Βραζιλία: «Οχι» στα debate, «ναι» στα social media

Λιγότερο από δύο εβδομάδες πριν από τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών της 4ης Οκτωβρίου, η προεκλογική εκστρατεία στη Βραζιλία διεξάγεται όλο και περισσότερο στην οθόνη του κινητού. Η αναμέτρηση του προέδρου Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα με τον βασικό αντίπαλό του, γερουσιαστή Φλάβιο Μπολσονάρο, γιο του πρώην προέδρου Ζαΐρ Μπολσονάρο, χαρακτηρίζεται από την αυξανόμενη σημασία των social media στην προσπάθεια προσέγγισης των ψηφοφόρων.

TikTok, Instagram, YouTube και άλλες πλατφόρμες έχουν εξελιχθεί σε βασικά εργαλεία της εκστρατείας. Τα επιτελεία επενδύουν σε σύντομα βίντεο, αποσπάσματα ομιλιών και ζωντανές μεταδόσεις, δημιουργώντας περιεχόμενο που μπορεί να διαδοθεί σε εκατομμύρια χρήστες μέσα σε ελάχιστο χρόνο. Ενδεικτικά, στοιχεία της καμπάνιας του Λούλα έδειξαν 5,7 εκατομμύρια αλληλεπιδράσεις στο Instagram μέσα σε μία εβδομάδα, έναντι 5 εκατομμύρια του Φλάβιο Μπολσονάρο.

Χαρακτηριστική της νέας πραγματικότητας είναι η διαμάχη γύρω από την «TV Celular» της καμπάνιας Μπολσονάρο, μια ψηφιακή πλατφόρμα με εκατοντάδες προεκλογικά βίντεο που μπορούν να μεταφορτωθούν και να αναδιανεμηθούν. Η εκστρατεία του Λούλα προσέφυγε στο Ανώτατο Εκλογικό Δικαστήριο ζητώντας την αναστολή της, υποστηρίζοντας ότι πολλά βίντεο δεν έφεραν την προβλεπόμενη εκλογική σήμανση.

Η ένταση της ψηφιακής μάχης αποτυπώνεται και στους αριθμούς. Ο Λούλα έκλεισε το πρώτο εξάμηνο του 2026 με 38,9 εκατομμύρια ακολούθους στα social media, ενώ ο Φλάβιο Μπολσονάρο είχε 21 εκατομμύρια, αλλά εμφάνιζε ισχυρότερη κινητοποίηση χρηστών. Μόνο στο Instagram, μεταξύ 1ης και 20ής Αυγούστου, οι αναρτήσεις του Μπολσονάρο συγκέντρωσαν 145,5 εκατομμύρια προβολές, έναντι 126,4 εκατομμύρια του Λούλα. Την ίδια ώρα, η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί νέα πρόκληση. Από 413 προεκλογικά περιεχόμενα με χρήση AI που εντοπίστηκαν, περίπου τα δύο τρίτα δεν έφεραν σχετική σήμανση, παρά τους κανόνες της εκλογικής αρχής.

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα παραδοσιακά τηλεοπτικά ντιμπέιτ εξαφανίζονται. Η θέση τους όμως στο οικοσύστημα της πολιτικής επικοινωνίας μεταβάλλεται. Το σύντομο βίντεο προσφέρει αμεσότητα και δυνατότητα μαζικής διάδοσης, αλλά αφήνει λιγότερο χώρο για αναλυτική παρουσίαση προγραμμάτων και εκτενή αντιπαράθεση επιχειρημάτων.

Η Βραζιλία δεν αποτελεί εξαίρεση. Στις γερμανικές ομοσπονδιακές εκλογές του 2025, έρευνα της Bertelsmann Stiftung και συνεργαζόμενων φορέων κατέγραψε 18.270 πολιτικά βίντεο στο Instagram και στο TikTok σε λιγότερο από δύο μήνες. Η μελέτη διαπίστωσε ότι κόμματα και πολιτικοί χρησιμοποίησαν στρατηγικά τις δύο πλατφόρμες για να προσεγγίσουν ιδιαίτερα τους νεότερους ψηφοφόρους. Ακόμη πιο χαρακτηριστική υπήρξε η περίπτωση της Ρουμανίας. Μελέτη για τις προεδρικές εκλογές του 2025 κατέγραψε το TikTok ως βασικό χώρο έντονα συναισθηματικής και οπτικής πολιτικής επικοινωνίας, ενώ η επιρροή των social media οδήγησε ακόμη και σε αυστηρότερους κανόνες για την ψηφιακή προεκλογική δραστηριότητα.