Στοχευμένη στήριξη, όχι επιδοτήσεις
Το κόστος των βασικών αγαθών καθημερινής ανάγκης – από τα τρόφιμα και το ηλεκτρικό ρεύμα έως τα καύσιμα – έχει αυξηθεί κατακόρυφα την τελευταία πενταετία. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις διαταραχές των παγκόσμιων αγορών εμπορευμάτων, οι οποίες ξεκίνησαν με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 και συνεχίστηκαν με τη φετινή σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Κατά τη διάρκεια αυτών των κρίσεων κόστους διαβίωσης, οι τιμές των βασικών αγαθών, όπως τα τρόφιμα και η ενέργεια, εκτινάσσονται, ξεπερνώντας τον ρυθμό μεταβολής των υπόλοιπων τιμών και των μισθών. Δεδομένου ότι είναι δύσκολο για τους πολίτες να περιορίσουν την κατανάλωση βασικών ειδών ή να τα αντικαταστήσουν πλήρως, ακόμη και οι προσωρινές εξάρσεις των τιμών τους μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές δυσκολίες.
Οι συνέπειες εκτείνονται πολύ πέρα από μια περίοδο λίγων μηνών υψηλού πληθωρισμού. Αυτές οι κρίσεις μπορούν να απειλήσουν τη μακροοικονομική σταθερότητα, όπως καταδεικνύουμε σε ένα αναλυτικό κεφάλαιο της πιο πρόσφατης έκθεσης «World Economic Outlook» (Παγκόσμιες Οικονομικές Προοπτικές).
Τα βάρη αυτά πλήττουν επίσης δυσανάλογα τις φτωχότερες οικογένειες. Επειδή τα τρόφιμα και η ενέργεια αποτελούν μεγαλύτερο μέρος των δαπανών των νοικοκυριών με χαμηλό εισόδημα, οι οικογένειες αυτές υφίστανται σημαντικά υψηλότερο πληθωρισμό σε σχέση με τα πλουσιότερα νοικοκυριά κατά τη διάρκεια των κρίσεων κόστους διαβίωσης.
Οι κρίσεις κόστους διαβίωσης συνεπάγονται σημαντικό οικονομικό και κοινωνικό κόστος, με ιδιαίτερα μεγάλες απώλειες ευημερίας για τις οικογένειες χαμηλού εισοδήματος. Η παροχή βοήθειας, εφόσον κρίνεται σκόπιμη, θα πρέπει να είναι προσωρινή και να υλοποιείται μέσω στοχευμένων μέτρων εισοδηματικής στήριξης, ιδανικά με τη χρήση υφιστάμενων συστημάτων κοινωνικής προστασίας που μπορούν να κλιμακωθούν άμεσα.
Η στήριξη διαφέρει από χώρα σε χώρα. Σε εξαιρετικές περιστάσεις – όπως σοβαρές ανησυχίες για την επισιτιστική ασφάλεια, αυξημένος κίνδυνος κοινωνικής αναταραχής ή σημαντικοί περιορισμοί στην εφαρμογή μέτρων – ενδέχεται η στήριξη να πρέπει να επεκταθεί πέρα από τα φτωχότερα νοικοκυριά και να βασιστεί σε ευρύτερα εργαλεία, εφόσον το επιτρέπει το δημοσιονομικό περιθώριο.
Ακόμη και τότε, η στήριξη θα πρέπει να προσαρμόζεται στο προσωρινό σκέλος μιας συγκεκριμένης αύξησης τιμών – με σαφείς ρήτρες λήξης. Επιπλέον, κατά την επέκταση της ομάδας δικαιούχων, η γενναιοδωρία της βοήθειας θα πρέπει να παραμένει προσηλωμένη στον μέσο αντίκτυπο του σοκ στα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα. Οταν τα μέτρα (προστασίας) τιμών είναι αναπόφευκτα, θα πρέπει να επικεντρώνονται στενά στα αγαθά και τις υπηρεσίες που καταναλώνονται δυσανάλογα από τα ευάλωτα νοικοκυριά, κατά προτίμηση σε τομείς που βρίσκονται σε μεταγενέστερη φάση της παραγωγής.
Σε έναν κόσμο πιο επιρρεπή σε σοκ, η ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας πριν από την εμφάνιση κρίσεων μπορεί να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα των μελλοντικών πολιτικών αντιδράσεων και να βοηθήσει στη διατήρηση του δημοσιονομικού χώρου που απαιτείται για την αντιμετώπιση μελλοντικών σοκ.
Οι Braulio Britos, Chiara Maggi, Galip Kemal Ozhan, Sihwan Yang είναι οικονομολόγοι του ΔΝΤ














