Επιτυχία είναι το άθροισμα των αποτυχιών

Πριν από τρία χρόνια έγραψε το πρώτο του βιβλίο, με το οποίο υπερασπιζόταν τον έρωτα. Του έδωσε τον τίτλο «Superemocional». Κι έλεγε στην «El Pais» ότι είναι λάθος να χαρακτηρίζεις μια σχέση τοξική, ακόμη κι αν δεν πηγαίνει καλά, γιατί με τον τρόπο αυτόν τη διαποτίζεις με την εικόνα ενός πράγματος που θα σε σκοτώσει. Κι αυτό σε εμποδίζει αφενός να συγχωρήσεις και αφετέρου να βελτιώσεις μια σχέση που θα μπορούσε να βελτιωθεί. «Ναι, τα πράγματα τελειώνουν», σημείωνε. «Αλλά εξακολουθούν να έχουν σημασία για μας»

Οταν ήταν μικρός, ο Χουάνπε Σάντσεθ Λόπεθ ήταν «παχύς και θηλυπρεπής», ένιωθε λοιπόν ότι δεν μπορούσε να σημειώσει κι άλλες αποτυχίες στη ζωή του. Στις σπουδές του ήταν πράγματι πολύ καλός, κάτι που τον έριξε σε μια άλλη παγίδα: «μέθυσε από μέλλον». Αρχισε να κυνηγάει την καριέρα, ασχολήθηκε με την αεροδιαστημική μηχανική, απέτυχε, στράφηκε στην αρχιτεκτονική, απέτυχε, το έριξε στο σχέδιο, απέτυχε. Και τότε κατάλαβε ότι αυτό που τον ενδιέφερε πραγματικά ήταν η λογοτεχνία. Θέλησε να κάνει διδακτορικό στη Νέα Υόρκη, έφαγε πόρτα, αναζήτησε υποτροφίες στην Ivy League, του τις αρνήθηκαν.

Με άλλα λόγια, στα 32 του χρόνια, ο Χουάνπε είναι ένας αποτυχημένος. Μόνο που, την ίδια στιγμή, είναι από τους πιο γνωστούς ποιητές της γενιάς του. Κι έτσι, μετά το «Superemocional» που βρίσκεται ήδη στην τέταρτη έκδοση, έγραψε ένα βιβλίο στο οποίο έδωσε έναν τίτλο που ίσως να υποπτευθήκατε: «Το μεγάλο εγχειρίδιο της αποτυχίας». Πόσο καλύτερος θα ήταν ο κόσμος μας – αναρωτιέται – αν δεν τον μετρούσαμε μόνο με βάση τους θριάμβους μας; Και, εν τέλει, ποιος χάνει μακροπρόθεσμα περισσότερο, αυτός που δεν πετυχαίνει κάτι που επεδίωκε ή αυτός που σκέφτεται μόνο αυτά που μπορεί να πετύχει;

Το πρόβλημα βρίσκεται στον ορισμό, σημειώνει ο συγγραφέας. «Η επιτυχία βασίζεται στην απόκτηση και τη συσσώρευση κεφαλαίου, είτε το κεφάλαιο αυτό είναι οικονομικό είτε κοινωνικό, πολιτισμικό ή ερωτικό: να είσαι πρώτος». Για εκείνον, αντιθέτως, «επιτυχία είναι το άθροισμα διαφόρων αποτυχιών. Οι αρνήσεις που εισέπραξα από τα πανεπιστήμια με απελευθέρωσαν. Ξαφνικά έπαψα να νιώθω σαν καρχαρίας που πρέπει να καταβροχθίσω τους γύρω μου».

Μήπως θα ήταν χρήσιμο λοιπόν να καταργηθεί το ίδιο το δίπολο επιτυχία – αποτυχία; «Χωρίζουμε τον κόσμο σε νικητές και χαμένους και φυσικά κανείς δεν θέλει να είναι με τους δεύτερους», λέει ο Σάντσεθ Λόπεθ στην «El País». «Το να ταυτίζεσαι όμως με μια συγκεκριμένη ιδέα της επιτυχίας, το να αφιερώνεις την ταυτότητά σου σε ένα καθήκον ή σε μια σειρά από καθήκοντα, αφαιρεί από τη ζωή σου την ποικιλία.

