Καλώδιο GSI:Το αίνιγμα της τουρκικής «συγκατάθεσης»

Στη διπλωματία, η αμφισημία δεν είναι πάντοτε το κατάλοιπο μιας αποτυχημένης διαπραγμάτευσης. Ενίοτε αποτελεί την πιο εκλεπτυσμένη μορφή επιτυχίας της. Η υπόθεση του «Αμπέιγ Μαρενγκό» μοιάζει να υπακούει σε αυτή την παράδοξη λογική: μια κρίση εκτονώθηκε χωρίς να αρθεί η αιτία της, μια συνεννόηση επετεύχθη χωρίς να αποκαλυφθούν οι όροι της και τρεις πρωτεύουσες διεκδικούν διαφορετικά πολιτικά μερίσματα από την ίδια διπλωματική πράξη.

Η Αθήνα αρνείται ότι ζήτησε άδεια, η Αγκυρα διακηρύσσει ότι έδωσε τη συγκατάθεσή της και το Παρίσι τηρεί εύγλωττη σιωπή. Και μια κλειστά σφραγισμένη σε κάποιο συρτάρι του τουρκικού ΥΠΕΞ γαλλική διακοίνωση γίνεται το αθέατο κλειδί μιας διαμάχης που διευθετήθηκε αλλά δεν κρίθηκε. Συνομιλητές στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο», παρά τις διαφορετικές πολιτικές και στρατηγικές αφετηρίες τους, συγκλίνουν σε ένα σημείο: η κρίση δεν έχει πραγματικά επιλυθεί. Εκεί όπου διαφωνούν είναι στο τι ακριβώς κέρδισε η Αγκυρα, τι παραχώρησε και κυρίως τι μπορεί να ακολουθήσει.

Το «μυστικό» του γαλλικού εγγράφου

Στην καρδιά της υπόθεσης βρίσκεται ένα διπλωματικό έγγραφο που ίσως δεν δει ποτέ το φως της δημοσιότητας: η γαλλική ρηματική διακοίνωση. Ζήτησε πράγματι το Παρίσι την άδεια της Αγκυρας ή περιορίστηκε σε μια απλή ενημέρωση; Το ενδιαφέρον είναι ότι απαντήσεις δεν αναζητά μόνο η Αθήνα, αλλά και η ίδια η Τουρκία.

Τουρκική αντιπολίτευση και θιασώτες της «Γαλάζιας Πατρίδας» αμφισβητούν κατά πόσον η διευθέτηση με τη Γαλλία διασφάλισε τις τουρκικές θαλάσσιες αξιώσεις και ζητούν περισσότερες πληροφορίες για τους όρους της. Ο απόστρατος αντιναύαρχος, Γιανκί Μπαγτζίογλου, και σημαίνον στέλεχος της τουρκικής αξιωματικής αντιπολίτευσης (Yeni Parti), σε δημόσια παρέμβασή του, ζητεί να αποκαλυφθεί τι ακριβώς περιέχει η ρηματική διακοίνωση. Το ενδεχόμενο οι Γάλλοι να εξασφάλισαν παράλληλες εγκρίσεις από Αθήνα και Αγκυρα προκαλεί δυσφορία: κάτι τέτοιο θα μπορούσε να υπονομεύσει τον ισχυρισμό περί αποκλειστικής τουρκικής δικαιοδοσίας.

Ακόμη και ο Τζεμ Γκιουρντενίζ, ο εμπνευστής του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στη συνομιλία του με τα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» δεν αρκείται στη διατύπωση της NAVTEX. Επιμένει στην ανάγκη να διαπιστωθεί τι πραγματικά συνέβη και κατά πόσον η Τουρκία άσκησε ουσιαστικά τις αρμοδιότητες που διεκδικεί. Το πιθανότερο, πάντως, είναι ότι το έγγραφο θα παραμείνει κλειδωμένο. Ο πρέσβης ε.τ., Μεχμέτ Ογιουτσού, και πρόεδρος του London Energy Club, διακρίνει στη μυστικότητα μια πιθανή συνειδητή επιλογή: μια διατύπωση που επιτρέπει σε κάθε πρωτεύουσα να επιστρέψει στο εσωτερικό της με τη δική της εκδοχή. Η δημοσιοποίησή της θα μπορούσε να καταστρέψει ακριβώς αυτή την ισορροπία.

Η διευθέτηση που δεν έγινε λύση

Το «Αμπέιγ Μαρενγκό» μπορεί να πήρε τον δρόμο για τις έρευνες, αλλά Αθήνα και Αγκυρα εξακολουθούν να διαβάζουν διαφορετικά τον ίδιο θαλάσσιο χάρτη. Η τουρκική πλευρά, όπως είχαν μεταφέρει τουρκικές πηγές στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο», αρκέστηκε στην επικοινωνία του γαλλικού υπουργείου Εξωτερικών. Δεν επέμεινε σε αντίστοιχο αίτημα από την Ελλάδα.

