Λουλούδια, αλλά και αγκάθια στον δρόμο των υιοθεσιών

Τα υιοθετημένα παιδιά μπορούν ­ μετά
την ενηλικίωσή τους ­ να «εντοπίσουν» μέσα σε δευτερόλεπτα τους φυσικούς τους
γονείς. Οι φυσικοί γονείς δεν έχουν πια το δικαίωμα να «συντηρήσουν» τον δεσμό
τους με το παιδί που έδωσαν για υιοθεσία, εκτός αν εκείνο κάποτε τους
αναζητήσει. Οι νομικοί δεσμοί αποκόπτονται πλήρως. Η κοινωνική έρευνα μπορεί
να παραβλεφθεί από το δικαστήριο, αν καθυστερήσει. Ανάδοχοι γονείς δεν μπορούν
να υιοθετήσουν τα παιδιά που μεγάλωσαν.

Οι ιδιωτικές υιοθεσίες
εδραιώνονται περισσότερο από ποτέ. Και η διαφορά ηλικίας ­ πάνω από 45 χρόνια
­ υποψήφιου γονέα και παιδιού καθιστά αδύνατη ακόμη και την υιοθεσία του
παιδιού του… συζύγου!

Αυτά και άλλα πολλά είναι ορισμένα από τα
ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του νέου νόμου (2447/30.12.96) για την υιοθεσία.
Αρκετά, όμως, χρόνια προβλήματα παραμένουν άλυτα, ενώ ορισμένες νέες
θεσπισμένες διατάξεις προκαλούν και άλλα. Μια βασική διαφοροποίηση του νέου
νόμου, σε σχέση με τον προηγούμενο, είναι ότι με την υιοθεσία παύει πια η
σχέση του θετού παιδιού με τη φυσική του οικογένεια και το στενό συγγενικό
περιβάλλον.

Αποκτά μεν το υιοθετημένο παιδί όλα τα δικαιώματα και τις
υποχρεώσεις παιδιού γεννημένου σε γάμο έναντι των θετών γονέων και των δικών
τους συγγενών, αλλά διακόπτεται κάθε δεσμός και επαφή του με τους φυσικούς
γονείς του. Και δεν έχει ούτε το παιδί το δικαίωμα να τους κληρονομήσει μια
μέρα ούτε φυσικά εκείνοι το παιδί!

Τα θεσπισθέντα ανώτατα όρια ηλικίας των
γονέων είναι ένα ουσιαστικό στοιχείο του νέου νόμου. Άνθρωποι άνω των 60 ετών
δεν επιτρέπεται πια να υιοθετήσουν ανήλικο παιδί.

Και η διαφορά ηλικίας
ανάμεσα στους υποψήφιους θετούς γονείς και το παιδί δεν μπορεί να υπερβαίνει
τα 45 χρόνια. Αν, δηλαδή, ο υποψήφιος θετός πατέρας είναι 50 χρόνων, αδυνατεί
να υιοθετήσει παιδί ηλικίας 2 ετών, αλλά μπορεί να υιοθετήσει παιδί ηλικίας
άνω των 5 ετών. Οι ειδικοί που ασχολούνται με την υιοθεσία κρίνουν ως
εξαιρετικά ευνοϊκά τα θεσπισθέντα όρια ηλικίας, γιατί τα παιδιά θα μπορούν πια
να έχουν σχετικά νέους γονείς.

Από τη συγκεκριμένη, όμως, διάταξη
προκύπτουν και προβλήματα. Ο νόμος δεν είναι «ευέλικτος» και δεν προνοεί για
ειδικές περιπτώσεις, όπως την υιοθεσία παιδιών με σοβαρά προβλήματα υγείας ή
αναπηρίας από γονείς ανεξαρτήτως ηλικίας.

Ένα άλλο σοβαρό θέμα που
δημιουργείται είναι η υιοθεσία από πλευράς συζύγου των παιδιών τού ή της
συζύγου. Αν η διαφορά ηλικίας του θετού πατέρα με το παιδί είναι μεγαλύτερη
από 45 χρόνια, καθίσταται αδύνατη η υιοθεσία ­ κι ας ζουν στο ίδιο σπίτι!

ΟΙ «ΣΚΟΤΕΙΝΕΣ»

Ένα εξίσου σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα
δημιουργείται και από το γεγονός ότι ο νέος νόμος δεν προβλέπει πια υιοθεσία
ενηλίκων ­ με μοναδική εξαίρεση την υιοθεσία τέκνου τού ή της συζύγου.

