Ο Μάιος των βιβλίων

«Σας το λέω ευθέως» (όπως είναι η έκφραση του συρμού στα κανάλια): πρέπει να
χαιρετίσουμε την πρώτη έπειτα από χρόνια ενωτική έκθεση των εκδοτών στο Πεδίον
του Άρεως που άρχισε αυτή την εβδομάδα. Τέτοιες κινήσεις πρέπει να αποτελούν
παράδειγμα προς μίμησιν και σε άλλους χώρους της δημόσιας και της
επιχειρηματικής μας ζωής. Το εν τη ενώσει η ισχύς δεν είναι σχήμα λόγου.Κι ενώ
υπάρχουν άλλες στήλες στην εφημερίδα μας και άνθρωποι πιο αρμόδιοι από μένα να
σας μιλήσουν για τα βιβλία, θα μου επιτραπεί σήμερα, χωρίς διόλου να θέλω να
μπω σε χωράφια ξένα, να σας μιλήσω κι εγώ με αφορμή την έκθεση για τρία από αυτά.

Το πρώτο είναι το λεύκωμα της Νίκης Καραγάτση, που παρουσιάστηκε χθες βράδυ
στη Στοά του Βιβλίου, από τις εκδόσεις «Άγρα». Το λεύκωμα συγκεντρώνει το
σύνολο σχεδόν του έργου της και το επιμελήθηκε με στοργή η κόρη της Μαρίνα
Καραγάτση. Το προλογικό κείμενο του Άγγελου Δεληβοριά τοποθετεί τη ζωγράφο
Καραγάτση στο βάθρο που πραγματικά τής αξίζει εξηγώντας γιατί ένα έργο που
παραπέμπει σε πιο γνωστά ίσως ζωγραφικά πρότυπα (Τσαρούχης κ.τ.λ.) κρατεί την
απόλυτη αυθυπαρξία και αξία του.

Για όσους δεν το γνωρίζουν, η Νίκη Καραγάτση υπήρξε η γυναίκα του μεγάλου και
πασίγνωστου συγγραφέα Μ. Καραγάτση. Αθόρυβη ως άνθρωπος, επίμονη ως
καλλιτέχνης, στα ζωγραφικά της έργα ανέδειξε το ορατό, εκείνο που όλοι
βλέπουμε, σε σύμβολο του αόρατου, εκείνου που όλοι μας αγαπάμε.

Επιτέλους, τα έργα της, σε αυτή την πολύ φροντισμένη έκδοση, βρίσκονται
συγκεντρωμένα και μπορεί κανείς, αφού δεν έχει ένα πρωτότυπο, να κατέχει αυτό
το βιβλίο.

Για το δεύτερο βιβλίο που ήθελα να πω είναι η συγκεντρωτική έκδοση των
ποιημάτων 1988-1996 με τον τίτλο «Ο θάνατος του ζώου», του Θέμη Λιβεριάδη, από
τις εκδόσεις «Εξάντας». Πρόκειται για μια κορυφαία κατάκτηση των εκφραστικών
μέσων του ίδιου του ποιητή, μέσα στο σύνολο του έργου του, αλλά και για μια
από τις ευτυχείς στιγμές της νεώτερης ποίησής μας. Αρχίζει με το ομώνυμο ποίημα:

«Μέχρις εδώ την έβγαλα/ Σαν άλογο κούρσας/ Κράτησα με τα δόντια/ Τη φόρμα όπως
αυτοί την εννοούν/ Δεν έτρεχα όμως πάντα/ Ίσως δεν χρησιμοποιήθηκα όπως θα
‘πρεπε/ Ένιωθα τη φροντίδα/ Η τροφή ζυγισμένη/ Αυτοί που με καβάλησαν/ χωρίς
ιδιαίτερο βάρος/ Τα άλλα ζώα/ Έδειχναν κατανόηση/ Άλλοτε φθόνο/ δεν θα ‘λεγα
αγάπη/ Ώσπου ήρθε το παιτόνι/ Ένας σταυλίτης με έσυρε παράμερα/ Και με
πετάλωσε/ Κάρφωσε δηλαδή τα πόδια μου/ Κι αυτό δεν έδινε πια πόνο/ Στην πόρτα
όμως/ Διέκρινα τη σιλουέτα του Πατέρα/ Με οίκτο τελετουργικό/ Γέμιζε το περίστροφο».

