ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τερατο-μηχανές

Η επιστήμη έχει λύσει αρκετά προβλήματα της βιολογίας αλλά πολύ λίγα της δικής
της ηθικής κατεύθυνσης. Μπορεί όμως ο άνθρωπος να παρέμβει στη μοίρα του
αλλάζοντας τον βιολογικό του προσανατολισμό;Οι βίαιοι θάνατοι ξεπηδούσαν

σαν τα μανιτάρια

αλλά δεν ήταν από τους θανάτους

που απασχολούσαν την κοινή γνώμη

(Γ. Ξανθούλη, Το τρένο με τις φράουλες)

Οι κανόνες της βιο-ηθικής είναι αρκετοί για να μας προστατεύσουν από τα
στρατόπεδα (πειραματικής) συγκέντρωσης, τις λαθεμένες μεταλλάξεις τύπου
Φρανκενστάιν, τις εύκολες λύσεις του ευνουχισμού ή του σωλήνα; Η παρέμβαση στη
γενετική διαδικασία, πέραν από τους κινδύνους που περικλείει σχετικά με την
κατασκευή «ομοιόμορφων όντων» (έστω και τελειοποιημένων), βρίσκει ανέτοιμη την
Ανθρωπότητα να «ελέγξει» (κυρίως ηθικά) αυτά τα «προϊόντα» και να απαντήσει
στο καίριο ερώτημα:

Ο «νέος άνθρωπος» θα γεννηθεί τελικά μέσα στο εργαστήριο ή μέσα από
ιστορικοκοινωνικές συγκυρίες; Οι βιοϊατρικές έρευνες που στοχεύουν στο να
«βελτιώσουν» το άτομο, η ψυχοχειρουργική που φιλοδοξεί να εξαλείψει τη
βιαιότητα, ο περιορισμός γεννήσεων στις οικογένειες που παρουσιάζουν
εκφυλιστικά στοιχεία, ο ευνουχισμός των βιαστών, η ιατρικοποίηση φαινομένων
όπως η λήψη ναρκωτικών ουσιών, συνιστούν μια σειρά «νέων μέτρων».

Η βία του Ράμπο και η βία κατά του Ράμπο ­ πιθανόν μέσω Robocop ­ θα
αποτελέσουν το κρίσιμο ερώτημα για την αυριανή επιστήμη και τον πολιτισμό. Η
προστασία της κοινωνίας από το έγκλημα δεν πρέπει να περάσει από τους
νευροχειρουργικούς θαλάμους. Όπως τα βασανιστήρια, έτσι και οι ιατρικές
«θεραπευτικές» επεμβάσεις πρέπει να απαγορευτούν. Η ιδεολογία που καταλήγει
στον (εγκληματικό) ιατρικό πειραματισμό πάνω στον άνθρωπο – εγκληματία δεν
συμβιβάζεται με τον πολιτισμό μας.

Η ηθική, η αυτοκριτική και η νέα συνείδηση αποτελούν πλέον κρίσιμα σημεία
διαλόγου ανάμεσα στους επιστήμονες. Αναρωτιέται όμως κανείς πόσο οι θεμελιακές
αξίες του ανθρώπου είναι συμβιβαστές με τα «θαύματα της επιστήμης».

Η μεταβολή π.χ. του εγκεφάλου του ανθρώπου θα μας σώσει από εγκληματίες ή θα
μετατρέψει την ψυχοχειρουργική σε επικίνδυνο άλλοθι για εγκλήματα κατά του
Ανθρώπου και της Ανθρωπότητας; Τα ηθικά διλήμματα στην εγκληματολογική έρευνα
με ιατρική κατεύθυνση είναι πολλά γιατί είναι «δύσκολο να διακρίνεις τον
νομικό δρόμο μέσα στον ηθικό βάλτο».

Ο χειρουργικός κανιβαλισμός και η δημιουργία τεράτων, η ψυχιατρική
δαιμονολογία και τα θεραπευτικά ιδεολογήματα, η τεχνητή νοημοσύνη ανθρώπων και
μηχανών σε συνδυασμό με τον φόβο για/από τον εγκληματία μπορεί εύκολα να
«συνεργαστούν» παγιδεύοντας την Εγκληματολογία στο παιχνίδι του ομαδικού
ασυνειδήτου που ικανοποιεί τη δίψα του «μέσου ανθρώπου» για αυτοδικαίωση.

Η «ιατρικοποίηση» και «θεραπεία» όπως και η «μηχανοποίηση» και «επισκευή» του
εγκληματία δημιουργούν κινδύνους για τον άνθρωπο – εγκληματία και ανασφάλειες
στον εγκληματολόγο – ερευνητή. Από την ηθική της ιατρικοποίησης και τον συναφή
κίνδυνο για τυραννία των γιατρών περάσαμε στην εξουσία των Η/Υ και στην
τεχνικοποίηση της «αναμόρφωσης».

Η μηχανή μπορεί να διατείνεται ότι είναι «συναινετική», «συμμετοχική»,
«αντικειμενική», «μετρημένη» ή και «ιδεολογικά ουδέτερη», η ιστορία όμως έχει
αποδείξει ότι όποιος επιχειρεί να δημιουργήσει ένα ουδέτερο σύστημα ανάλυσης
καταλήγει στο να ενεργοποιεί έναν ιδεολογικό μηχανισμό.

Η κυβερνητική δεν μπορεί σε καμιά περίπτωση να υποκαταστήσει τη φιλοσοφία ούτε
να άρει το ερώτημα «ποιος ελέγχει τον έλεγχον ή και τον ελέγχοντα;».

Οι Η/Υ εκφράζουν μια εξουσία ή μια εκμετάλλευση άλλου τύπου; Τελικά ποιος
είναι στην υπηρεσία ποιανού στο σύστημα «άνθρωπος – μηχανή»;

Η ανθρώπινη δράση ­ ακόμα και η εγκληματική ­ δεν έχει ούτε κανονικότητες,
ούτε λογικότητα, ούτε μαθητική προβλεψιμότητα, ούτε μπορεί να ενταχθεί μέσα
στα πλαίσια μιας περιχαρακωμένης σκέψης.

Παρ’ όλο που πολλοί ισχυρίζονται ότι η διαίσθηση δεν μπορεί να υποκαταστήσει
την πληροφορία, είμαστε πεπεισμένοι ότι στην ερμηνεία «της οριακής στιγμής της
εγκληματογένεσης» ο επιστημονικός ορθολογισμός με τις αντικειμενικές τεχνικές
κατασκευές του πρέπει να συνεκτιμά τους «ζωντανούς μύθους» και το «ένστικτο»
(υποκειμενισμού) του ευαίσθητου δέκτη – εγκληματολόγου.

Ο καθηγητής της Νομικής Γιάννης Πανούσης είναι πρύτανης του Δημοκρίτειου
Πανεπιστημίου Θράκης.