12 τόμοι αρχείων Καραμανλή με «γκρίζες περιοχές»

«Γύρω από τους
δημόσιους άνδρες, είτε με τη θέλησή τους, είτε άθελά τους, πλέκεται ένας μύθος
που υποκαθιστά την αλήθεια ή, αν θέλετε, την αλλοιώνει και με το χρόνο
αποκρυσταλλώνεται σε ιστορική μορφή».Η διαπίστωση αυτή του Κωνσταντίνου
Τσάτσου, στενού συνεργάτη του Κ. Καραμανλή, ευθύς με την έναρξη της σύνταξης
των «Αρχείων» το Μάρτη του 1987, παραμένει ισχυρή με τη δημοσίευση των 12
τόμων των στοιχείων, που αναφέρονται στον «αρχηγέτη της Συντηρητικής
Παράταξης».

Οι συντάκτες των «Αρχείων» κινήθηκαν στα όρια του «μύθου» στα
συνδετικά κείμενα, που αφορούν τη δράση του Κ. Καραμανλή και κατ’ επέκταση την
πολιτική ζωή του τόπου, το δεύτερο ήμισυ του 20ού αιώνα, που, κατά το
πλείστον, αυτόν είχε ως επίκεντρο.

Πάντως είναι έκδηλη η προσπάθειά τους
να κινηθούν στη γραμμή ότι τα Αρχεία δεν αποτελούν Ιστορία, αλλά την «πρώτη
ύλη» για την ιστορική κρίση.

Τα «Αρχεία Κ.Κ.» παραμένουν ημιτελή στο βαθμό
που ο χρόνος δεν επιτρέπει τη δημοσίευση απορρήτων εγγράφων, αναφερόμενων σε
κορυφαίες, αλλά και κρίσιμες περιόδους, της μεταπολεμικής Ιστορίας του τόπου.

Τα «Αρχεία Κ.Κ.» περιλαμβάνουν, εκτός από τις δημόσιες δηλώσεις,
συνεντεύξεις, ομιλίες στη Βουλή και τα «Σημειώματα» του πρώην Προέδρου της
Δημοκρατίας, μετά από συναντήσεις του με σημαντικές προσωπικότητες, ξένους και
Έλληνες. Καθώς και την αλληλογραφία του με φίλους του. Στα κείμενα αυτά ο
λόγος είναι υπαινικτικός. Το γνωστό «ύφος Καραμανλή», που κατά περιόδους πήρε
τη μορφή χρησμών, που επιδέχονται πολλαπλές ερμηνείες.

Στις επτά χιλιάδες
και πλέον σελίδες των «Αρχείων» ημιφωτίζονται αμφιλεγόμενες στιγμές στην
πολυκύμαντη σταδιοδρομία του πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας. Άλλες καλύπτονται
από τη σιωπή. Και άλλες παραμένουν στην «αθέατη πλευρά του φεγγαριού».

Η
αμφιλεγόμενη επιλογή του από τα Ανάκτορα τον Οκτώβριο του 1955 για την
πρωθυπουργία, μετά το θάνατο του στρατάρχη Παπάγου, παρά την εκφρασμένη θέληση
του τελευταίου και την αντίθεση της πλειοψηφίας των βουλευτών του κυβερνώντος
κόμματος, παραμένει ένα ερωτηματικό, αν συνδυασθεί και με το γνωστό «Μνημόνιο
Πιπινέλη», το οποίο δεν ευρίσκει θέση στα «Αρχεία».

Η άνδρωση του
Παρακράτους, την πρώτη «οκταετία Καραμανλή» με αποκορύφωση τη δολοφονία του
βουλευτή της Αριστεράς Γρηγόρη Λαμπράκη τον Μάιο του 1963 στη Θεσσαλονίκη, όχι
μόνο δεν φωτίζεται, αλλά δρασκελίζεται, όταν μάλιστα, η ιστορική έρευνα
κατατείνει να είναι απαλλακτική για τον ίδιο και να μετατοπίζει τις ευθύνες
στον κύκλο των Ανακτόρων και ειδικότερα στην τότε βασίλισσα Φρειδερίκη.

Οι
εκλογές του 1961, γνωστές και ως εκλογές «βίας και νοθείας»,
αντικατοπτρίζονται στον πέμπτο τόμο των «Αρχείων», με παράθεση στοιχείων,
«απαλλακτικών» του ηγέτη της ΕΡΕ για τη νόθευση του εκλογικού αποτελέσματος.

