρόσωπό της…

Δεν είχε απασχολήσει έως τότε το δίλημμα της ευθανασίας την Δάφνη και την
Μαρία. Δεν είχαν έρθει ποτέ αντικρυστά με τον θάνατο.

Τις διακατείχε η βεβαιότητα ότι το θέμα δεν τους αφορούσε, αφορούσε μόνο τους
άλλους.

Μέχρι που το βίωσαν ως την τελευταία του σταγόνα…

Η σχέση τους υπήρξε βαθιά, μοναδική. Όπως και ο πόνος: απύθμενος. Εκείνος ήρθε
με αεροπλάνο στην Αθήνα από τις Σέρρες.

Κάποιο φούσκωμα στο στομάχι του προξενούσε δυσφορία. Έτσι, για έναν έλεγχο σε
ένα καλό νοσοκομείο της πρωτεύουσας.

Ενεργός και ευκίνητος ως έφηβος, ο μπάρμπα Γιάννης ούτε που το διανοήθηκε ότι
μπορούσε να ‘χε προσβληθεί από καρκίνο. Κι «έφυγε» δίχως να το μάθει…

Στις 4 Μαρτίου μπήκε στο «Σωτηρία». Στις 8 η Δάφνη, η Μαρία και η Έλενα
μάθαιναν ότι ο πατέρας τους δεν είχε φυματίωση ­ όπως ήλπιζαν ­ αλλά καρκίνο.
Σε ένα μήνα και κάτι, τον είχαν χάσει. Και έναν ακριβώς μήνα μετά στέκονται
απέναντι σε ένα μαγνητόφωνο καταθέτοντας την πιο σκληρή τους εμπειρία.

Επώδυνη «κατάθεση» και για τις δύο. Αλλά, πια, ξέρουν: Ο πόνος και ο θάνατος
δεν κάνουν διακρίσεις…

Η ΠΡΩΤΗ συγκλονιστική στιγμή είναι όταν η λέξη «καρκίνος» μπαίνει στο σπίτι
σου. Λες: «ό,τι κι αν έχει, θα το αντιμετωπίσουμε ­ αρκεί να μην είναι
καρκίνος». Σε χτυπάει ο κεραυνός και ύστερα λες: «έχει καρκίνο, αλλά μπορεί να
μην είναι τόσο κακός, να αντιμετωπίζεται».

Μία βδομάδα μετά τη διάγνωση, ο πατέρας μας είχε υποστεί υποδόριο εμφύσημα.
Είχε φυσαλίδες κάτω από το δέρμα, ασφυκτιούσε. Είπαμε: «τώρα θα πεθάνει». Δεν
πέθανε. «Μπορεί να σκάσει ­ το παθαίνουν κάποιοι άρρωστοι. Αλλά μπορεί και να
σπάσει η σπονδυλική του στήλη και να μείνει ανάπηρος», είπε ένας γιατρός και
εμείς παγώσαμε. Τότε μιλήσαμε μεταξύ μας και αποφασίσαμε να πάμε στον
διευθυντή. Το να σκεφθείς ακόμη ­ πόσο μάλλον να ζητήσεις ­ «ευθανασία»
εξαρτάται από τις εσωτερικές σου αντοχές. Και από το πόσο δραματικά είναι τα
γεγονότα. «Τι θα γίνει με το υποδόριο εμφύσημα;», τον ρωτήσαμε. «Δεν μπορούμε
τίποτα να κάνουμε», είπε. «Αυτό που βλέπετε εξωτερικά είναι τίποτα μπροστά σ’
αυτό που συμβαίνει μέσα στο σώμα του. Δεν υπάρχει λύση. Μπορεί να πεθάνει από
το πρήξιμο, μπορεί από ασφυξία, πάντως θα πεθάνει…». Και τότε του θέσαμε το
ζήτημα: «αφού δεν υπάρχει λύση ούτε σωτηρία, τι να την κάνει τέτοια ζωή;
Μπορούμε να κάνουμε κάτι να τον απαλλάξουμε από τον μαρτυρικό κι ανέλπιδο
πόνο. Ενεργητική ή παθητική ευθανασία. Κάτι να λυτρωθεί…».

Ήμασταν σε κατάσταση πανικού. Τρεις γυναίκες ξαγρυπνισμένες, τρελαμένες από
τον πόνο, ανίσχυρες να βοηθήσουν τον άνθρωπο που λάτρευαν. Αλλά ο γιατρός
μειδιά και απόλυτα ψύχραιμος απαντά: «Αυτά που λέτε, δεν γίνονται. Δεν συζητώ
ούτε την παθητική ευθανασία. Όσο μπορούμε, θα τον κρατήσουμε. Και όσο αντέξει…».

Η αλήθεια είναι ότι άντεξε. Άρχισε, μάλιστα, να ξεπρήζεται. Και εγώ να νιώθω
τύψεις που τόλμησα να σκεφθώ ευθανασία. «Πώς μπόρεσα;», αναρωτιόμουν. Η
βελτίωση δεν κράτησε παρά δυο-τρεις ημέρες. Μετά άρχισε να ξαναπρήζεται.
Υπήρχε πάλι χειρότερο ­ και δεν το ξέραμε.

