ΑΥΤΟΙ

… συνιστώσα είναι ορατή στο πολιτικό και πνευματικό τοπίο των ΗΠΑ.
Ένα είδος αντίδρασης στην πολιτική σκέψη του Τζων Ρωλς, το ρεύμα του
«communitarism» εκφράζει την ανησυχία για την ηθική κατάπτωση και για τη
διάλυση των οικογενειών. Ο «κοινοτισμός» (βολική όσο και άτεχνη απόδοση του
όρου) προτείνει την αναζήτηση της ευτυχίας στην αρετή, στην οικογένεια, στη
θρησκεία. Οι θεωρητικοί του πληθαίνουν. Το ξεκίνημα φαίνεται πως βρίσκεται
στον καθηγητή Άλασνταιρ Μάκινταϊρ του πανεπιστημίου Βάντερμπιλτ, που ήδη από
το ΄81 («Μετά την αρετή») ανακαλούσε τους Αμερικανούς στην πολιτική και
κοινωνική ορθοδοξία. «Αφήστε τον Νίτσε ­ ήταν το μήνυμα ­ και πιάστε
Αριστοτέλη».

… του κοινοτισμού είναι και ο
Τσαρλς Ταίυλορ, καθηγητής στο Μακ Γκιλ («Πηγές του Εγώ», ΄89). «Δουλειά,
θρησκεία, οικογένεια», διαλαλεί. Αυτά κάνουν τον άνθρωπο. Αυτά είναι που αν τα
χάσεις, χάνεσαι. Ο Μάικλ Σάντελ πάλι, του Χάρβαρντ ­ κατά πολλούς ο αρχηγός
σήμερα του κινήματος ­ κηρύσσει απλά την επιστροφή στην ηθική («Δυσφορία στη
Δημοκρατία», ΄96). Και τι είναι ηθική; «Η ατομική ευθύνη», απαντά ο Αμιτάι
Ετσιόνι του πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον («Το Πνεύμα της Κοινότητας», ΄93).
«Να αντικαταστήσουμε την κουλτούρα των δικαιωμάτων με την κουλτούρα της
ευθύνης». Τα δικαιώματα καταπιέζουν και τη Μαίρη Ανν Γκόρντον («Μιλώντας για
Δικαιώματα: Η Πτώχυνση του Πολιτικού Λόγου», ΄91). Το πιο ενδιαφέρον: Δεν
είναι όλοι αυτοί δεξιοί, όπως θα υπέθετε κανείς. Ο κοινοτισμός εμφανίζεται και
ως αριστερή πρόταση, ως φιλολαϊκό αίτημα αλλαγής.

… ρεύμα που μοιάζει επανάσταση, ή…. το ακριβώς αντίστροφο (αναλόγως
σκοπιάς), ο κομμουνιταρισμός επισημαίνεται και από τον Ζαν Ντανιέλ, και
μάλιστα στην Ευρώπη. «Ξαφνιάστηκα που άκουσα να μιλούν και στο Λονδίνο γι’
αυτή τη λεγόμενη κοινοτιστική σχολή», γράφει στο «Νουβέλ Ομπσερβατέρ». Εύλογες
πάντως οι αναζητήσεις, λέει ο Ντ., όταν έχεις τέτοια ερωτηματικά. «Λόγου χάρη,
πώς να διορθώσεις τον καπιταλισμό χωρίς ν’ αυξήσεις το κράτος. Ή πώς να
πολεμήσεις την αβουλία και την ψυχολογία εξάρτησης που δημιουργεί συχνά το
Ταμείο Ανεργίας στον επιδοτούμενο». Μετά την κρίση του μαρξισμού, πιστεύει ο
αρθρογράφος, δεν έχουμε την πολυτέλεια ν’ αφήσουμε ξεκρέμαστα τα ερωτήματα που
γεννά η κρίση της σοσιαλδημοκρατίας. (Μετά τον μετακομμουνισμό…. έρχεται και
μετασοσιαλισμός;)

… που πέθανε πρόσφατα 94 ετών, είχε θέσει
ένα ερώτημα που ήταν καθαυτό ανησυχητικό. Η ευφυΐα, η δημιουργικότητα, το ήθος
­ ρωτούσε ­ είναι θέμα απλώς αλληλεπίδρασης μορίων του εγκεφάλου; Υπόθεση
χημικών διεργασιών; Ή μήπως πρόκειται για εκφάνσεις κάποιων άυλων ­ και ίσως
εκ του μακρόθεν ­ «παραγγελιών» προς τα 100 δισεκατομμύρια νευρώνες του
εγκεφάλου μας (όσα και τ’ αστέρια ενός γαλαξία); Καρτεσιανός δυϊστής, ο Εκκλς
διαχωρίζει τον νου από το μυαλό. Τα τελευταία χρόνια, είχε διατυπώσει τη
«θεωρία των ψυχονίων». Μόρια σκέψης, διάθεσης, «ψυχής» ­ έλεγε ­ κυκλοφορούν
εντός μας. Αόρατα, ασύλληπτα και ανυπόστατα. Αλλά καθοριστικά. Τον Εκκλς, τον
μεγαλύτερο ερευνητή και χαρτογράφο της (ορατής) εγκεφαλικής ουσίας, τίμησαν με
δέος οι Σουηδοί σοφοί με Νόμπελ Ιατρικής. Ειρωνεία θαρρείς ­ ή οιωνός ­ που
ένας τέτοιος θετικιστής κάρφωσε το μάτι του τόσο επίμονα στην Άλλη διάσταση.