Ο
σκοπός αυτής της διάταξης είναι να καταπολεμηθούν οι «σκοτεινές» υιοθεσίες,
εκείνες δηλαδή που γίνονται για λόγους μεταβίβασης περιουσιακών στοιχείων,
μειωμένης στρατιωτικής θητείας κ.λπ.

Η διάταξη, όμως, αυτή επιφέρει πλήγμα
σε πολλές ανάδοχες οικογένειες που μεγαλώνουν εγκαταλειμμένα ­ από τους
φυσικούς τους γονείς ­ παιδιά και αδυνατούσαν έτσι κι αλλιώς έως τα 18 τους
χρόνια να προχωρήσουν στην πράξη της υιοθεσίας. Πολλοί απ’ αυτούς ευελπιστούν
έως τώρα ότι θα τα υιοθετούσαν μετά την ενηλικίωση τους ­ και φυσικά με τη
συναίνεσή τους.

Επίλυση στο μέγα θέμα των ιδιωτικών υιοθεσιών δεν δίνει,
δυστυχώς, ούτε ο νέος νόμος. Οι κοινωνικοί φορείς ζητούσαν την απαγόρευσή
τους. Όμως όχι μόνο δεν απαγορεύτηκαν, αλλά προστέθηκε και μια επιμέρους
διάταξη που επιτρέπει στον φυσικό γονέα να επιλέγει τους γονείς τους παιδιού
του, αρκεί να το γνωστοποιήσει στην αρμόδια κοινωνική υπηρεσία πριν από την
παράδοση του παιδιού στους θετούς γονείς ή σε εύλογο χρονικό διάστημα ύστερα
από αυτήν ­ περίπου έναν μήνα.

Έτσι καθίσταται αδύνατον να προηγηθεί
κοινωνική έρευνα, ώστε να διαπιστωθεί ενδεχόμενη οικονομική συναλλαγή ή
ακατάλληλο για το παιδί οικογενειακό περιβάλλον και να παρέμβει ο εισαγγελέας.
Εδώ ελλοχεύει και κατά κάποιον τρόπο εδραιώνεται το εμπόριο βρεφών.

Το
χειρότερο όλων είναι ότι στην περίπτωση που δεν γνωστοποιηθεί η τοποθέτηση του
παιδιού στη νέα του οικογένεια, δεν προβλέπονται καν κυρώσεις για τους
φυσικούς γονείς!

Η κοινωνική έρευνα για τα ζευγάρια που υποβάλλουν
αιτήσεις υιοθεσίας είναι ό,τι το σημαντικότερο για τη μελλοντική ζωή τού προς
υιοθεσία παιδιού.

Το γεγονός ότι ήταν ­ και είναι ­ χρονοβόρες, λόγω
έλλειψης προσωπικού στις αρμόδιες κοινωνικές υπηρεσίες, ανάγκασε ίσως τους
νομοθέτες να προβλέψουν μια αναχρονιστική στην ουσία διάταξη: σε περίπτωση που
η κοινωνική έρευνα δεν διεκπεραιωθεί σε διάστημα έξι μηνών ή το αργότερο
ύστερα από παράταση τριών μηνών, το δικαστήριο μπορεί να εκδικάζει την υπόθεση
της υιοθεσίας χωρίς αυτήν!

«Με άλλα λόγια, η διάταξη αυτή δυναμιτίζει και
καταργεί το έργο των κοινωνικών υπηρεσιών και οδηγεί τη χώρα μας μερικές
δεκαετίες πίσω», πιστεύει η κ. Τασούλα Κουσίδου, προϊσταμένη της κοινωνικής
υπηρεσίας του Κέντρου Βρεφών «Μητέρα».

Η μυστικότητα της υιοθεσίας ­ σε
όλη τη διάρκεια της διαδικασίας και ύστερα από αυτήν ­ είναι κάτι που
κατοχυρώνει ο νέος νόμος.

Η υιοθεσία ανηλίκων τηρείται μυστική και έναντι
των φυσικών γονέων, που δεν θα έχουν πια δυνατότητα επικοινωνίας με τα παιδιά
τους και σε πολλές περιπτώσεις θα ‘ναι δυνατόν ακόμη και να αγνοούν πού
βρίσκονται.

Από την άλλη πλευρά, άρθρο του ίδιου νόμου δίνει το δικαίωμα
στα υιοθετημένα παιδιά να αναζητήσουν τις ρίζες τους ­ μετά τα 18 τους χρόνια
­ με την υποχρέωση των κοινωνικών υπηρεσιών να παρέχουν στο παιδί όλες τις
διευκολύνσεις και τα απαραίτητα στοιχεία, χωρίς όμως να προβλέπεται ταυτόχρονα
και κάποια στήριξη ή συμβουλευτική βοήθεια στο παιδί από κοινωνικούς
λειτουργούς.

