ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ο κυνηγός του Πασκάλ

«Έφτασα στο τέλος της ζωής χωρίς να έχω καταλάβει τα σημαντικότερα ίσως
πράγματα». Νορμπέρτο Μπόμπιο.

ΑΥΤΗ τη φορά ο φιλόσοφος αιφνιδίασε τους συμπατριώτες του. Η «Αυτοβιογραφία»
του, που μόλις κυκλοφόρησε στην Ιταλία από τις εκδόσεις Laterza,
χαρακτηρίστηκε το πιο απροσδόκητο βιβλίο του Μπόμπιο, το πιο προσωπικό και το
πιο εξομολογητικό. Στα 86 του χρόνια, αισθάνεται ότι πλησιάζει στο τέλος. Και
αν σε όλη του τη ζωή ταξίδευε σε όλο τον κόσμο και σε όλα τα πεδία της γνώσης,
τώρα που φτάνει στο τέλος αποφάσισε να κάνει το πιο δύσκολο και το πιο επώδυνο
ταξίδι: ένα ταξίδι στα βάθη της ύπαρξής του. Πάντα προσπαθώντας να καταλάβει.

Γράφει: «Τα γηρατειά είναι αναπόσπαστα από την αίσθηση του τέλους. Έχεις
φτάσει, ακόμη κι εσύ, στο ραντεβού με τον θάνατο. Συνειδητοποιείς ότι δεν
έχεις πια καιρό να κάνεις τον απολογισμό της ζωής σου. Το ενδιαφέρον σου για
το μέλλον αδυνατίζει. Το μέλλον δεν σου ανήκει πια. Αισθάνεσαι, αντίθετα, την
ανάγκη να καταλάβεις αν η ζωή σου είχε νόημα, και ποιο ήταν αυτό».

Γράφει: «Βρισκόμαστε σ’ ένα λαβύρινθο. Πιστεύουμε πως γνωρίζουμε ότι υπάρχει
έξοδος, όχι όμως και πού βρίσκεται. Κανείς δεν μπορεί να μας την υποδείξει κι
έτσι προσπαθούμε να τη βρούμε μόνοι μας».

Το βιβλίο κινείται γύρω από τα τρία βασικά θέματα που κυριάρχησαν στη ζωή του
ιταλού φιλοσόφου. Τον ορισμό και την υπεράσπιση της δημοκρατίας σε μια
«τραγική χώρα» όπως η Ιταλία, «παρ’ όλο που οι περισσότεροι Ιταλοί δεν το
γνωρίζουν ή κάνουν πως δεν το γνωρίζουν. Καλύτερα, δεν θέλουν να το
γνωρίζουν». Τη διαρκή σύγκρουση του διανοούμενου με τον κομμουνισμό. Και την
αποφασιστική αντίθεση προς τον πόλεμο ­ πράγμα που δεν ισοδυναμεί κατ’ ανάγκη
με απόρριψη της βίας. Η θέση του συγγραφέα για τη χώρα του ξαφνιάζει:
«Περίμενα μια Ιταλία πιο φτωχή, αλλά πιο δημοκρατική. Δεν είμαι αντίθετος κατ’
αρχήν με τη μεταρρύθμιση του Συντάγματος. Διαφωνώ όμως με την ψευδαίσθηση ότι
μόλις καταργηθεί το παλιό Σύνταγμα και ψηφιστεί καινούργιο, οι Ιταλοί θα
ζήσουν επιτέλους ευτυχισμένοι. Το θεμέλιο μιας καλής Δημοκρατίας, πριν από
τους καλούς νόμους, είναι η αρετή των πολιτών».

Από αρετή, αυτός ο στρατευμένος (με τον τρόπο του) φιλόσοφος έχει συγκεντρώσει
πολλή. Η αρετή τον έκανε να αμφιβάλλει. «Είμαι ένας αναποφάσιστος άνθρωπος, μ’
αρέσει να συζητώ τα υπέρ και τα κατά περισσότερο από το να βγάζω συμπεράσματα.
Σαν τον κυνηγό του Πασκάλ: το κυνήγι μετράει περισσότερο από το θήραμα».

Παρουσιάζοντας την περασμένη εβδομάδα το βιβλίο του σ’ έναν τηλεοπτικό σταθμό,
ο Μπόμπιο αποκάλυψε το κυριότερο δίδαγμα αυτού του κυνηγιού: «Αυτό που μετράει
στη ζωή είναι πάνω απ’ όλα οι ανθρώπινες σχέσεις, πόσους ανθρώπους αγάπησες,
πόσοι σε δίδαξαν, στάθηκαν δίπλα σου. Όσο για μένα, προσπάθησα να σκάψω σε
βάθος αλλά δεν τα κατάφερα. Κι έμεινα έτσι στην επιφάνεια».