Είναι σαν να έχει νόημα η ζωή σου μόνο σε σχέση με αυτό το καθήκον και όλα τα άλλα να αποτελούν εξαρτήματα. Στην πραγματικότητα, η ζωή σου είναι αυτά τα εξαρτήματα. Το να είσαι με τους φίλους σου. Το να πηγαίνεις σινεμά και μετά να συζητάς για δύο ώρες την ταινία. Σε επέλεξαν για μια δουλειά και υπέγραψες σύμβαση; Μα αυτό είναι αναμενόμενο. Το να πληρώνεσαι για να δουλεύεις είναι αναμενόμενο».

Η επιτυχία συνδέεται σήμερα με τον θαυμασμό: το να βλέπουν όσο το δυνατόν περισσότεροι άνθρωποι την καλύτερή σου πλευρά, το να αποσπάς όσο το δυνατόν περισσότερα like για μια ανάρτηση. Αλλά είναι λάθος. Η μεγαλύτερη επιτυχία βρίσκεται στο να παρεκκλίνεις από την προκαθορισμένη διαδρομή: εκεί βρίσκονται οι μεγάλες ανακαλύψεις, ο πραγματικός θρίαμβος του ατόμου. «Οταν κάτι είναι αναμενόμενο, τα συναισθήματα βρίσκονται υπό έλεγχο. Ενα ταξίδι προγραμματισμένο μέχρι το τελευταίο δευτερόλεπτο, στις οκτώ αυτό, στις εννιά εκείνο, δεν το απολαμβάνεις. Σκεφτείτε ποιες ήταν οι ωραιότερες νύχτες της ζωής σας: δεν ήταν τα πρωτοχρονιάτικα ρεβεγιόν, αλλά οι νύχτες που περάσατε με πέντε φίλους, δεν είχατε πρόγραμμα και καταλήξατε σε ένα μέρος που ούτε καν το φανταζόσασταν».

Επιτυχία θεωρείται να έχεις βεβαιότητες, να τα έχεις όλα καθαρά στο μυαλό σου, αλλά έτσι χάνεις κάτι σημαντικό: τη δυνατότητα να αλλάξεις. Πρέπει να μη γνωρίζεις για να μάθεις. Πρέπει να αμφιβάλλεις για να ανακαλύψεις. Και τα λεφτά; Δεν βοηθάει να έχεις λεφτά; «Εγώ επιδιώκω να είμαι ευτυχισμένος», απαντά ο ισπανός ποιητής. «Ή, εν πάση περιπτώσει, να έχω στιγμές ευτυχίας. Ξέρω πως η αναζήτηση πλούτου δεν θα μου δώσει κάτι τέτοιο. Θέλεις να κερδίσεις ένα βραβείο των 50.000 ευρώ; Λογικό. Θα σου φανούν χρήσιμα. Αλλά η ζωή σου δεν θα αλλάξει. Η μητέρα σου και πάλι θα αρρωστήσει. Αν αυτό είναι η ζωή, στα συστήματα επιτυχίας που διαθέτουμε, πού βρίσκεται η ζωή;».

H απόλυτη παράδοση

«Χωρίς εσένα δεν είμαι τίποτα» τραγουδούσε στις αρχές της χιλιετίας το ισπανικό ροκ ντουέτο Amaral. Και πολλές φεμινίστριες είχαν θυμώσει τότε, καθώς θεωρούσαν ότι το τραγούδι μιλούσε για την απόλυτη παράδοση, μια μορφή σκλαβιάς δηλαδή, άρα ήταν τοξικό και επιζήμιο. Αλλά ο Χουάνπε πάντα διαφωνούσε με αυτή την προσέγγιση. «Είμαστε αλληλοεξαρτώμενα όντα», έλεγε, «η ύπαρξή μας εξαρτάται από άλλους και είναι απολύτως σωστό να το λέμε αυτό για μια σχέση». Εκείνος, ας πούμε, το είχε νιώσει έντονα όταν είχε πρωτοερωτευθεί τον φίλο του, και όχι, δεν το θεωρούσε ένδειξη αποτυχίας, αλλά τον πονούσε, γιατί ένιωθε ότι αυτή η σχέση μπορούσε να τελειώσει ανά πάσα στιγμή, και δεν ήθελε με τίποτα να τελειώσει, κι έλεγε στον εαυτό του: «Τι μου λέει αυτό το συναίσθημα; Οτι νοιάζομαι. Κι αν νοιάζομαι, θα φροντίσω να πετύχει».