Στον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση πριν από λίγες ημέρες, εντάσσεται πλέον με πιο σαφή τρόπο η δυνατότητα των δήμων να αναπτύσσουν δράσεις αστικής καλλιέργειας και να δημιουργούν δημοτικούς λαχανόκηπους, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους για την ποιότητα ζωής, το περιβάλλον και την κοινωνική πολιτική.
Μέσα σε αυτό το νέο θεσμικό πλαίσιο, οι δημοτικοί λαχανόκηποι αναδεικνύονται ως ένα εργαλείο με πολλαπλή στόχευση: ενίσχυση ευάλωτων νοικοκυριών, αξιοποίηση ανενεργών εκτάσεων, περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και ενδυνάμωση της συμμετοχής των πολιτών στη ζωή της γειτονιάς. Ηδη, κάποιοι δήμοι της χώρας εφαρμόζουν αντίστοιχα προγράμματα, τα οποία ξεκίνησαν τα χρόνια της οικονομικής κρίσης ως κοινωνική παρέμβαση και πλέον αντιμετωπίζονται ως μέρος μιας πιο βιώσιμης και ανθρώπινης αστικής πολιτικής.
Ανάμεσα, λοιπόν, σε πολυκατοικίες, τσιμέντο και ελεύθερους δημοτικούς χώρους που για χρόνια έμεναν αναξιοποίητοι, οι δημοτικοί λαχανόκηποι αποκτούν σταδιακά θέση στον χάρτη αρκετών ελληνικών δήμων. Από τη Λάρισα και τον Δήμο Νεάπολης – Συκεών μέχρι το Αγρίνιο και τον Αγιο Δημήτριο Αττικής, με κάποιες δημοτικές Αρχές να επενδύουν σε μικρές «νησίδες» αστικής γεωργίας, δίνοντας τη δυνατότητα σε πολίτες – κυρίως ανέργους, χαμηλοσυνταξιούχους και ευάλωτες οικογένειες – να καλλιεργήσουν τη δική τους τροφή, να ενισχύσουν το οικογενειακό τους εισόδημα και ταυτόχρονα να ξαναχτίσουν δεσμούς με τη γη και την κοινότητα.
Η ιδέα των δημοτικών λαχανόκηπων δεν είναι καινούργια, αντίθετα εμφανίστηκε πολύ έντονα στην Ελλάδα στα χρόνια της οικονομικής κρίσης ως εργαλείο κοινωνικής αλληλεγγύης. Σε διεθνές επίπεδο, η ιστορία των δημοτικών αγροκτημάτων σε Ευρώπη και Αμερική πάει ακόμη πιο πίσω, τουλάχιστον 150 χρόνια.
Κλείνοντας την κοινωνική ψαλίδα
Στη χώρα μας, στα χρόνια της οικονομικής κρίσης, η δημιουργία τους είχε ενταχθεί μαζί με άλλες δομές, όπως το Κοινωνικό Παντοπωλείο, στο πρόγραμμα για την καταπολέμηση της φτώχειας. Κατά τον απολογισμό του προγράμματος, μάλιστα, είχαν δημιουργηθεί συνολικά 28 δημοτικοί λαχανόκηποι, εκ των οποίων οι τρεις ήταν στον Δήμο Νεάπολης – Συκεών. Με το τέλος του προγράμματος, ωστόσο, οι περισσότεροι δήμοι σταμάτησαν τη δράση, η οποία θα γινόταν πια με ίδιους πόρους.
Για περισσότερα από 10 χρόνια, ο Δήμος Νεάπολης – Συκεών παραχωρεί δωρεάν δημοτικά κηπάρια. Φέτος, 66 δικαιούχοι καλλιεργητές, οι οποίοι επιλέχθηκαν με βάση εισοδηματικά και κοινωνικά κριτήρια, έλαβαν δωρεάν τα φυτά (ντομάτες, αγγούρια, πιπεριές, αρωματικά) και καλλιεργούν τους λαχανόκηπους, με μοναδική «υποχρέωση» να προσφέρουν μέρος της συγκομιδής (τουλάχιστον 10%) στη Δομή Παροχής Σίτισης και στο Κοινωνικό Παντοπωλείο του δήμου.
«Οπως αναφέρουν οι ίδιοι οι δικαιούχοι, η ενασχόληση με ένα δημοτικό κηπάριο δεν έχει μόνο οικονομικό και διατροφικό όφελος. Σύμφωνα με τους ίδιους, βοηθά στην ισορροπία και την ψυχική υγεία, την κοινωνικοποίηση, τους δίνει μια στόχευση και ειδικά σε ανέργους δίνει τη δυνατότητα ενασχόλησης με κάτι. Θα πρέπει, βέβαια, να επισημάνουμε τη μεγάλη συνεισφορά των δημοτικών λαχανόκηπων ιδιαίτερα την περίοδο της πανδημίας του κορωνοϊού», εξηγεί στα «ΝΕΑ» η αντιδήμαρχος Περιβάλλοντος και Πρασίνου του Δήμου Νεάπολης – Συκεών Παρή Γενίτσαρη. Προσθέτει, δε, πως θα μπορούσαν περισσότεροι δήμοι να «τρέξουν» αντίστοιχες αστικές δράσεις, εάν υπήρχε ένα χρηματοδοτικό πρόγραμμα. «Στα χρόνια της κρίσης οι δημοτικοί λαχανόκηποι είχαν κύριο σκοπό την καταπολέμηση της φτώχειας. Τώρα, καλύπτουν την ανάγκη για υγιεινή διατροφή, ψυχική υγεία αλλά και για χώρους πρασίνου».
Ο Αγιος Δημήτριος και το Αγρίνιο
Στην Αττική ένας από τους λίγους δήμους που συνεχίζει να έχει αστικούς λαχανόκηπους είναι ο Αγιος Δημήτριος, ο οποίος από το 2012 έχει χωρίσει μια έκταση 2,5 στρεμμάτων σε 45 αγροτεμάχια διαθέσιμα για καλλιέργεια, και μάλιστα αυστηρά βιολογικά. Η δημοτική Αρχή το επόμενο διάστημα αναμένεται να προχωρήσει στην αναβάθμιση της συγκεκριμένης κοινωνικής δράσης.
Για 12η συνεχή χρονιά ο Δήμος Αγρινίου συνεχίζει, στο πλαίσιο των κοινωνικών του δράσεων, τη λειτουργία του δημοτικού λαχανόκηπου, ο οποίος βρίσκεται σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο εντός του αστικού ιστού, σε έκταση περίπου 10 στρεμμάτων. Περιλαμβάνει 85 κηποτεμάχια επιφάνειας 60-70 τ.μ., τα οποία καλλιεργούνται σύμφωνα με τις αρχές της αστικής γεωργίας και με συνεχή επιστημονική υποστήριξη από τους γεωτεχνικούς του Τμήματος Αγροτικής Παραγωγής, διασφαλίζοντας τον βιολογικό χαρακτήρα των καλλιεργειών.