Η λεπτή αυτή διάκριση αποτυπώνει και την ουσία της διπλωματικής φόρμουλας: Ο Μεχμέτ Ογιουτσού, πρόεδρος του London Energy Club και πρώην διπλωμάτης, περιγράφει στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» τη διευθέτηση ως «εξασφάλιση επιχειρησιακής συνεργασίας». Εκτιμά ότι το Παρίσι αναγνώρισε την Αγκυρα ως συνομιλητή, χωρίς να θίξει τη νομική θέση της Αθήνας. Μια ισορροπία που επέτρεψε να προχωρήσει το έργο.

Αυτή η εκκρεμότητα δεν φαίνεται, όμως, να ανησυχεί τον Ουγούρ Εκιντζί, ερευνητή του φιλοκυβερνητικού SETA. Μιλώντας στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο», θεωρεί ότι η ένταση έχει ξεπεραστεί και δεν αναμένει νέα εμπόδια μέχρι τη λήξη της NAVTEX, τον Μάρτιο του 2027. Ξεκαθαρίζει, ωστόσο, ότι η Τουρκία δεν έχει μεταβάλει τις θέσεις της και θα τις υπερασπιστεί το ίδιο σε οποιαδήποτε νέα διαφωνία.

Εκεί όπου ο Εκιντζί βλέπει μια διαχειρίσιμη εκκρεμότητα, ο Σουάτ Κινικλίογλου, πρώην βουλευτής και αναλυτής εξωτερικής πολιτικής, διακρίνει τον κίνδυνο νέας έντασης. Προειδοποιεί στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ότι η Αγκυρα θα αντιδράσει, εάν αμφισβητηθούν εκ νέου οι αξιώσεις της. Η επισήμανσή του χαρακτηριστική: σε μια σοβαρή κρίση, η Ελλάδα δεν πρέπει να θεωρεί δεδομένη τη βοήθεια τρίτων, καθώς στη σημερινή διεθνή πραγματικότητα η «σκληρή δύναμη» καθορίζει όλες τις εκβάσεις. Η υπόθεση του καλωδίου δεν εξαντλείται στη διαφωνία για τις θαλάσσιες ζώνες.

Για την Αγκυρα, οι ενεργειακές διασυνδέσεις της Ανατολικής Μεσογείου έχουν και ευρύτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς συνδέονται με τη θέση που επιδιώκει να έχει στους περιφερειακούς ενεργειακούς σχεδιασμούς. Σε αυτή τη διάσταση εστιάζει ο Ισμαήλ Χακί Καρατζά, αντιπρόεδρος του ερευνητικού κέντρου KOSAM, επισημαίνοντας στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ότι το GSI δεν αποτελεί απλώς ένα έργο υποθαλάσσιου καλωδίου, αλλά μια σημαντική πρωτοβουλία για την ενεργειακή ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου, τη διασύνδεση των ευρωπαϊκών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και την περιφερειακή συνεργασία.

Η ενεργειακή διάσταση του GSI θα μπορούσε να παραπέμψει στις ευρύτερες γεωπολιτικές επιδιώξεις της Αγκυρας, η οποία έχει συνδέσει στο παρελθόν διαφορετικά διαπραγματευτικά μέτωπα, όπως την ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ με το ζήτημα των αμερικανικών F-16. Σήμερα, με τα F-35, τους S-400 και τη Συρία στην ατζέντα των τουρκο-αμερικανικών σχέσεων, αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον οι πρόσφατες δηλώσεις του αμερικανού πρεσβευτή Τομ Μπάρακ στο Chatham House, όπου χαρακτήρισε την Τουρκία, το Ιράκ και τη Συρία χώρες – κλειδιά για τους νέους ενεργειακούς διαδρόμους.

Αρα, πέρα από την εκτόνωση μιας διπλωματικής έντασης, η στάση της Αγκυρας φαίνεται να υπηρετεί έναν πιο μακροπρόθεσμο στόχο: να εδραιώσει τον ρόλο της ως αναγκαίου συνομιλητή σε κάθε, όχι μόνο γεωγραφικό, αλλά και ενεργειακό εγχείρημα της Ανατολικής Μεσογείου. Χωρίς απαραίτητα να οδηγεί πλέον την αντιπαράθεση σε κρίση. Μπορεί η διπλωματία να ξέμπλεξε ένα καλώδιο, δεν αποκλείεται, ωστόσο, η υπόθεση του GSI να αποτελεί μόνο ένα μικρό κεφάλαιο μιας πολύ ευρύτερης γεωπολιτικής διαπραγμάτευσης.