Ευρώπη: Η καταιγίδα των υβριδικών απειλών

Οι υβριδικές απειλές απασχολούν έντονα την ΕΕ και τα κράτη-μέλη τους τελευταίους μήνες. Τα αλλεπάλληλα περιστατικά των τελευταίων εβδομάδων αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα της απειλής.

Στις 23 Σεπτεμβρίου σημειώθηκε εμπρησμός σε εγκατάσταση της Starlink στην Πολωνία. Τον Οκτώβριο καταγράφηκαν επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων ανοικτά της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, καθώς και επανειλημμένες παραβιάσεις του ρουμανικού εναέριου χώρου από drones. Στις 18 Οκτωβρίου, ύποπτο ιπτάμενο αντικείμενο προκάλεσε προσωρινή αναστολή λειτουργίας του αεροδρομίου του Κάουνας και απογείωση νατοϊκών μαχητικών αεροσκαφών.

Στις 20 Οκτωβρίου εντοπίστηκαν drones στην περιοχή του λιμένα Eemshaven στην Ολλανδία και η αστυνομία κατέσχεσε ένα από αυτά. Την 1η Νοεμβρίου αναφέρθηκαν υπερπτήσεις κοντά στις πυρηνικές εγκαταστάσεις La Hague και Flamanville στη Γαλλία. Στις 2 Νοεμβρίου κυβερνοεπίθεση επηρέασε συστήματα ψύξης σε γαλλικές τράπεζες αίματος, ενώ την ίδια περίοδο καταγράφηκαν διαταραχές σε αλυσίδες λιανικής τροφίμων σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Από τις 3 έως τις 11 Νοεμβρίου, ψευδείς απειλές για βόμβες προκάλεσαν εκτροπές πτήσεων σε αρκετές χώρες και εκκενώσεις σχολείων στην Ιταλία. Στις 7 και 8 Νοεμβρίου, δύο περιστατικά με drones στο αεροδρόμιο της Λειψίας οδήγησαν σε προσωρινούς περιορισμούς στη χρήση διαδρόμων. Στις 11 Νοεμβρίου η Φινλανδία επέβαλε προσωρινούς περιορισμούς στην εναέρια και τη θαλάσσια κυκλοφορία, έπειτα από προειδοποιήσεις για drones.

Τα περιστατικά αυτά εξηγούν την ευρωπαϊκή ανησυχία, ακόμη και όταν η πρόθεση ή η ταυτότητα του δράστη παραμένουν υπό διερεύνηση. Αποτυπώνουν όμως την πιο ορατή πλευρά της απειλής. Οι εκστρατείες παραπληροφόρησης και οι ψυχολογικές επιχειρήσεις μπορούν να εξελίσσονται για μεγάλο χρονικό διάστημα προτού γίνουν αντιληπτές.

Η κινητοποίηση της ΕΕ

Τα περιστατικά κινητοποίησαν τους θεσμούς της ΕΕ. Η πιο συγκεκριμένη επιχειρησιακή απόφαση σε επίπεδο Ενωσης ήταν η ενεργοποίηση του μηχανισμού ανταλλαγής πληροφοριών για την ασφάλεια της πολιτικής αεροπορίας, μετά τις μαζικές ψευδείς απειλές για βόμβες σε πτήσεις. Σε πολιτικό επίπεδο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζήτησε να επιταχυνθούν οι εργασίες για την αντιμετώπιση των απειλών από drones, ενώ στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων η Κάγια Κάλας προανήγγειλε πρόταση για ευρωπαϊκό πρωτόκολλο έκτακτης ασφάλειας.

Οι υβριδικές επιχειρήσεις εξελίσσονται σκόπιμα στην γκρίζα ζώνη. Η ΕΕ επιμένει στη διερεύνηση των περιστατικών και στην απόδοση ευθύνης όταν υπάρχουν επαρκή στοιχεία. Σύμφωνα με εσωτερική ευρωπαϊκή αξιολόγηση που επικαλείται το Reuters, ρωσικό δίκτυο επιχείρησε να εκμεταλλευτεί τις ταραχές στη Γαλλία μέσω των κοινωνικών δικτύων. Παράλληλα, η Γαλλία απέδωσε στους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν τις κυβερνοεπιθέσεις του Οκτωβρίου σε εμπορικά συστήματα ψύξης. Ερευνες σε ευρωπαϊκές χώρες, από τη Μεγάλη Βρετανία έως τη Ρουμανία, έχουν οδηγήσει σε συλλήψεις και, σε ορισμένες υποθέσεις, σε απόδοση ευθύνης για δολιοφθορές, επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές και περιστατικά κατασκοπείας στη Ρωσία. Για τις ψευδείς απειλές κατά πτήσεων υπήρξε ισχυρισμός ανάληψης ευθύνης από οργάνωση σχετιζόμενη με τη Ρωσία, ο οποίος παραμένει ανεπιβεβαίωτος.

Η Ελλάδα δεν μπορεί να εξαιρεθεί από την απειλή. Δύο εξελίξεις πρέπει να ληφθούν υπόψη στην εκτίμηση της πιθανότητας στοχοποίησης της χώρας. Η πρώτη είναι η προκήρυξη και η διεξαγωγή των βουλευτικών εκλογών. Η δεύτερη είναι η προετοιμασία για την ανάληψη της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ενωσης την 1η Ιουλίου 2027. Ενόψει των πολλαπλών εκλογικών αναμετρήσεων που αναμένονται στα κράτη-μέλη το 2027, η ΕΕ έχει αναδείξει τη θωράκιση των εκλογικών διαδικασιών έναντι της ξένης παρέμβασης και των υβριδικών επιχειρήσεων σε προτεραιότητα.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών, κύριος επιστημονικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