Οι φρούδες ελπίδες για εξέγερση των Ιρανών

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, διερωτήθηκε πρόσφατα σε ένα από τα ξεσπάσματά του στο Truth Social: «Πότε θα ξεσηκωθεί και θα πολεμήσει ο ιρανικός λαός;». Οι δηλώσεις του Τραμπ είναι τόσο χαοτικές ώστε κανείς δεν μπορεί να διακρίνει ποιες αποτελούν πραγματικές πολιτικές και ποιες είναι απλώς «θόρυβος». Ομως, αν πράγματι η αμερικανική πολιτική βασίζεται στην προσδοκία ότι ο «ιρανικός λαός» θα ξεσηκωθεί και θα πολεμήσει, τότε, κρίνοντας από την εμπειρία μου μέσα από το Ιράν, πρόκειται για μια αποτυχημένη πολιτική. Τουλάχιστον προς το παρόν. Δεν υπάρχει αξιόπιστη δημοσκόπηση σε εθνικό επίπεδο που να αποτυπώνει σε πραγματικό χρόνο τι πιστεύουν οι Ιρανοί για τον πόλεμο. Επομένως, πρόκειται για μια παρατήρηση και όχι για δημοσκόπηση και η οποία προκύπτει από τις συζητήσεις που έχω κάνει με πολλούς ανθρώπους.

Αν και είμαι κοινωνικός ερευνητής, συνεργάζομαι στενά με ιρανικές νεοφυείς επιχειρήσεις και το ψηφιακό οικοσύστημα. Πριν αρχίσει ο πόλεμος, η εκτίμησή μου ήταν ότι αυτό το περιβάλλον δεν αποτελούσε σε καμία περίπτωση εστία υποστήριξης του ιρανικού κράτους. Το αντίθετο: η εκδήλωση υποστήριξης προς το ιρανικό κράτος αντιμετωπιζόταν γενικά με αποδοκιμασία, όχι μόνο εξαιτίας των διακοπών στη λειτουργία του Διαδικτύου που είχαν επανειλημμένα πλήξει τις ίδιες τις υποδομές από τις οποίες εξαρτάται η ψηφιακή οικονομία.

Κι όμως, ακόμη και σε αυτό το περιβάλλον, μπορεί κανείς να αισθανθεί μια αυξανόμενη απέχθεια για τις ΗΠΑ και τον πόλεμό τους στο Ιράν.

Μιλώ για ορισμένες από τις πιο ηχηρές φωνές. Επιχειρηματίες με οικονομική άνεση, έντονη παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και αρκετή επιρροή ώστε να διαμορφώνουν τη δημόσια συζήτηση. Πρόκειται για ανθρώπους τους οποίους πολλοί νέοι Ιρανοί έχουν ως πρότυπα και οι οποίοι εκφράζονται όλο και πιο ανοιχτά εναντίον του πολέμου.

Ο Ματζίντ Χοσεΐνι Νεζάντ, επιχειρηματίας και ιδρυτής της Alibaba, μιας ιρανικής διαδικτυακής ταξιδιωτικής εταιρείας, έγραψε στο X στις 2 Σεπτεμβρίου: «Με τη θέληση του Θεού, δεν απέχει πολύ η ημέρα που η επίθεση στο Ιράν θα μετατραπεί σε τρομακτικό εφιάλτη για εκείνους». Οι αναρτήσεις του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι γεμάτες από παρόμοιες αντι-αμερικανικές και αντι-ισραηλινές απόψεις.

Πολλοί άνθρωποι σε αυτούς τους κύκλους συμμερίζονται αυτό το συναίσθημα. Αυτό, φυσικά, δεν μεταφράζεται κατ’ ανάγκην σε υποστήριξη προς το κράτος. Μπορεί, όμως, κανείς να διακρίνει τη γέννηση μιας ισχυρής αντιπάθειας για τις ΗΠΑ, παράλληλα με μια αυξανόμενη επιθυμία για την ανοικοδόμηση ενός καλύτερου Ιράν.

Αυτό το συναίσθημα τροφοδοτείται από τις εικόνες και τις ιστορίες που έρχονται από τον πόλεμο: τη συγκλονιστική τραγωδία του σχολείου στη Μινάμπ, το αθλητικό συγκρότημα στη Λάμερντ, τα κατεστραμμένα σπίτια στην Τεχεράνη και, πιο πρόσφατα, έναν γάμο σε ένα μικρό χωριό στον νότο, όπου άνθρωποι σκοτώθηκαν και ακρωτηριάστηκαν.

Ως επί το πλείστον, αυτά τα περιστατικά δεν εμπνέουν τους ανθρώπους να βγουν στους δρόμους για να υποστηρίξουν τους εισβολείς. Καταδεικνύουν ωστόσο πώς εκείνοι που διεξάγουν έναν πόλεμο από απόσταση, μπορεί να καταλήξουν να βλέπουν τα θύματά τους ως μια απρόσωπη, ανώνυμη μάζα χωρίς ανθρώπινες ιστορίες. Ο θάνατός τους καταγράφεται ως το αναγκαίο και αμελητέο κόστος του πολέμου.

Οι ιστορίες και οι εικόνες απλών πολιτών που σφαγιάζονται έχουν την τάση να ενώνουν μια διχασμένη χώρα απέναντι σε μια ξένη εισβολή. Μια εξέγερση που θα προέλθει από το εσωτερικό είναι αυτό στο οποίο φαίνεται να υπολογίζουν οι ΗΠΑ. Ομως ο πόλεμος μπορεί να κάνει το αντίθετο.

Οσο περισσότεροι Ιρανοί άμαχοι σκοτώνονται τόσο δυσκολότερο γίνεται να διατηρηθεί η διάκριση μεταξύ του ιρανικού λαού και του ιρανικού κράτους. Και όσο περισσότερο εξαφανίζεται αυτή η διάκριση τόσο λιγότερο πιθανό είναι ο κόσμος να ξεσηκωθεί στο πλευρό της ξένης δύναμης που τους επιτίθεται.

Από τη δική μου οπτική γωνία δεν φαίνεται πιθανόν να εξεγερθούν. Αντίθετα, μπορεί να συσπειρώνονται.

Ο Χοσεΐν Χάμντιεχ έχει διδακτορικό στη Γεωγραφία και την Ανθρωπολογία από το Πανεπιστήμιο Χούμπολτ του Βερολίνου και το King’s College του Λονδίνου. Βρίσκεται σήμερα στην Τεχεράνη, όπου εργάζεται ως κοινωνικός ερευνητής