Ο ίδιος μάλιστα, με καθυστέρηση οκτώ ετών, εκμυστηρεύεται:

*
«Μεταγενεστέρως επληροφορήθην ότι τ’ Ανάκτορα, ανήσυχα διά την αυξανόμενην
δύναμιν της ΕΔΑ, είχαν συστήσει ένα είδος ψυχολογικής αποθαρρύνσεως των
κομμουνιστών, όχι όμως υπέρ της ΕΡΕ. Αυτήν την ενέργειαν, η οποία ήτο φαιδρή
κατ’ εμέ, την εγνώριζεν ο κ. Παπανδρέου, αλλά την αγνοούσα εγώ…».

Οι
συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου για την Κύπρο, τ’ «Αρχεία Κ.Κ.» την αφήνουν στην
«γκρίζα περιοχή», όταν μάλιστα ένας των πρωταγωνιστών, ο Αρχιεπίσκοπος
Μακάριος, μίλησε μεταγενέστερα για πιέσεις που δέχθηκε εκ μέρους των
Ανακτόρων, ώστε να εξαναγκασθεί να προσέλθει το πρωί της 19ης Φεβρουαρίου 1959
στο Λάνγκαστερ Χάους του Λονδίνου και να θέσει την υπογραφή του στα κείμενα
των Συμφωνιών.

Υπαινικτικός, τέλος, και ενώ, πλέον, είναι γνωστό, ότι η
σύγκρουσή του με τα Ανάκτορα εστιάζεται όχι στο ταξείδι Παύλου και Φρειδερίκης
στο Λονδίνο, αλλά στην προσπάθεια του Κ. Καραμανλή να αυτονομηθεί και να βάλει
«πόδι» στον στρατό, παραμένει στις αφηγήσεις του ο πρώην Πρόεδρος της
Δημοκρατίας.

Ενώ κάνει αναφορά στην προσπάθεια των παλατιανών
«εκμεταλλευόμενων φιλοδοξίες στελεχών της ΕΡΕ» να διασπάσουν το κόμμα του,
αποφεύγει να αναφέρει «πρόσωπα και γεγονότα».

Ο Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ κατά τη
μακρά διαμονή του, ως αυτοεξόριστος στο Παρίσι, ασχολήθηκε και με την
τακτοποίηση των «εκκρεμοτήτων» του παρελθόντος. Και υπαγόρευσε κείμενο για τις
συνθήκες που του ανετέθη η εντολή για τον σχηματισμό κυβέρνησης τον Οκτώβριο
του 1955. Μεταξύ άλλων αναφέρει:

«Κατά το θέρος του 1955 ήσαν έκδηλα τα
συμπτώματα της πολιτικής κακοδαιμονίας της χώρας. Εις τούτο, πέραν των
ουσιαστικών λόγων, συνέβαλε και η αδίστακτος πολεμική της αντιπολιτεύσεως, η
οποία είχε πράγματι αποχαλινωθή. Η κατάστασις αυτή επεδεινώθη βαρύτατα μετά
την ατυχή Διάσκεψιν του Λονδίνου και τα τραγικά εις βάρος του Ελληνισμού της
Κωνσταντινουπόλεως και Σμύρνης γεγονότα της 6ης Σεπτεμβρίου, που μετέβαλαν την
πολιτικήν εις εθνικήν πλέον κρίσιν.

Η κατάστασις αυτή ήτο φυσικόν να
προκαλή ανησυχίας και εις το Στέμμα και εις τον πολιτικόν κόσμον της χώρας και
εις την κοινήν γνώμην. Μέσα εις αυτό το κλίμα της συγχύσεως, την οποίαν
επέτεινε και το ατυχές διά την στιγμήν εκείνην γεγονός της υπάρξεως δύο
αντιπροέδρων ανταγωνιζομένων αλλήλους, αντηλλάσσοντο απόψεις μεταξύ των
διαφόρων παραγόντων της δημοσίας μας ζωής διά την ανεύρεσιν διεξόδου από την
κρίσιμον αυτήν κατάστασιν.

Περί τα τέλη Ιουνίου του 1955 εκλήθην εις το
σπίτι ενός αυλικού, όπου συνήντησα τους κυρίους Πιπινέλην, Μαύρον και νομίζω
και τον κύριον Κασιμάτην. Ο οικοδεσπότης μας είπεν ότι ο βασιλεύς ήτο ανήσυχος
από την εν γένει κατάστασιν και κυρίως από την ασθένειαν του Παπάγου, την
οποίαν εθεώρει ανίατον. Και ότι θα επεθύμει ως εκ τούτου ωρισμένοι νέοι
άνθρωποι να εξετάσουν την δυνατότητα δημιουργίας διαδόχου κυβερνητικού
σχήματος.

Όταν απεχωρίσθημεν, ο περί ου λόγος ανακτορικός μού είπεν ότι ο
βασιλεύς θα επεθύμει να αναπτύξω ιδιαιτέραν προσπάθειαν προς την κατεύθυνσιν
αυτήν και τίποτε πέραν αυτού. Αι συναντήσεις αυταί επανελήφθησαν δύο ή τρεις
φοράς, αλλά είχον μάλλον φιλολογικόν χαρακτήρα. Περί τα τέλη Αυγούστου με
επισκέφθη έτερος ανακτορικός, ο οποίος μου ανεκοίνωσεν ότι ο βασιλεύς,
πεισθείς ότι δεν επρόκειτο να αποκατασταθή η υγεία του πρωθυπουργού, εσκέπτετο
να ζητήσει την παραίτησίν του διά να διευκολυνθή εις τον διορισμόν νέας
Κυβερνήσεως και ότι υπελόγιζε να αναθέση εις εμέ την προσπάθειαν αυτήν. Του
είπα ότι συμμεριζόμουν τας ανησυχίας του βασιλέως διά την υφισταμένην εν τη
χώρα κατάστασιν, ότι εκτιμώ βαθύτατα την εκδηλουμένην προς το πρόσωπόν μου
εμπιστοσύνην, αλλά ότι δεν νομίζω ότι θα ήτο ορθόν να ζητήση την παραίτησιν
του ασθενούντος πρωθυπουργού, διότι τούτο θα προεκάλει συναισθηματικάς
αντιδράσεις παρά τη κοινή γνώμη, η οποία θα το απέδιδεν εις την παλαιάν
γνωστήν διένεξιν μεταξύ Στέμματος και Παπάγου. Ήτο η πρώτη φορά που ελάμβανα
γνώσιν ότι ο βασιλεύς απέβλεπεν εις εμέ διά την διάδοχον Κυβέρνησιν…

Ολίγας ώρας προ του θανάτου του ο Παπάγος, αντί να παραιτηθή όπως ανέμενε ο
βασιλεύς, υπεδείκνυε διά επιστολής τον κύριον Στεφανόπουλον ως αναπληρωτήν του
διά τον χρόνον της ασθενείας του. Ο έτερος των αντιπροέδρων, κύριος
Κανελλόπουλος, αντέδρασεν εντόνως και υπέβαλε προς τον ασθενούντα πρωθυπουργόν
την παραίτησίν του. Παραλλήλως, από ωρισμένους κύκλους αμφεσβητείτο η
εγκυρότης του διορισμού, δεδομένου ότι κατά την ώραν της υπογραφής του ο
στρατάρχης εφέρετο ετοιμοθάνατος. Υπό τας συνθήκας αυτάς έλαβε χώραν ο θάνατος
του στρατάρχου Παπάγου, την 4ην Οκτωβρίου 1955…

Το απόγευμα της 5ης
Οκτωβρίου με εκάλεσεν ο βασιλεύς και, αφού μου εξέφρασε τας ανησυχίας του διά
την κατάστασιν, με ηρώτησεν εάν κατά την γνώμην μου θα ηδύνατο το απορφανισθέν
κόμμα του Συναγερμού να αναδείξη ομοφώνως νέον αρχηγόν. Του απήντησα ότι
αμφιβάλλω περί αυτού και ότι νομίζω ότι η συνέλευσις, διά να αποφύγη την
διάσπασιν, θα ήγετο μάλλον εις την απόφασιν, εις πρώτον τουλάχιστον στάδιον,
της αναδείξεως διοικούσης επιτροπής. Ο βασιλεύς μού απήντησεν ότι αυτή ήτο και
η δική του γνώμη, η οποία ενισχύετο και από τας πληροφορίας τας οποίας είχεν
από διαφόρους πλευράς, και ότι, συνεπεία τούτου, είχε προέλθει εις την
απόφασιν να μου αναθέση τον σχηματισμόν της νέας Κυβερνήσεως, διότι αι
περιστάσεις επέβαλλον τον άμεσον τερματισμόν της πολιτικής κρίσεως. Επίστευεν,
όπως μου είπεν, ότι λόγω της μοιραίας φθοράς που είχον υποστή, ιδίως κατά τον
τελευταίον καιρόν, οι δύο αντιπρόεδροι της Κυβερνήσεως, η εκλογή μου θα
ανταπεκρίνετο και εις τας περιστάσεις, αλλά και εις τας προσδοκίας της κοινής
γνώμης. Του απήντησα ότι εκτιμώ βαθύτατα την εμπιστοσύνην του και ότι δεν θα
εδίσταζα να αναλάβω την βαρείαν ευθύνην την οποίαν μου ενεπιστεύετο.

Επέστησα όμως την προσοχήν του επί δύο σημείων: πρώτον, ότι διά της επιλογής
μου θα προεκάλει προσωπικάς δυσαρεσκείας· και δεύτερον, ότι δεν ήμουν βέβαιος
αν θα με στηρίξη η Βουλή και ότι, εν περιπτώσει καταψηφίσεώς μου, θα είχε να
αντιμετωπίση νέον και ίσως δυκολώτερον πρόβλημα…».

Στα Ανάκτορα και τις μυστικές υπηρεσίες
μεταθέτει την ευθύνη ο Κ. Καραμανλής για τις εκλογές «βίας και νοθείας» του
1961.

Συγκεκριμένα γράφει σε σχετικό για το θέμα σημείωμα:

«Αι εκλογαί
του 1961 ήσαν αι μόναι εκλογαί, εις τας οποίας δεν αντιμετώπισα το ενδεχόμενο
της ήττης. Δι’ αυτό και τας επετάχυνα, μολονότι ηδυνάμην να μείνω μέχρι του
Μαΐου του 1962, διότι το κλίμα ήτο από πάσης πλευράς ευνοϊκόν διά την
Κυβέρνησιν (καλή παραγωγή, σύνδεσις με την Κοινήν Αγοράν, τακτοποίησις του
Κυπριακού, επιθέσεις της Μόσχας και των δορυφόρων κατά της Ελλάδος, επιτυχή
ταξίδια εις την Αγγλίαν, Καναδάν, Αμερικήν και τα λοιπά). Άλλωστε, αν είχα και
την ελαχίστη ανησυχίαν, δεν θα συνεβούλευα εις τον βασιλέα, ο οποίος επέμενε
να διεξαγάγω εγώ τας εκλογάς, να τας εμπιστευθή εις υπηρεσιακήν Κυβέρνησιν.
Εκπλήσσομαι, συνεπώς, όταν μου αποδίδουν σχέδια βίας και νοθείας. Δεν γνωρίζω
ειλικρινώς αν έλαβε χώραν, αλλά και αν έλαβε, εγένετο εν αγνοία μου και δεν
επηρέασε σοβαρώς το αποτέλεσμα της εκλογής, λαμβανομένης υπ’ όψιν της
τεραστίας διαφοράς, η οποία υπήρχε μεταξύ ΕΡΕ και των αντιπάλων της και πάντως
δεν εδικαιολόγει τον αναίσχυντον ανένδοτον αγώνα.

»Απόδειξις των ανωτέρω
είναι τα εξής: 1) Αν είχα την πρόθεσιν της νοθείας θα έκανα εγώ τας εκλογάς
και δεν θα εισηγούμην την υπηρεσιακήν Κυβέρνησιν. 2) Η υπηρεσιακή Κυβέρνησις
λαβούσα τελικώς εχθρικήν προς τη ΕΡΕ σύνθεσιν δεν ήτο δυνατόν να ενθαρρύνη
νοθείαν υπέρ αυτής. 3) Την επομένην της παραιτήσεώς μου εκάλεσα τους αρχηγούς
των Επιτελείων, Φροντιστήν, Καρδαμάκην, Παναγιωτόπουλον και Μαργαρίτην και
τους συνέστησα να αποφύγουν οιανδήποτε ανάμιξιν του στρατού εις τας εκλογάς.
Αυτά όσον αφορά την θέσιν την ιδικήν μου. Μεταγενεστέρως, όμως, επληροφορήθην
ότι τ’ Ανάκτορα, ανήσυχα διά την αυξανομένην δύναμιν της ΕΔΑ, είχαν συστήσει
ένα είδος ψυχολογικής αποθαρρύσεως των κομμουνιστών, όχι όμως υπέρ της ΕΡΕ.
Αυτήν την ενέργειαν, η οποία ήτο φαιδρά κατ’ εμέ, την εγνώριζε προφανώς ο κ.
Παπανδρέου και την αγνοούσα εγώ. Και όχι μόνον δεν την κατήγγειλε, αλλά
συνεβούλευσε εμπιστευτικώς εις υποψηφίους του κόμματός του, και μου το
ανέφεραν αρκετοί εξ αυτών, να φροντίσουν να επωφεληθούν της υποτιθεμένης αυτής
πιέσεως υπέρ του Κέντρου».

