Είναι τέχνη η τσίχλα που μασούσε η Νίνα Σιμόν;

Φύλλα από τον κήπο της Ντόλι Πάρτον. Ενα βάζο για μπισκότα με σχέδιο το εξώφυλλο του άλμπουμ των Beatles «Yellow Submarine» γεμάτο με στάχτη. Ενα κλαδί από το δέντρο που πάνω του προσέκρουσε το αυτοκίνητο του Μαρκ Μπόλαν. Είναι ορισμένα από τα θεμελιώδη στοιχεία του «Holy Pop!». Η έκθεση που παρουσιάζεται στο Somerset House στο Λονδίνο εξερευνά τον κόσμο σύγχρονων «ιερών» και βωμών που δημιουργούν οι θαυμαστές για τα είδωλά τους με αντικείμενα, ιδιότυπες συλλογές, φωτογραφίες, ενθύμια αφιερωμένα σε διασημότητες και εμβληματικές προσωπικότητες.

Από την πριγκίπισσα Νταϊάνα έως τον Αντι Γουόρχολ, τον Prince και τον Ντόμπι – το ξωτικό του Χάρι Πότερ -, αυτή η έκθεση προβάλλει πώς διαμορφώνεται η ταυτότητα των αφοσιωμένων θαυμαστών, στη σημερινή ψηφιακή εποχή που διαρκώς μεταβάλλεται. Σύμφωνα με την «Guardian» τα εκθέματα στο «Holy Pop!» δείχνουν τους τρόπους που οι άνθρωποι αναπτύσσουν σχέσεις και δεσμούς κοινότητας μέσα από την ύλη αντικειμένων της ποπ κουλτούρας τα οποία ασκούν ιδιαίτερη γοητεία: μια συλλογή αντικειμένων που σχετίζονται με τον Prince, το έργο ενός συλλέκτη των Spice Girls που ήταν τόσο επιμελής ώστε να φυλάξει όχι μόνο περιοδικά και φωτογραφίες, αλλά και τα κουτάκια αναψυκτικών που προωθούσε το γυναικείο συγκρότημα.

Ενας βωμός αφιερωμένος στην Ντόλι Πάρτον από τη φωτογράφο Αλις Χόκινς, η οποία έχει συλλέξει φωτογραφίες, φύλλα από τον κήπο της, αλλά και τρίχες από περούκες που η φωτογράφος χρησιμοποίησε σε μια σειρά αυτοπορτρέτων παριστάνοντας την κάντρι καλλιτέχνη. Σε μια συλλογή με θέμα τον Τζορτζ Μάικλ εκτίθεται μια θρησκευτική εικόνα με το πρόσωπο του τραγουδιστή να έχει τοποθετηθεί στη θέση του αγίου. Οπως και μια φωτογραφία που απεικονίζει το παλιό του στέκι στα δάση του Hampstead Heath με τη λεζάντα: «TAKE ME TO THE FUCK TREE».

Στους εκθεσιακούς χώρους του λονδρέζικου μουσείου το «Holy Pop!» παρουσιάζει πώς ένας θαυμαστής του Μαρκ Μπόλαν δείχνει την αφοσίωσή του στη μνήμη του τραγουδιστή, έχοντας στην κατοχή του ένα κλαδί από τη συκιά στην οποία συγκρούστηκε το αυτοκίνητο του Bolan το 1977, με συνέπεια να σκοτωθεί ακαριαία. Υπάρχουν βίντεο και φωτογραφίες από θαυμαστές που επισκέπτονται τους τάφους διασημοτήτων, καθώς και αυτοσχέδιοι χώροι μνήμης αφιερωμένοι σε προσωπικότητες όπως ο Νέλσον Μαντέλα ή ο πρώην τραγουδιστής των One Direction, Λίαμ Πέιν. Αλλά και εικαστικές παρεμβάσεις όπως μια αναπαραγωγή από ρητίνη του Γκράχαμ Ντόλφιν που απεικονίζει την καλυμμένη με γκραφίτι ταφόπλακα του τάφου του Τζιμ Μόρισον, τραγουδιστή των Doors.

Αποκατάσταση των φαν

Το «Holy Pop!» αποτελεί επίσης μια προσπάθεια να αποκατασταθεί η φήμη του φαινομένου των φαν. Αν και από καιρό θεωρείται ως πεδίο όπου δρουν σπασίκλες και αποτυχημένοι η ποπ κουλτούρα τα τελευταία χρόνια έχει δεχτεί μεγάλη κριτική. Η επιμελήτρια της έκθεσης Τόρι Τερκ επισημαίνει ότι ζούμε σε μια εποχή τοξικών διαδικτυακών θαυμαστών, οι οποίοι έχουν την τάση να εκφράζουν την αφοσίωσή τους όχι συλλέγοντας αναμνηστικά ή ακολουθώντας τους καλλιτέχνες στις περιοδείες τους, αλλά μέσω του διαδικτυακού εκφοβισμού ή της παρενόχλησης.

«Είναι απαραίτητο να επαναπροσδιορίσουμε την έννοια του συλλέκτη και του θαυμαστή, για να διαλύσουμε την αφήγηση ότι ο συλλέκτης και ο θαυμαστής είναι τρελοί άνθρωποι. Στην πραγματικότητα, το να είσαι θαυμαστής – και να συλλέγεις αντικείμενα που για κάποιον άλλο μπορεί να μην έχουν πραγματική αξία – εξυπηρετεί έναν συναισθηματικό σκοπό» λέει η Τερκ.

Η έκθεση συνδυάζει τη λατρεία των θαυμαστών με τη θρησκευτικότητα. Η αίσθηση ότι η επίσκεψη στους τάφους των καλλιτεχνών ή σε μια τοιχογραφία του Ντέιβιντ Μπόουι αποτελεί μια μορφή προσκυνήματος. Μία αίθουσα είναι αφιερωμένη σε μια τσίχλα που μασούσε η Νίνα Σιμόν και μάζεψε από τη σκηνή του Royal Festival Hall ο Γουόρεν Ελις, μουσικός των Bad Seeds του Νικ Κέιβ. Αυτή η τσίχλα έχει ήδη μετατραπεί τόσο σε γλυπτό όσο και σε κόσμημα και έχει αποτελέσει το θέμα του βιβλίου του Ελις «Nina Simone’s Gum». Στο Somerset House η τσίχλα παρουσιάζεται στο ημίφως σαν ιερό λείψανο μέσα σε μια γυάλινη βιτρίνα. Ισως μια αίσθηση απώλειας να διαποτίζει ολόκληρη την έκθεση. Οπως επισημαίνει η Τερκ, ο τρόπος συλλογής που παρουσιάζεται στο «Holy Pop!» ίσως ξενίσει τους σύγχρονους θαυμαστές, των οποίων η κουλτούρα αναπτύσσεται διαδικτυακά χωρίς φυσικά αντικείμενα. «Οταν κατέχεις κάτι, το αφομοιώνεις περισσότερο. Δημιουργείς ένα αρχείο αντικειμένων που λειτουργεί σαν ένα ημερολόγιο. Οταν είσαι στο Διαδίκτυο, δεν αφομοιώνεις. Αλλά αν δεν το κάνουμε αυτό, ψυχικά ίσως να μη νιώθουμε τόσο πλήρεις».