ΤΡΙΑΚΟΣΙΕΣ περίπου αιτήσεις το χρόνο γίνονται στο κέντρο Βρεφών «ΜΗΤΕΡΑ». Το
50% των αιτήσεων απορρίπτεται ­ για θέματα κυρίως ηλικίας ή υγείας των
υποψηφίων θετών γονιών. Από τις αιτήσεις που γίνονται δεκτές, αρκετές
αποσύρονται στην πορεία από τους ίδιους τους ενδιαφερόμενους ­ αποκτούν δικό
τους παιδί ή μέσω ιδιωτικής υιοθεσίας. Ο χρόνος αναμονής μετά την έγκριση της
αίτησης είναι τουλάχιστον τρία χρόνια.

Από το «ΜΗΤΕΡΑ» υιοθετούνται κάθε
χρόνο γύρω στα 40 παιδιά. Από το ΠΙΚΠΑ γύρω στα 10 και άλλα τόσα από τον ΕΟΠ.
Τα 4/5 των υιοθεσιών στην Ελλάδα γίνονται στην… ελεύθερη αγορά! Συνολικά, το
1990 έγιναν σε ολόκληρη την Ελλάδα 426 υιοθεσίες, το ’91 έγιναν 579, το ’92
μειώθηκαν στις 470, το ’93 «αυξήθηκαν» στις 524 και το ’94 ολοκληρώθηκαν 506
υιοθεσίες.

Η αύξηση των υιοθεσιών τα τελευταία χρόνια ­ 500 κατά μέσο όρο
­ είναι πλασματική, αφού οφείλεται κυρίως στις διευκολύνσεις που παρέχουν οι
κρατικές υπηρεσίες στο να υιοθετούνται παιδιά από βαλκανικές χώρες.

Υπεύθυνες κρατικές υπηρεσίες για την υιοθεσία παιδιών είναι οι κοινωνικές
υπηρεσίες του «ΜΗΤΕΡΑ», του ΠΙΚΠΑ, του ΕΟΠ και των κατά τόπους βρεφοκομείων.
Οι κοινωνικές υπηρεσίες των κατά τόπους νομαρχιών αναλαμβάνουν τη διεκπεραίωση
και την κοινωνική έρευνα των ιδιωτικών υιοθεσιών.

ΟΚΤΩ ΠΑΙΔΙΑ
απέκτησαν οι δικοί της γονείς και πέντε του άνδρα της. Καρπός της ίδιας γενιάς
οι δυο τους. Γεννημένη εκείνη σ’ ένα κοντινό στη Δράμα χωριό και από τα
περίχωρα της Θεσσαλονίκης εκείνος, βίωσαν στα παιδικά τους χρόνια κι αργότερα
στην εφηβεία «τη χαρά της αρμονίας, των αντιθέσεων και του μοιράσματος που
μόνο σε μια πολυμελή οικογένεια μπορεί να ευδοκιμήσει» ­ όπως λέει η Ελένη.

Γνωρίστηκαν στα 19 τους ­ στο αμφιθέατρο του πανεπιστημίου. Συμβίωσαν για
χρόνια σ’ ένα μικρό διαμέρισμα στην Καισαριανή και επισημοποίησαν μια σχέση
που ο χρόνος είχε ήδη κρίνει, με το τέλος των σπουδών τους. Οι
μετεκπαιδευτικές σπουδές του Γιάννη στο Λονδίνο που εξειδικεύτηκε στο
Κοινοτικό Δίκαιο και η αναμενόμενη χρόνια ανεργία της Ελένης ­ πήρε πτυχίο
Φιλολογίας ­ ήταν ικανά εμπόδια για να μετατοπισθεί, στο απώτερο μέλλον, το
όνειρο ενός παιδιού.

Κατόρθωσε να στήσει ένα μικρό φροντιστήριο με δύο
ακόμη συμφοιτητές της σε προάστιο της Αθήνας, η Ελένη, και ήταν πια στα 30 και
κάτι όταν συνειδητοποίησε ότι το παιδί που τόσο λαχταρούσε εκείνη και ο
Γιάννης αρνιόταν να έρθει: «Ξαφνικά βρεθήκαμε μεσοπέλαγα. Οι εξετάσεις που και
οι δύο κάναμε δεν έδειξαν στην αρχή τίποτα το παθολογικό. Υπήρχε μια
αδιευκρίνιστη “αντίσταση” της φύσης. Ένα αναίτιο κενό. Μια δυσαρμονία.
Υποβλήθηκα σε αμέτρητους ιατρικούς ελέγχους, διαφοροποίησα τον τρόπο ζωής μου,
άλλαξα τους κανόνες διατροφής, περιόρισα στο ελάχιστο το τσιγάρο… Τίποτα δεν
γινόταν. Δεν γονιμοποιούσα! Ένας φίλος γιατρός μου συνέστησε το τόλμημα της
εξωσωματικής γονιμοποίησης. Και είπαμε να δοκιμάσουμε…».