ΑΡΧΕΣ Ιουνίου του 1963, οι τεταμένες σχέσεις Κ. Καραμανλή –
Ανακτόρων φθάνουν σε κρίσιμο σημείο. Η ρήξη, με αφορμή ταξίδι των Παύλου και
Φρειδερίκης στο Λονδίνο, όπου θα τους απονέμονταν το παράσημο της
Περικνημίδος, φαίνεται αναπότρεπτη, ενώ ο τότε πρωθυπουργός υποψιάζεται τους
αυλικούς κύκλους ότι, σε συνεργασία με στελέχη του κόμματός του, προετοιμάζουν
τη διάσπαση της ΕΡΕ.

Ο Κ. Καραμανλής εισηγείται τη διάλυση της Βουλής,
αφού προηγουμένως ψηφισθεί νέος εκλογικός νόμος, το πλειοψηφικό, και τη
διενέργεια εκλογών.

Τα Ανάκτορα απορρίπτουν την εισήγηση του πρωθυπουργού.
Στις 17 Ιουνίου, στη συνάντηση Κ. Καραμανλή – Παύλου επέρχεται η οριστική
ρήξη.

Ο ίδιος ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας αφηγείται την πορεία των
γεγονότων:

«Αρχομένης της συζητήσεως είπα εις τον βασιλέα ότι γνωρίζω τας
τελευταίας απόψεις του από την συνομιλίαν μου με τον κ. Χοϊδάν. Παρά ταύτα,
του ετόνισα, εκ καθήκοντος ιστορικού, οφείλω να του εξηγήσω δι’ άλλην μίαν
φοράν διατί η εισήγησίς μου αποτελεί την μόνην ορθήν και ομαλήν λύσιν της
πολιτικής κρίσεως και διατί, αντιθέτως, η λύσις την οποίαν προέκρινεν είναι
από πάσης απόψεως ατυχής. Από μακρού χρόνου επίστευα, του υπέμνησα, ότι τα
πολιτικά πράγματα της χώρας μας, εις ον σημείον περιήλθον, επέβαλλον μίαν
ριζικήν και θαρραλέαν αντιμετώπισιν της καταστάσεως, η οποία θα
επραγματοποιείτο διά του πλειοψηφικού και της αναθεωρήσεως του Συντάγματος.
Δι’ αυτό δε και εφρόντισα από διετίας να καθιερώσω το πλειοψηφικόν και να
καταθέσω και την πρότασιν διά το Σύνταγμα. Θα απετέλει δε σφάλμα αν δεν
εχρησιμοποιείτο η ευκαιρία αυτή διά να εισέλθη η χώρα εις μίαν νέαν και
υγιεστέραν πολιτικήν ζωήν. Του εξήγησα επίσης διατί η άποψις ότι, διά να
καλύψη η νέα Κυβέρνησις το ταξίδιον εις το Λονδίνον, θα πρέπει να εμφανισθή
εις την Βουλήν, ήτο τελείως αβάσιμος και ίσως ύποπτος από της πλευράς των
εισηγουμένων αυτήν.

Ο βασιλεύς, απαντών εις τας παρατηρήσεις μου αυτάς,
μου είπεν ότι λυπείται διότι δεν δύναται να υιοθετήση τας προτάσεις μου και
μου εξήγησεν ότι η αναλογική έδιδε την ευκαιρίαν μιάς απογραφής των πολιτικών
δυνάμεων της χώρας και θα μας επέτρεπε να γνωρίσωμεν ποία είναι η πραγματική
δύναμις του κομμουνισμού.

Είναι προφανές ότι τα επιχειρήματα αυτά
εχρησιμοποιούντο για να συγκαλυφθή από μεν τους εφευρέτας των η πρόθεσις
διασπάσεως της ΕΡΕ, από δε τον βασιλέα η επιθυμία να κάμη παραχωρήσεις προς
την αντιπολίτευσιν.

