Σοβαρά κενά στον εσωτερικό έλεγχο των φορέων του Δημοσίου καταγράφει η νέα έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, το οποίο για δεύτερη συνεχή χρονιά πραγματοποίησε έρευνα επί των Συστημάτων Εσωτερικού Ελέγχου όλων των υποκείμενων στην ελεγκτική του δικαιοδοσία φορέων, σύμφωνα με το Ετήσιο Πρόγραμμα Ελέγχων (ΕΠΕ) 2025.
Οπως προκύπτει από τα στοιχεία της έκθεσης, παρότι ο εσωτερικός έλεγχος διαδραματίζει πλέον κρίσιμο ρόλο στη διασφάλιση της λογοδοσίας, της διαφάνειας και της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης και άρα η εγκαθίδρυση Συστημάτων Εσωτερικού Ελέγχου (ΣΕΕ) στον Δημόσιο Τομέα αναδεικνύεται ως ύψιστη προτεραιότητα, προκειμένου να αποφεύγονται φαινόμενα απάτης, διαφθοράς και κακοδιαχείρισης, φαίνεται πως σε μεγάλο μέρος των δημόσιων φορέων αποτελεί μία προβληματική κατάσταση. Μόλις 19% των φορέων, βάσει των στοιχείων, διαθέτει ολοκληρωμένα και λειτουργικά ΣΕΕ, ενώ το 81% παραμένει σε ανεπαρκές στάδιο.
Υπενθυμίζεται ότι η έκθεση ασχολείται με 666 φορείς του Δημοσίου, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται ΑΕΙ, δήμοι, περιφέρειες, νοσοκομεία, αλλά και φορείς της Κεντρικής Διοίκησης, ΝΠΔΔ και ΝΠΙΔ. Μάλιστα, οι 235 ελεγχθέντες φορείς εδρεύουν στην Αττική, 73 στην Κεντρική Μακεδονία και 59 σε Ηπειρο και Δυτική Μακεδονία.
Χαρτογράφηση διαδικασιών
Την ίδια στιγμή, εντοπίζεται ανεπαρκής καταγραφή διαδικασιών. Το 68% των φορέων έχει καταγράψει λιγότερες από τις μισές διαδικασίες, ενώ μόλις 9,43% έχει κάνει πλήρη καταγραφή. Το 43% των φορέων δεν μπορεί να εκτιμήσει τη λειτουργικότητα των καταγεγραμμένων διαδικασιών του, λόγω χρήσης υποδειγμάτων άλλων φορέων. Ανεπαρκής, ωστόσο, καταγράφεται και η στελέχωση Μονάδων Εσωτερικού Ελέγχου. Είναι ενδεικτικό πως αντίστοιχες μονάδες έχουν συσταθεί σε 55% των φορέων, εκ των οποίων το 32% παραμένει χωρίς στελέχωση, ενώ παρατηρείται ταχεία εναλλαγή προσωπικού στις μονάδες.
Η εικόνα είναι ιδιαίτερα προβληματική στους δήμους, όπου το ποσοστό μη στελέχωσης φτάνει το 43%, ενώ στα ΝΠΔΔ αγγίζει το 50%. Αντίστοιχα προβλήματα εμφανίζονται στα νοσοκομεία και τα ΝΠΙΔ, όπου οι μονάδες υπάρχουν θεσμικά αλλά δεν διαθέτουν επαρκές προσωπικό. Αντίθετα, καλύτερη εικόνα καταγράφεται στους φορείς της Κεντρικής Διοίκησης και στις περιφέρειες.
«Καμπανάκι» χτυπάει και το γεγονός ότι στις Μονάδες Εσωτερικού Ελέγχου υπάρχει υψηλή κινητικότητα προσωπικού. Κι αυτό γιατί, σύμφωνα με τον παρόντα έλεγχο, στις εν λόγω μονάδες των φορέων υπηρετούσαν περισσότεροι από 260 υπάλληλοι. Από αυτούς, εντός του 2025 μετακινήθηκαν οι 70 και μάλιστα το 65,71% των μετακινήσεων έγινε με πρωτοβουλία της ίδιας της διοίκησης των φορέων.
Στο μεταξύ, προβληματισμό προκαλεί το γεγονός ότι η πλειονότητα των Μονάδων Εσωτερικού Ελέγχου των ΟΤΑ Α’ και Β’ βαθμού, των νοσοκομείων, των Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων (ΑΕΙ) καθώς και των ΝΠΙΔ εξακολουθεί, τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη ισχύος του νόμου, να στηρίζεται στη συνδρομή εξωτερικών συνεργατών, είτε για την υποστήριξη των εν λόγω μονάδων, είτε ακόμη και για την πλήρη ανάθεση της λειτουργίας του εσωτερικού ελέγχου. Θα πρέπει να επισημανθεί πως εξαίρεση αποτελούν η Κεντρική Διοίκηση και τα ΝΠΔΔ.
