Οι δήμιοι της διπλανής πόρτας

Το βιβλίο του
για το Ολοκαύτωμα προκάλεσε έντονες πολεμικές, μετά έγινε μπεστ-σέλερ και
πρόσφατα βραβεύτηκε· και μάλιστα στη Γερμανία.

ΩΣΤΟΣΟ θα περίμενε
κανείς πως οι Γερμανοί θα «έθαβαν» τον Ντάνιελ Τζόνα Γκολντχάγκεν, 36 ετών,
καθηγητή Πολιτικών Επιστημών στο Χάρβαρντ, ο οποίος υποστηρίζει στο βιβλίο
«Εκούσιοι Δήμιοι του Χίτλερ: Οι Απλοί Γερμανοί και το Ολοκαύτωμα» ότι η
γενοκτονία των Εβραίων δεν ήταν έργο των φανατικών ναζί αλλά διαπράχθηκε από
τον Γερμανό της διπλανής πόρτας. Το ναζιστικό καθεστώς ήταν εξαιρετικά
δημοφιλές, λέει ο Γκολντχάγκεν στη «Λε Μοντ» με την ευκαιρία της γαλλικής
έκδοσης του βιβλίου του. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, οι δήμιοι των Εβραίων δεν
ήταν οι γραφειοκράτες, όπως υποστηρίζει η Χάνα Άρεντ, ούτε Γερμανοί
υποταγμένοι στη ρουτίνα της υπακοής ή τρομοκρατημένοι από την εξουσία. «Ήταν
οι ίδιοι που πυροβολούσαν στους δρόμους σε όλη την περίοδο της Βαϊμάρης»,
υπογραμμίζει και εξηγεί πως το Ολοκαύτωμα οφείλεται στη σκληρότητα των απλών
ανθρώπων, την οποία οι ναζί διοχέτευσαν συστηματικά εναντίον των Εβραίων. Οι
αντιδράσεις που αντιμετωπίζει οφείλονται στο ότι «μερικοί δυσκολεύονται να
δεχθούν ότι χριστιανοί, άνθρωποι “σαν κι εμάς”, μπόρεσαν να διαπράξουν
θηριωδίες για τις οποίες θεωρούν ικανούς μόνον Αφρικανούς και Ασιάτες».

Το
βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε στις ΗΠΑ πέρυσι την άνοιξη και, για να το γράψει, ο
Γκολντχάγκεν εργάσθηκε επί 14 μήνες στη Γερμανία, κυρίως ερευνώντας τα
δικαστικά αρχεία της ναζιστικής περιόδου. Μόλις κυκλοφόρησε και η γερμανική
έκδοση στα τέλη του θέρους, οι αντιδράσεις ήταν εξαιρετικά έντονες. Ο
Γκολντχάγκεν κατηγορήθηκε ότι υιοθέτησε αντεστραμμένο τον τρόπο που έβλεπαν οι
ναζί τους Εβραίους και μετέτρεψε τους Γερμανούς σε αιώνιους ενόχους. Η ιδέα
ότι ένα σημαντικό τμήμα του γερμανικού πληθυσμού σκότωσε ή είχε την επιθυμία
να σκοτώσει άλλους ανθρώπους με απολύτως ήρεμη συνείδηση, πονούσε ­ ιδιαίτερα
προερχόμενη από έναν Αμερικανό.

Ωστόσο ο Γκολντχάγκεν απορρίπτει, ήδη από
τον πρόλογο, κάθε ιδέα περί συλλογικής ενοχής. Γρήγορα το βιβλίο του έγινε
μπεστ-σέλερ, πήρε τον Μάρτιο ένα γερμανικό λογοτεχνικό βραβείο ­ ο Γίργκεν
Χάμπερμας έπλεξε το εγκώμιο του συγγραφέα ­ και τον περασμένο μήνα ο
Γκολντχάγκεν τιμήθηκε στη Βόννη με το Βραβείο Δημοκρατίας της Επιθεώρησης
Γερμανικής και Διεθνούς Πολιτικής. «Το βιβλίο μου δεν είναι διόλου
αντιγερμανικό», υπογραμμίζει ο συγγραφέας, σύμφωνα με τον οποίο η γερμανική
εμπειρία μας διδάσκει για την ικανότητα κοινωνιών, όπως και προσώπων, να
αλλάζουν και να προοδεύουν: «Η ιστορία της Γερμανίας είναι απίστευτα
ελπιδοφόρα. Όπως τα πρόσωπα ξανασκέφτονται αυτά που κάνουν στην πορεία της
ζωής τους… έτσι μπορούν να κάνουν και οι κοινωνίες. Η Γερμανία αποτελεί ένα
λαμπρό παράδειγμα».