«Ξαναδιαβάζοντας» την Κοτοπούλη

Ένας θρύλος του ελληνικού θεάτρου, μια μεγάλη τραγωδός, μια εμβληματική προσωπικότητα, μια τραγική φυσιογνωμία.

Ο Κάρολος Κουν την αποκάλεσε «μεγάλη θεατρίνα» ακόμα και από τον τρόπο που η Κοτοπούλη έπιανε το φλιτζάνι για να πιει τον καφέ της και ο Μήτσος Μυράτ που από το 1908 ως το 1930 είχε παράλληλη καλλιτεχνική πορεία μαζί της (αποκτώντας και συγγενικούς δεσμούς εφόσον ήταν σύζυγος της αδελφής της, Χρυσούλας), έγραψε για αυτήν το βιβλίο – σταθμός «Μαρίκα Κοτοπούλη».

Ένα βιβλίο που προσφέρει στον αναγνώστη μια «άλλη ματιά» με άγνωστες ως επί το πλείστον πληροφορίες για την ζωή και την Τέχνη της.

Όπως έχει συμβεί με πολλούς θεατρίνους της παλιάς εποχής, η διατήρησή τους στη μνήμη οφείλεται κυρίως στον γραπτό λόγο, καθώς ελάχιστες ηχογραφήσεις της φωνής τους διασώζονται και δεν υπάρχει αποτύπωσή τους σε κινηματογραφικό φιλμ, ώστε ο αποδέκτης να έχει έστω μια στοιχειώδη εικόνα της μορφής τους, ενώ έπαιζαν.

Αναπόφευκτα, λοιπόν, σήμερα σε ό,τι αφορά την Κοτοπούλη κάθε τι σχετικό με τη δουλειά της εναπόκειται στη σφαίρα της φαντασίας, η οποία μπαίνει σε λειτουργία από τα όσα κάποιος θα διαβάσει γι’ αυτήν.

Ακόμα και έτσι όμως, ένα λογοτεχνικό έργο, βιογραφία στην περίπτωση του πονήματος του Μήτσου Μυράτ για τη Μαρίκα Κοτοπούλη, πόσο θα μπορούσε να ελκύσει έναν νέο άνθρωπο εν έτει 2026, ο οποίος – κακά τα ψέματα – είναι συνηθισμένος σε άλλους όρους, όπως και σε μια «άλλη» ελληνική γλώσσα, είτε όταν αναγνώσκει είτε όχι;

Είναι δύσκολο, ακόμα κι αν μιλάμε για ένα κείμενο, όπως του Μυράτ, γραμμένο χωρίς καθαρευουσιάνικες ακρότητες ή τον στόμφο της εποχής που πρωτογράφτηκε.

Χρειάζεται ένα νέο «στήριγμα», ούτως ώστε να επικοινωνήσει καλύτερα με τους καινούργιους αναγνώστες που ενδεχομένως να ενδιαφέρονται για το πρόσωπο.

Έτσι καταλήγουμε στην καινούργια έκδοση του βιβλίου του Μυράτ, «Μαρίκα Κοτοπούλη: Μια σχεδόν άγνωστη βιογραφία» (Εκδόσεις ΟΤΑΝ), την επιμέλεια της οποίας έκανε ο Διονύσης Μουσμούτης σε μια προσπάθεια να το παρουσιάσει πιο «φιλικά» σε ένα κοινό ουδόλως εξοικειωμένο με τη γλώσσα και τις διατυπώσεις της εποχής της πρώτης έκδοσής του.

Για τον Μουσμούτη, επίτιμο διδάκτορα του Πανεπιστημίου Αθηνών, συγγραφέα, κριτικό, εκδότη και διευθυντή του μηνιαίου περιοδικού «Ιστορία Εικονογραφημένη», η συμβολή του Μυράτ είναι τεράστια, διότι προσφέρει «μια άλλη ματιά για πολλά γεγονότα της θεατρικής Ιστορίας μας, άγνωστες πληροφορίες και ανεκμετάλλευτες από την έρευνα, που στην περίπτωση της Κοτοπούλη δεν έχει προχωρήσει».

Και πραγματικά, τα παρασκήνια του Βασιλικού Θεάτρου, οι πρώτες θιασαρχικές προσπάθειες, οι περιοδείες, τα επεισόδια και οι αποδοκιμασίες, στήνουν ένα συναρπαστικό σκηνικό, στο επίκεντρο του οποίου βρίσκεται η μεγάλη ντίβα της εποχής, η Μαρίκα Κοτοπούλη.

Εξαιρετικά χρήσιμο για τον αναγνώστη το Επίμετρο του Μουσμούτη, που αρχίζει στη σελίδα 311 και καταλαμβάνει σχεδόν το μισό του βιβλίου (συνολικά οι σελίδες είναι 553). Υπάρχει πλήρης παράθεση σύντομων βιογραφικών όλων των κύριων προσώπων που αναφέρονται στο βιβλίο, καθώς και πλήρης εργογραφία της Κοτοπούλη με τους θιάσους και τις παραστάσεις της αλφαβητικά.

Ακολουθούν δεκάδες κείμενα, γραμμένα την περίοδο της δραστηριότητας της Κοτοπούλη από ανθρώπους, όπως ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, ο Σπύρος Μελάς, ο Παύλος Νιρβάνας, ο Πλάτων Ροδοκανάκης και ο Τιμολέων Σταθόπουλος. Τα κείμενα έχουν αναδημοσιευθεί αυτούσια, έτσι όπως πρωτοδημοσιεύθηκαν στην εποχή τους και σε έντυπα, όπως οι εφημερίδες «Εφημερίς», «Νέα Ελλάς», «Αθήναι», «Πατρίς», «Εθνος» και «Καιροί» εκτός άλλων.

Υπάρχουν, δε, κάποια σημεία που είναι πραγματικά απολαυστικά, γιατί δείχνουν ότι η Κοτοπούλη ήταν μια γνήσια ντίβα που δεν μασούσε τα λόγια της. Απόδειξη η συνέντευξη που βρίσκουμε στη σελίδα 420, μια «Συνομιλία επί ποδός με τη δεσποινίδα Κοτοπούλη», όπως τιτλοφορείται από τον Μποέμ (Δημήτριος Χατζόπουλος). Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Αθήναι» στις 3 Μαΐου 1911.

«Α, εσείς δεν εκτιμάτε τα έργα του κ. Ξενόπουλου;» ρωτά ο δημοσιογράφος την Κοτοπούλη, όταν εκείνη έχει μόλις χύσει ένα «λεκτικό δηλητήριο» για τον συγγραφέα, αναφορικά με το αν ο συγγραφέας Κωνσταντίνος Χριστομάνος μπορεί και να τον ζήλευε.

«Μερικά διηγήματά του μπορώ να σας πω πως είναι καλά», απαντά η Κοτοπούλη. «Αλλά τα δράματά του είναι τίποτε. Είναι σαν τον ίδιο».

«Πώς σαν τον ίδιο;», ρωτά ο δημοσιογράφος.

«Νερουλά».