«Δεν υπάρχει προσωπικό»
Στελέχη της Κεντρικής Ενωσης Δήμων Ελλάδας τόνιζαν στα «ΝΕΑ» πως ο εσωτερικός έλεγχος είναι υποχρεωτικός και για τους δήμους. Οσοι έχουν μονάδες δεν είναι σαφώς 100% στελεχωμένες κι αυτό γιατί δεν υπάρχει προσωπικό. «Δεν μας επιτρέπονται προσλήψεις και δη, σε εξειδικευμένο προσωπικό που απαιτείται», εξηγούν. Αυτός είναι και ο λόγος που αρκετοί φορείς – μεταξύ αυτών και δήμοι – απευθύνονται σε εξωτερικά γραφεία.
Μάλιστα, φαίνεται πως οι φορείς έχουν μεγάλη… εξάρτηση από εξωτερικούς συνεργάτες. Σύμφωνα, λοιπόν, με τα στοιχεία, η πλειονότητα των Μονάδων Εσωτερικού Ελέγχου των ΟΤΑ, των νοσοκομείων, των ΑΕΙ και των ΝΠΙΔ εξακολουθούν να στηρίζονται στη συνδρομή εξωτερικών συνεργατών. Είναι ενδεικτικό ότι το 90% των φορέων ανέθεσαν τα σχετικά έργα μέσω της διαδικασίας της απευθείας ανάθεσης. Περίπου, δε, το 16% των φορέων δεν αιτιολόγησαν επαρκώς τους λόγους που οδήγησαν στην επιλογή αυτή. Σε ό,τι δε αφορά την αξία των συμβάσεων το 85% – δηλαδή περίπου 7,6 εκατ. ευρώ – της συνολικής αξίας των 8,9 εκατ. ευρώ ανατέθηκε με απευθείας ανάθεση, ενώ το 65,5% του πλήθους και της αξίας των συμβάσεων συγκεντρώθηκε στους οκτώ πρώτους αναδόχους, οι οποίοι έχουν αναλάβει έργα σε όλη την επικράτεια.
Ταυτόχρονα, σύμφωνα με το Ελεγκτικό Συνέδριο, στις 152 εκθέσεις εξωτερικών συνεργατών για την επάρκεια των Συστημάτων Εσωτερικού Ελέγχου δεν διατυπώθηκε ούτε μία αρνητική γνώμη (!). Κι αυτό την ώρα που παρατηρούνται υψηλά ποσοστά θετικών γνωμών ακόμα και σε φορείς χωρίς καταγεγραμμένο Σύστημα Εσωτερικού Ελέγχου, δηλαδή καταγραφή διαδικασιών, κινδύνων και δικλίδων, ούτε έχουν οριστεί οι δημοσιονομικώς υπεύθυνοι, ιδίως όταν τους έχει ανατεθεί εξ ολοκλήρου η λειτουργία του εσωτερικού ελέγχου.
Αξίζει να σημειωθεί πως οι φορείς υπολείπονται σημαντικά και στην υλοποίηση της υποχρέωσής τους για συγκρότηση των Επιτροπών Ελέγχου. Είναι χαρακτηριστικό πως υστέρηση παρατηρείται στους φορείς της Κεντρικής Διοίκησης, τους δήμους, καθώς και στα ΝΠΔΔ και ΝΠΙΔ, δεδομένου ότι όχι μόνο δεν έχουν συστήσει τις Επιτροπές Ελέγχου, αλλά δεν έχουν προβεί και σε καμία ουσιαστική ενέργεια για την εκπλήρωση της υποχρέωσης αυτής. Θετική εικόνα, ωστόσο, ως προς το θέμα αυτό, παρουσιάζουν τα νοσοκομεία και τα ΑΕΙ.
Οπως επισημαίνουν οι συγγραφείς της νέας έκθεσης του Ελεγκτικού Συνεδρίου, παρά τη μικρή πρόοδο σε επιμέρους τομείς, τα ΣΕΕ στον δημόσιο τομέα παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανώριμα και ανεπαρκή, απαιτώντας άμεση ενίσχυση της εφαρμογής του θεσμικού πλαισίου και ουσιαστική λειτουργία των μηχανισμών εσωτερικού ελέγχου.