Και τελειώνει (με την «Υπνοθεραπεία» ­ μια ηλεκτρική ιστορία): «Αγάπη που σε
γέννησε ο πόλεμος/ Τρέμεις όπως το φως από απόσταση/ Ράσο πιο μαύρο από τη
Νύχτα/ Γύρισε διακόπτη τώρα στις καμπάνες/ Ούτε χέρια ούτε σχοινιά ­ μόνο
ρεύμα/ Αυτό σημαίνει Ανάσταση. / Τουλάχιστο/ Πάρτε μπροστά από το στόμα τον
καθρέφτη/ Και εξηγήστε επιτέλους/ τι σημαίνει εκείνο το/… Ενδοξωτέραν
ασυγκρίτως των Σεραφείμ».

Οι λέξεις, όπως θα διαπιστώσατε από τους λίγους αυτούς στίχους, είναι απλές,
λειτουργικές, χωρίς φιοριτούρες και λεξιλαγνείες. Η ποίηση στη σωστή της ώρα
είναι πάντα ευπρόσδεκτη γιατί ανακουφίζει από το αβάσταχτο βάρος της ύπαρξης.

Τέλος, με την ευκαιρία της θλιβερής επετείου του Ολοκαυτώματος, στις 4 του
Μάη, επισημαίνουμε ένα μυθιστόρημα συγκλονιστικό, τη «Συκοφαντία του αίματος»
του Βασίλη Μπούτου, από τις εκδόσεις «Νεφέλη». Ο Μπούτος τοποθετεί τη δράση
του βιβλίου του στην Κέρκυρα, στα χρόνια του μεγάλου πογκρόμ κατά τον Β’
Παγκόσμιο Πόλεμο, και με μια τεχνική εφάμιλλη της «Λίστας του Σίντλερ»
καταφέρνει να παρασύρει τον αναγνώστη και να τον κάνει συμμέτοχο της αγωνίας
των ηρώων του, της τραγικής τύχης τους και της υπέροχης ανθρωπιάς τους. Το
δεύτερο μέρος του βιβλίου είναι η Κέρκυρα της δεκαετίας του ’60 και… Μαζί με
το βιβλίο του Πανσέληνου «Ζαΐδα», η «Συκοφαντία του αίματος» αποτελεί, κατά τη
δική μου βέβαια πάντα γνώμη, το μυθιστόρημα της χρονιάς. Την έκπληξη και μαζί
την παρηγοριά ότι η νεώτερη πεζογραφία μας προχωρεί ακόμη πιο πέρα.

Για όλους αυτούς τους λόγους, λοιπόν, αγαπητοί αναγνώστες ­ και για πολλούς
άλλους ακόμη ­ αξίζει να επισκεφτείτε «φαμελικώς» (όπως λέει κι ο Τάκης
Παπατσώνης) την πρώτη ενωτική έκθεση Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως, και σαν μια
αντίδραση ακόμη στην τηλεόραση που μας δυναστεύει. Διότι καλά και τα Αρχεία
Καραμανλή. Αλλά είναι άδικο να μονοπωλούν το εκδοτικό ενδιαφέρον αυτών των
ημερών, όταν υπάρχουν τόσα άλλα σημαντικότερα βιβλία που σας περιμένουν. Στους
αρχειο-καραμανλικούς αντιτάξετε τους αρχειο-μαρξιστές, δηλαδή το βιβλίο
«Αριστερή αντιπολίτευση στο ΚΚΕ» (που περιέχει και την άγνωστη μέχρι τώρα
επιστολή του Πουλιόπουλου στον Τρότσκυ και την απάντηση του Τρότσκυ) από τις
εκδόσεις «Φιλίστωρ».