Η πρώτη
προσπάθεια έφερε τη δεύτερη, η δεύτερη την τρίτη, η τρίτη την τέταρτη. Μέσα σε
οκτώ συνολικά χρόνια έκανε εννέα προσπάθειες εξωσωματικής. Που παρέμεναν
«απόπειρες». Η ορμονοθεραπεία απέδιδε έως και τη σύλληψη. Αλλά η κυοφορία του
εμβρύου στάθηκε αδύνατη.

Η γεύση της αποτυχίας είναι ένα πικρό συναίσθημα.
Η Ελένη έχασε τη χαρά της ζωής. Περισσότερο ρεαλιστής ο Γιάννης προσπαθούσε
όλα αυτά τα χρόνια να την πείσει ότι δεν άξιζε τόση σωματική και
συναισθηματική ταλαιπωρία. Ανένδοτη εκείνη, ήθελε το «δικό» της παιδί: «Ένιωθα
ότι είχα ελλειμματική παρουσία στη ζωή. Ότι αδυνατούσαν τα κύτταρά μου να
δημιουργήσουν μια νέα ύπαρξη».

Λαβωμένο το μητρικό της ένστικτο και
θεριεμένο όσο ποτέ το «εγώ» της αντιστεκόταν σε κάθε προσπάθεια του άνδρα της
που συναινούσε ευθύς εξ αρχής στην υιοθεσία ενός ξένου παιδιού: «Ειλικρινά,
δεν ξέρω τι είχα πάθει. Αρνιόμουν να καταλάβω. Υπέφερα τόσο που βρέθηκα, δίχως
καν να το αντιληφθώ, στο κενό της κατάθλιψης. Η αυτοεκτίμησή μου έπεσε κάτω
από το… μηδέν. Ένιωθα άχρηστη, αδύναμη, έχασα το νόημα της δουλειάς, των
ανθρωπίνων σχέσεων και συναλλαγών, έκλαιγα με το παραμικρό και τα πρωινά δεν
ήθελα να σηκωθώ απ’ το κρεβάτι…».

Η μέσα της τρικυμία έφερε και την
τρικυμία στη σχέση της με τον Γιάννη. Δεν μιλούσαν πια γι’ αυτό ­ λες και δεν
υπήρξε ποτέ πρόβλημα. Εκείνη έμενε πολλές ώρες στο σπίτι κι εκείνος έλειπε τις
περισσότερες. «Με απέφευγε κι αυτό μάλλον με ικανοποιούσε. Με ένα μαζοχιστικό
νοσηρό τρόπο. Πίστευα ότι ήμουν το θύμα μιας κατάστασης κι αυτό μου… άρεσε»!

Αλλά ο Γιάννης δεν «έλειψε» στ’ αλήθεια ποτέ. Μάζευε τα δικά του, όπως
λέει, κομμάτια και «… πάλευα να βρω διέξοδο. Με μια Ελένη που οδηγούσε την
κατάσταση σε μεγαλύτερα αδιέξοδα. Αυτό που πιστεύω ότι βίωνε εκείνη την
περίοδο ήταν προσωπική ανεπάρκεια».

Δεν υπάρχει γλυκύτερη αναμονή… Ένα
τυχαίο γεγονός ­ απ’ αυτά που καθημερινά επισυμβαίνουν ­ αντέστρεψε τη νοητική
και συναισθηματική πορεία της Ελένης. Η σωματική βίαιη κακοποίηση ενός 5χρονου
αγοριού από τους γονείς του, η επέμβαση του εισαγγελέα και η δημοσιοποίηση
πολλών λεπτομερειών του θέματος, εξόργισε τόσο πολύ την Ελένη που ήταν «σαν να
ξύπνησα από ένα βαθύ λήθαργο. Έπαθα κάτι σαν παράκρουση. Δεν μπορούσα να
διανοηθώ ότι υπάρχουν γονείς που “σκοτώνουν” τα δικά τους παιδιά. Και εγώ η
ανόητη που ήθελα σπλάχνο απ’ τα σπλάχνα μου και αίμα απ’ το αίμα μου, ένιωσα
λες και το είχα γεννήσει αυτό το παιδί και κάποιος το άρπαξε απ’ την αγκαλιά
μου και το βασάνιζε…».

