EE: Ισχύς, συνοχή και ισορροπία παρά εξάρτηση

Η Ευρώπη μπαίνει σε μια περίοδο, με τις βεβαιότητες που στήριζαν για δεκαετίες την ασφάλεια και την ευημερία της, να μη θεωρούνται πλέον δεδομένες. Η αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα προσφέρεται υπό όρους, το παγκόσμιο εμπόριο επηρεάζεται όλο και περισσότερο από τον γεωπολιτικό ανταγωνισμό και η Ευρώπη πιέζεται τεχνολογικά και βιομηχανικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.

Αυτό αποτελεί την ουσία της προειδοποίησης του «Rhine Group», μιας νέας ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας που ίδρυσαν ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας Mario Draghi και ο συνιδρυτής της «Stripe», Patrick Collison, με τη συμμετοχή προσωπικοτήτων από την οικονομία, την τεχνολογία και την ακαδημαϊκή κοινότητα. Με βασική τη θέση ότι η Ευρώπη πρέπει να ανακτήσει την ικανότητα να ανταγωνίζεται, να επενδύει, να παράγει και να αναπτύσσεται.

Η ΕΕ διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες αγορές του κόσμου, υψηλό ανθρώπινο κεφάλαιο, ισχυρά πανεπιστήμια, προηγμένη βιομηχανία και σημαντικές ιδιωτικές αποταμιεύσεις. Δεν μετατρέπει, όμως, αυτά τα πλεονεκτήματα σε συγκροτημένη στρατηγική ισχύ. Αν και το  οικονομικό της βάρος είναι σημαντικό, απουσιάζει η  πολιτική συνοχή για να το μετατρέψει σε επιρροή. Ισως γι’ αυτό και η συζήτηση περί «ευρωπαϊκής αυτονομίας» θα έπρεπε να αντικατασταθεί από εκείνη της «ευρωπαϊκής στρατηγικής ικανότητας».

Η Ευρώπη δεν χρειάζεται να στρέψει τα νώτα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Χρειάζεται να γίνει τόσο ισχυρή ώστε η διατλαντική σχέση να στηρίζεται μάλλον στην ισορροπία παρά  στην εξάρτηση. Η άμυνα είναι κύριο στοιχείο αυτής της μετάβασης. Το «SAFE» (Security Action for Europe – μέσο δράσης για την ασφάλεια στην Ευρώπη), το νέο χρηματοδοτικό εργαλείο της ΕΕ (που προβλέπει δάνεια έως 150 δισ. ευρώ για κοινές αμυντικές προμήθειες), μπορεί να ενισχύσει την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, την κοινή παραγωγή και τη διαλειτουργικότητα. Η συνεργασία με εταίρους εκτός ΕΕ είναι επίσης χρήσιμη, όμως πρέπει να συνοδεύεται από πολιτική συνέπεια. Αυτό ισχύει και για την Τουρκία, σημαντική νατοϊκή δύναμη με αξιόλογη αμυντική βιομηχανία. Η συμμετοχή της σε ευρωπαϊκά αμυντικά σχήματα μπορεί να είναι επωφελής, δεν μπορεί όμως να αποσυνδέεται πλήρως από τη στάση της απέναντι σε κράτη-μέλη. Η μη αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας και οι αμφισβητήσεις έναντι ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων είναι ζητήματα που η Ευρώπη δεν μπορεί να θεωρεί άσχετα προς τη δική της ασφάλεια. Το ζητούμενο δεν είναι ο αποκλεισμός της Τουρκίας, αλλά η συνέπεια των κανόνων.

Πάντως, η βαθύτερη πρόκληση είναι οικονομική και τεχνολογική. Χωρίς υψηλότερη παραγωγικότητα, περισσότερες επενδύσεις και μεγαλύτερη βιομηχανική κλίμακα, η Ευρώπη θα δυσκολευθεί να χρηματοδοτήσει ταυτόχρονα άμυνα, κοινωνικό κράτος, «πράσινη» μετάβαση και τεχνολογική αναβάθμιση. Η ισχύς της Ενωσης θα εξαρτηθεί τελικά από την ικανότητά της να συνδέσει την οικονομία με την ασφάλεια, την καινοτομία με τη βιομηχανία και την ενιαία αγορά με μια πραγματικά κοινή στρατηγική. Η επιλογή δεν είναι ανάμεσα στην Ευρώπη και την Αμερική. Είναι ανάμεσα σε μια Ευρώπη που εξακολουθεί να εξαρτάται από τους άλλους και σε μια Ευρώπη που μπορεί να σταθεί δίπλα στους συμμάχους της με μεγαλύτερη ισχύ, αυτοπεποίθηση και αξιοπιστία. Αυτή είναι η μετάβαση που ενώ για χρόνια αναβαλλόταν, τώρα πια έχει γίνει αδήριτη ανάγκη.

Ο Γιώργος Κακλίκης είναι πρέσβης επί τιμή, ειδικός σύμβουλος του ΕΛΙΑΜΕΠ