Φιλοσοφικά προβλήματα του rebranding

Το φιλοσοφικό πρόβλημα γίνεται νομική αναζήτηση: Το περικλεές Κόμμα Α επάξια κερδίζει κομματική επιχορήγηση. Σήμερα, όμως υπάρχει απόγονος που διατηρεί το όνομα (Κόμμα Β) και άλλος που διαθέτει τα υπόλοιπα (Κόμμα Γ). Είναι προφανές ότι το Β δεν είναι το ίδιο με το Γ (Β≠Γ). Μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι το Β ταυτίζεται με το Α, αφού υπάρχει συνεχής παρουσία στην ίδια διεύθυνση (Α=Β). Ομως, αφού το Γ διασώζει όλα τα υλικά του Α (αρχηγό, θέσεις, αποσιωπήσεις), τότε Α=Γ. Γίνεται όμως (α=β και Α=Γ)  και όχι Β=Γ; Ποιο παίρνει την επιχορήγηση; Το Β; Το Γ; Κανένα; Και τα δύο; Ωχ.

Το rebranding προσκρούει στη μυθολογική φιλοσοφία: Το πλοίο του Θησέα μετέφερε την Αριάδνη (Α). Επιδιορθώθηκε σταδιακά μέχρις εξάλειψης της αρχικής ξυλείας (Β). Ομως, τα σανίδια ξανασυναρμολογήθηκαν και προέκυψε τρίτο καράβι (Γ). Τα τρία καράβια αρμενίζουν σε φιλοσοφικές φουρτούνες. Το 1913 συνέπλευσε και το Πλοίο του Νόιρατ: Αυτό, έκανε τις επιδιορθώσεις εν πλω, αξιοποιώντας ξεβρασμένα κούτσουρα. Διατηρούσε αναγκαστικά τμήμα της καρίνας, προκειμένου να μη βουλιάξει. Ποια είναι η ελάχιστη βάση για να διατηρηθεί η συνέχεια; (Ο αρχηγός; Το κτίριο; Η ιδεολογία; Ο προορισμός;)

Κανένα από τα φιλοσοφικά σκάφη (ούτε τα κούτσουρα που τα συναπαρτίζουν) δεν είναι γραμμένο στον Νηογνώμονα, προκειμένου να υπάρξει τεκμηριωμένη θέση. Αναζητείται σανίδι σωτηρίας στη θεολογία, στη φιλοσοφία ή στην τέχνη.

Το πρόβλημα προκύπτει από την έννοια της ταυτότητας. Ακολουθεί τη μορφή («το όνομά μας είναι η ψυχή μας») ή την ύλη («είσαι αυτό που είσαι»); Το πρόβλημα με το πλοίο του Θησέα είναι ότι αυτά διαφέρουν. Στην εκδοχή με τα τρία πλοία μάλιστα, το Γ μπορεί να βυθίσει το Β. Παραβιάζεται μια βασική μεταφυσική ιδιότητα: Αν κάτι ταυτίζεται με κάτι άλλο, ό,τι ισχύει για το πρώτο θα έπρεπε να ισχύει και για το δεύτερο.

Το πρόβλημα σπεύδει να επιλύσει η τριαδική θεολογία: Τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδας είναι Θεός, αλλά δεν είναι ίδια. Μήπως, υπάρχουν δύο έννοιες ταυτότητας; Δηλαδή, όλοι είναι Θεός, αλλά το Αγιο Πνεύμα δεν εκπορεύεται από τον Υιό. Το πλοίο Γ και το Α είναι το ίδιο αντικείμενο (λόγω ξυλείας), αλλά το Β και το Α είναι το ίδιο πλοίο. Το ότι, όμως, η ταυτότητα είναι σχετική και όχι απόλυτη δεν μας καθοδηγεί για το ποιος λογαριασμός πιστώνεται.

Μια άλλη φιλοσοφική επίλυση είναι χειρότερη: Υπάρχουν τέσσερεις διαστάσεις, μία από τις οποίες είναι ο χρόνος. Εχουμε τρία διαφορετικά καράβια στον χωροχρόνο, μόνο ένα εκ των οποίων (το αρχικό) δικαιούται την επιχορήγηση. Τα λεφτά χάνονται και τα κερδίζει ο φορολογούμενος. Παράπλευρη απώλεια, ατυχώς, η επιχορήγηση γενικότερα. «Πλοίο του Θησέα» είναι βραβευμένη ινδική ταινία του 2012. Εξετάζει διλήμματα όπου η βιολογική επιβίωση προσκρούει σε ηθικές παραβάσεις – το πνεύμα επαναστατεί απέναντι στην ύλη. Θέτει τέσσερα προβλήματα rebranding, χωρίς να προτείνει διέξοδο.

Ο Τζον Λοκ θεωρεί ότι η ταυτότητα δεν είναι παρά ψευδαίσθηση. Σημασία έχει η ψυχολογική συνέχεια – η συνεχής χρήση και η μνήμη. Αυτό εφαρμόζει και το Μεγάλο Ιερό του Ise στην Ιαπωνία: είναι φτιαγμένο από ξυλεία που ανανεώνεται ολοκληρωτικά ανά εικοσαετία. Η ταυτότητά του επιβιώνει επειδή τα υλικά προέρχονται από το ίδιο ιερό δάσος – διασφαλίζοντας πνευματική συγγένεια. Η λύση, λοιπόν, κρύβεται στο δάσος. Κάπου μεταξύ Κοκκινοσκουφίτσας και Κακού Λύκου.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά