Τίποτα δεν είναι δεδομένο

Είναι γνωστή η τάση των βιβλίων που γράφουν ορισμένοι συγγραφείς προς τα παιδιά τους για να τα ενημερώσουν είτε για ένα ιστορικό γεγονός (όπως το Ολοκαύτωμα) είτε για ένα επικίνδυνο φαινόμενο (όπως ο ρατσισμός) ή απλώς για τα δύσκολα που τους περιμένουν.

Τελευταίο παράδειγμα είναι το βιβλίο με τίτλο «Μικρούλα μου: επιστολή προς ένα κορίτσι που μόλις γεννήθηκε», το οποίο απευθύνει ο πρώην αρχηγός του Δημοκρατικού Κόμματος της Ιταλίας Βάλτερ Βελτρόνι στη νεογέννητη εγγονή του.

«Είμαστε μόνοι, και μαζί μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο, ακόμη και στα μικρά πράγματα, μέσα από τη δύναμη των πράξεών μας ή την ικανότητα να συνεργαστούμε», γράφει. «Μπορούμε να είμαστε η κοινή γνώμη, οι ψηφοφόροι, οι διαδηλωτές, είμαστε ένας και είμαστε εκατό χιλιάδες, αλλά η μοίρα μας δεν βρίσκεται στα χέρια ούτε των άλλων ούτε της τύχης».

Βοηθάει να έχεις χρόνο και μέσα από τις σκέψεις σου, τις εμπειρίες σου ή άλλα ερεθίσματα να προσπαθείς να προετοιμάσεις ένα παιδί: ο Βελτρόνι επικαλείται βιβλία του Ροντάρι και του Καλβίνο, ταινίες του Τσάπλιν και του Φελίνι, τραγούδια των Μπιτλς και των Σάιμον & Γκαρφάνκελ.

Τι γίνεται όμως όταν βρίσκεσαι ξαφνικά μπροστά σε ένα απρόοπτο; Αυτό αντιμετώπισαν χθες οι δάσκαλοι χιλιάδων σχολείων της Ιταλίας, όταν αναγκάστηκαν να τα εκκενώσουν εξαιτίας απειλών για βόμβα. Τι να πεις σε ένα παιδί που επιστρέφει στην τάξη ύστερα από ένα σήμα συναγερμού και κοιτάζει την πόρτα με αγωνία; Πώς να αποκαταστήσεις την κλονισμένη του εμπιστοσύνη; Να αστειευτείς, να υποβαθμίσεις το ζήτημα, να πεις ψέματα;   

Πρώτα απ’ όλα πρέπει να εξηγήσεις στο παιδί ότι είναι τυχερό που ζει και σπουδάζει σε μια ευρωπαϊκή χώρα.

Αν βρισκόταν στην Ουκρανία ή τη Γάζα, μπορεί να έχανε ένα πόδι, ένα χέρι ή και την ίδια του τη ζωή από έναν πύραυλο ή ένα drone που θα εκτόξευε εναντίον του σχολείου του ο διεστραμμένος ηγέτης μιας γειτονικής χώρας.

Υστερα πρέπει να το προειδοποιήσεις ότι αυτή η κατάσταση δεν είναι δεδομένη. Αυτά που ενδεχομένως να άκουσε να λένε στο σπίτι του για προμήθειες τριών ημερών δεν είναι προπαγάνδα των κυβερνήσεων ούτε υπερβολές των εφημερίδων: είναι η προετοιμασία που πρέπει να κάνουν οι ευρωπαίοι πολίτες για τη διόλου απίθανη περίπτωση ο πόλεμος που γίνεται τα τελευταία πέντε χρόνια στα όρια της ηπείρου να γενικευτεί. Πολλοί μάλιστα πιστεύουν ότι ο πόλεμος αυτός έχει ήδη ξεκινήσει.

Πρέπει, τέλος, να το κάνεις να καταλάβει ότι δεν είναι δεδομένο ούτε αυτό που κάνουν κάθε λίγα χρόνια οι γονείς του, κι αύριο θα το κάνει κι εκείνο, να επιλέγουν δηλαδή ποιος θα τους κυβερνήσει. Γιατί αν δεν το πείσεις εγκαίρως ότι η δημοκρατία αποτελεί κατάκτηση, υπάρχει κίνδυνος μια μέρα να αποφασίσει ότι τον κόσμο μόνο ένας δικτάτορας μπορεί να τον αλλάξει.