Η ελπίδα στένευε. Ο πόνος θέριευε. Είχε φτάσει στα όριά του. Οι γιατροί έλεγαν
ότι δεν υπάρχει καμία λύση, παρά να του κάνουν θωρακοτομή. Ήταν πλέον αργά ­
οι ιστοί είχαν γίνει «βούτυρο», δεν έπαιρνε τίποτε. Μετά την επέμβαση, χειροτέρεψε.

Έφτασα να πω, ίσως για να παρηγορηθώ, ότι άξιζε που πέρασε τέτοιο βάσανο, μόνο
για τις δυο-τρεις ημέρες που άνοιξε τα μάτια του, είδε τον ήλιο και το χρώμα
του ουρανού, μας χαμογέλασε, χάιδεψε τα εγγόνια του. Αλλά έφτασα επίσης και
στο σημείο, ειδικά το τελευταίο βράδυ πριν από την αναχώρησή του, να σκέφτομαι
ότι αν του αφαιρούσα για λίγο τη μάσκα του οξυγόνου, θα τον διευκόλυνα.

ΣΗΜΕΡΑ ΞΕΡΩ ότι αν έμενε στο σπίτι του θα είχε πάλι πεθάνει, αλλά πιο εύκολα,
πιο ανώδυνα. Τον δικό μας εγωισμό ικανοποιούμε απαιτώντας να ζήσει ο άνθρωπός
μας μια έστω μέρα παραπάνω ­ και όπως ζήσει. Αλλά ενάμισης μήνας τέτοιας ζωής,
τελικά, δεν αξίζει. Οι γιατροί, όχι μόνο αρνούνται να διευκολύνουν έναν
άνθρωπο να φύγει με περισσότερη αξιοπρέπεια, αλλά εφαρμόζουν και τέτοιες
πρακτικές που επιτείνουν το μαρτύριό του. Κάνουν τον θάνατό του περισσότερο
βασανιστικό. Ο πατέρας μας ήταν σαν σακί αδειανό. Ήταν ­ έλεγαν ­
ετοιμοθάνατος, με ελάχιστες ώρες ζωής και του έδιναν ειδικό φάρμακο να δουν αν
οξυγονώνεται ο εγκέφαλος. Κι ύστερα άλλο φάρμακο να διαπιστώσουν αν αντιδρά ο
εγκέφαλος! Αν αντιδρά σε τι; Στον πόνο; Έπρεπε να βιώσει κι άλλο πόνο; Κάποια
στιγμή αρχίσαμε να αντιδράμε, δεν θέλαμε να τον τρυπάνε άλλο. Ένα βράδυ, προς
το τέλος, ένας γιατρός που εφημέρευε μας είπε ότι όταν εργαζόταν στον
«Ευαγγελισμό» στις δικές του εφημερίες δεν επέτρεπε να βάζουν ορούς σε μη
αναστρέψιμα περιστατικά. Τον ρώτησα «στον πατέρα μου γιατί βάζετε;» και μου
απάντησε ότι ήταν η πρακτική της συγκεκριμένης κλινικής. Τι είδους πρακτική
είναι η «συντήρηση» του πόνου;

Ικετέψαμε την τελευταία μέρα να του κάνουν μια ένεση μορφίνης ­ τίποτα πια δεν
τον έπιανε.

Την έκαναν ­ δεν «νάρκωσε» τον πόνο. Είπαμε του γιατρού: «βάλτε του κι άλλη»,
να ηρεμήσει λίγο, να κοιμηθεί. Ένας άλλος γιατρός πρότεινε και ένα ακόμη
φάρμακο μαζί με τη μορφίνη, που θα τον ηρεμούσε, αλλά ο υπεύθυνος της κλινικής
δεν το ενέκρινε.

Γιατί, όπως δήλωσε, υπήρχε πιθανότητα μετά να χρειασθεί μηχανική υποστήριξη
της αναπνοής και επειδή αυτό δεν ήταν συμβατό με τις εξελίξεις της αρρώστιας
του «θα ‘ταν ευθέως μια πράξη ευθανασίας!».

Τα συναισθήματα είναι αντιφατικά, αντικρουόμενα, αλλά εκείνο που σαφώς γνωρίζω
είναι ότι οι τελευταίες πέντε μέρες ζωής του πατέρα μας θα μπορούσαν να μην
υπήρχαν. Οι γιατροί δυσκόλεψαν τον θάνατό του.

Κι αυτός είναι ένας φοβερός επαγγελματισμός, μία ευθυνοφοβία, χωρίς ίχνη
ανθρωπιάς. Αν ήταν δικός τους πατέρας δεν θα έπρατταν το ίδιο. Ο δικός μας
πατέρας στερήθηκε της αξιοπρέπειας του θανάτου.