Του απήντησα ότι δεν συμφωνώ με τας απόψεις του αυτάς
και του εξήγησα διατί η απομάκρυνσις από την ορθόδοξον κοινοβουλευτικήν
διαδικασίαν ήτο επικίνδυνος και διατί αι υποχωρήσεις εις τας εκβιάσεις της
αντιπολιτεύσεως θα οδηγήσουν τελικώς εις πολιτειακήν ανωμαλίαν. Και του
προσέθεσα ότι, υπό τας συνθήκας αυτάς, θα προτιμούσα να αποχωρήσω της
πολιτικής.

Ο βασιλεύς, εις την δήλωσίν μου αυτήν, αντέδρασεν αμέσως, ειπών
ότι αυτό θα ήτο κακόν διά τον τόπον και επ’ ουδενί λόγω το επεθύμει, δεδομένου
ότι θα εδημιούργει και αμέσους και μελλοντικάς δυσχερείας.

Αναλογισθείς
τας επιπτώσεις, τας οποίας θα είχεν η άμεσος ανακοίνωσις της αποχωρήσεώς μου
εκ της πολιτικής επί της συνοχής του κόμματός μου, καθώς και τας αντιδράσεις
της κοινής γνώμης κατά του βασιλέως, εδήλωσα προς αυτόν ότι θα απομακρυνθώ
προσωρινώς εξ Ελλάδος, επιφυλασσόμενος να λάβω οριστικήν απόφασιν βραδύτερον
και ότι θα συστήσω εις το κόμμα μου να τον διευκολύνη εις την τακτοποίησιν του
πολιτικού θέματος.

Ο βασιλεύς, αφού με ηυχαρί-στησεν, μου είπεν ότι έχει
την πρόθεσιν να χρησιμοποιήση πολιτικόν πρόσωπον διά την προεδρίαν της
Κυβερνήσεως και με ηρώτησε αν θα συνεφώνουν να χρησιμοποιήση ένα από τα
στελέχη του κόμματός μου. Του απήντησα ότι δεν θα είχα αντίρρησιν να
χρησιμοποιήση στέλεχος της ΕΡΕ, αρκεί να μην δημιουργηθή η εντύπωσις ότι δι’
αυτού ενθαρρύνεται η διάσπασις του κόμματος. Και ως τοιούτον επρότεινα τον κ.
Πιπινέλην. Ο βασιλεύς δεν εφάνη ικανοποιημένος από την πρότασίν μου, ο δε κ.
Χοϊδάς, όστις είχε κληθή εν τω μεταξύ, επεμβαίνων κατά τρόπον ανάρμοστον,
εχαρακτήρισεν ακατάλληλον τον κ. Πιπινέλην. Αντέδρασα εντόνως, ειπών ότι εφ’
όσον ο βασιλεύς παρά τας αντιθέτους εισηγήσεις μου επιθυμεί πολιτικήν
Κυβέρνησιν, και μάλιστα με πρωθυπουργόν εκ του κόμματός μου, μόνος αρμόδιος
διά την υπόδειξιν του προσώπου αυτού είμαι εγώ. Ο βασιλεύς συνεφώνησε μαζί μου
και με παρεκάλεσε να ειδοποιήσω τον κ. Πιπινέλην να τεθή εις την διάθεσίν του.

Είναι προφανές ότι αι αντιδράσεις κατά του κ. Πιπινέλη δεν ωφείλοντο εις
την ακαταλληλότητά του, αλλά εις το γεγονός ότι είχε ήδη παρασκευασθή λύσις με
άλλους συνεργάτας μου, οι οποίοι, όπως και προηγουμένως ανέφερα, ενεθάρρυναν
τον βασιλέα κατά την διαφωνίαν.

Ευχαριστήσαμεν αλλήλους, διά την μακράν
και γόνιμον συνεργασίαν μας, και τον απεχαιρέτησα.

Κατελθών των ανακτόρων
εκάλεσα περί την μεσημβρίαν τους συνεργάτας μου, ανακοινώσας διά βραχέων προς
αυτούς τας αποφάσεις μου, τους εξήγησα τους λόγους διά τους οποίους κατέληξα
εις αυτάς και παρεκάλεσα να μη θελήσουν να τας συζητήσουν. Εν συνεχεία, ώρισα
τριμελή επιτροπή ως προσωρινήν διοίκησιν του κόμματος…».