Ήταν πια σίγουρη ότι μπορούσε να αγκαλιάσει ένα
τέτοιο παιδί ­ κι ας ήταν γονίδιο και κύτταρο κάποιου ξένου. Μπορούσε να
ανατρέψει μια σκληρή πραγματικότητα σε παρηγοριά και βάλσαμο. Μπορούσε να
γίνει ο Νίκος, η Μαρία, η Αντιγόνη, το δικό τους παιδί. Το κουβέντιασε αργά το
βράδυ με τον Γιάννη και τους βρήκε το πρωί ακόμη να συζητούν. Η απόφαση είχε
ληφθεί. Μεσολάβησε Σαββατοκύριακο και το πρωινό της Δευτέρας κατέθεταν την
αίτησή τους σε κρατικό κέντρο βρεφών. Στα 42 πια και οι δυο τους ­ ούτε μικροί
άλλά ούτε και μεγάλοι ­ είχαν βάσιμες ελπίδες να γίνει δεκτή η αίτησή τους.
Δεν τους ένοιαζε, δήλωσαν, αν ήταν αγόρι ή κορίτσι, αν ήταν μωρό ή μεγαλύτερο,
το βεβαρημένο ή όχι οικογενειακό ιστορικό του παιδιού. Ήθελαν απλώς να
αγκαλιάσουν ένα παιδί που να είχε ανάγκη τη δική τους αγκαλιά. Να «μεγαλώσουν»
και να «ωριμάσουν» μαζί του. Να κάνουν πράξη τις προσδοκίες τους, να
παραμερίσουν το «εγώ» τους…

Δεν υπάρχει γλυκύτερη αναμονή απ’ αυτή.
Έχουν περάσει δυόμισι χρόνια. Η αίτησή τους έγινε αρχικά δεκτή. Η κοινωνική
έρευνα προχώρησε. Είναι χρονοβόρες οι διαδικασίες, ομολογούν και οι δύο αλλά
ποτέ δεν υπαναχώρησαν ­ όσο κι αν κάποιοι γνωστοί προσπάθησαν κάποιες φορές να
τους «ανοίξουν» τα μάτια για άλλους (λιγότερο χρονοβόρους και περισσότερο
εύκολους) τρόπους «εξεύρεσης» παιδιού… Και οι δύο θεωρούν ότι η εξαγορά μιας
ζωής δεν παύει να ‘ναι μια πράξη εγκληματική. Όχι γιατί αυτοί που το κάνουν
είναι εγκληματίες ­ «απελπισμένοι όσο και εμείς άνθρωποι είναι» ­ αλλά γιατί
στηριζόμενοι στον νόμο των πιθανοτήτων και μόνο «υπάρχει περίπτωση μια μέρα το
παιδί να μάθει. Και τότε, τι θα του πεις; Ότι το “αγόρασες” γιατί πολύ το
αγαπούσες;».

Εκμεταλλεύονται τον χρόνο αναμονής για να προετοιμασθούν όσο
το δυνατόν περισσότερο για τον μεγάλο ερχομό. Ευελπιστούν ότι το λιγότερο σε
δέκα με δώδεκα μήνες θα έχουν το παιδί τους. «Ουσιαστικά οι διαδικασίες έχουν
λήξει, αλλά δεν υπάρχει ακόμη παιδί για μας… Δεν συναινούν εύκολα όλοι οι
γονείς που έχουν παιδιά σε ιδρύματα στην υιοθεσία τους ­ ακόμη κι αν δεν έχουν
την παραμικρή πρόθεση να τα πάρουν πίσω. Τα θεωρούν κτήμα τους και αρνούνται
την παραχώρησή τους ­ είναι σαν να επιχειρεί κάποιος να τους πάρει ένα χωράφι
που παραμένει χρόνια ακαλλιέργητο για να το γονιμοποιήσει αλλά εκείνοι το
θέλουν σώνει και καλά δικό τους κι ας είναι χέρσο και άγονο».

Έχουν ήδη
διαλέξει τα έπιπλα που θα στολίσουν το παιδικό δωμάτιο ­ δροσίζοντας με
σχέδια, όνειρα και παλ χρώματα τη φλογερή ανυπομονησία τους… Προετοίμασαν
τους γονείς και τα αδέλφια τους για την πρόθεσή τους να κάνουν δικό τους ένα
ξένο παιδί και «έκαμψαν» όποια αντίσταση προβλήθηκε. Είναι πάνοπλοι ­ κι
έτοιμοι σαν από καιρό! Για την ονειρική στιγμή…