Σήμα κινδύνου εκπέμπει ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), αναφορικά με την επάρκεια και τις τιμές των τροφίμων σε διεθνές επίπεδο. Αφορμή αποτέλεσαν οι τελευταίες εκτιμήσεις του και η πορεία του Δείκτη Τροφίμων για τον Απρίλιο, καθώς καταγράφηκε αύξηση κατά 2,1 μονάδες ή 1,6%. Πρόκειται για τον τρίτο συνεχόμενο μήνα αύξησης, που είχε ως συνέπεια ο Δείκτης να διαμορφωθεί στο 130,7, το οποίο και είναι το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών ετών – για την ακρίβεια, από τον Φεβρουάριο του 2023.
Βασική αιτία για την παραπάνω εξέλιξη είναι, προφανώς, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, που προκαλούν ελλείψεις και αυξήσεις τιμών σε καύσιμα και λιπάσματα, ενώ εντείνουν το αίσθημα αβεβαιότητας στις τάξεις των παραγωγών, των καταναλωτών και, φυσικά, των αγορών. Αξίζει δε να σημειωθεί πως δεν είναι λίγοι εκείνοι που θεωρούν ότι το πρόβλημα με τα λιπάσματα είναι πιο σημαντικό για την αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή.
«Η ανησυχία είναι εξίσου μεγάλη, αν όχι μεγαλύτερη, σε επίπεδο τροφίμων και λιπασμάτων σε σύγκριση με την αντίστοιχη για το πετρέλαιο. Η εξήγηση είναι πως ενώ υπάρχουν εναλλακτικές πηγές για προμήθεια πετρελαίου, δεν συμβαίνει το ίδιο με τα άζωτο, που είναι αναγκαίο για την παραγωγή λιπασμάτων», δήλωσε χαρακτηριστικά στην «Guardian» ένας ειδικός του κλάδου. «Η αύξηση στις τιμές υποστηρίζεται και από τη μείωση στη σπορά σιταριού για το 2026, καθώς οι αγρότες μετατοπίζονται προς λιγότερο εντατικές καλλιέργειες όσον αφορά στις ανάγκες για λιπάσματα, εν μέσω υψηλών τιμών σε αυτά, που προκαλούνται από το κόστος της ενέργειας και τις διαταράξεις εξαιτίας του πρακτικού κλεισίματος των Στενών», σημειώνει από την πλευρά του και ο FAO.
Οι προβλέψεις, μάλιστα, είναι ιδιαιτέρως δυσοίωνες στην περίπτωση που υπάρξει συνέχιση της κρίσης και δεν εξευρεθεί μια λύση ανάμεσα στα εμπόλεμα μέρη. Σε τέτοιο βαθμό ώστε δεν αποκλείεται ο Δείκτης να εκτιναχθεί ως το τέλος του 2026 κοντά στα επίπεδα που βρέθηκε το 2022, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και το ξέσπασμα του πολέμου. Οπως, άλλωστε, φαίνεται και στο σχετικό γράφημα, η αυξητική τάση που σημειώνεται στις τιμές των τροφίμων από τις αρχές του έτους είναι πολύ πιο απότομη σε σύγκριση με τις διακυμάνσεις που καταγράφηκαν κατά τα τρία προηγούμενα έτη. Το συμπέρασμα αυτό δεν αλλάζει ούτε από το γεγονός ότι οι αυξήσεις δείχνουν, για την ώρα, να επικεντρώνονται σε συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων – κατά 5,9% τον Απρίλιο στα φυτικά έλαια, κατά 1,2% στο κρέας και κατά 1,1% στα γαλακτοκομικά.
Σε κάθε περίπτωση, η εικόνα που δίνουν τα στοιχεία του FAO επιβεβαιώνουν αυτό που είναι ήδη γνωστό: Τα τρόφιμα – σε επίπεδο τόσο επάρκειας όσο και τιμών – είναι από τα πρώτα θύματα κάθε μεγάλης γεωπολιτικής, ενεργειακής ή ακόμη και υγειονομικής κρίσης. Αποτυπώνεται δε γλαφυρά στην πορεία που ακολούθησε ο Δείκτης σε τέτοιες περιόδους: την πετρελαϊκή κρίση του 1973, το χρηματοπιστωτικό κραχ που πυροδότησε η κατάρρευση της Lehman Brothers το 2008, την πανδημία της Covid-19 το 2020 και, όπως προαναφέρθηκε, τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Οσο για εκείνους που την πληρώνουν πρώτοι και περισσότερο από όλους, επίσης δεν αποτελεί μυστικό: είναι οι κάτοικοι των λιγότερο ανεπτυγμένων και αδύναμων οικονομικά χωρών, καθώς και τα φτωχά τμήματα του πληθυσμού των πιο ανεπτυγμένων. Οι γνωστοί-άγνωστοι, δηλαδή…
Οι τέσσερις βασικές αιτίες
- Δυσεύρετα λιπάσματα. Καθώς μεγάλο μέρος των πρώτων υλών που απαιτεί η κατασκευή λιπασμάτων διέρχεται από το Ορμούζ (περίπου το ένα τρίτο), η έλλειψη στις διεθνείς αγορές έχει γίνει ήδη αισθητή και οι τιμές τους έχουν αυξηθεί κατά 50% και πάνω από την έναρξη του πολέμου.
- Ακριβά καύσιμα. Το κόστος των καυσίμων αντιπροσωπεύει σημαντικό μέρος των ισολογισμών στην αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή, κάτι που πρακτικά σημαίνει πως η αύξηση της τιμής του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, κατά 45% και 40% αντιστοίχως στην Ευρώπη, έχουν άμεση επίπτωση και στα τελικά προϊόντα.
- Κλιματική κρίση. Η κλιματική κρίση και οι επιπτώσεις της οδηγούν την επάρκεια των τροφίμων «προς το χείλος του γκρεμού», ειδικά σε ορισμένες περιοχές του πλανήτη, σύμφωνα με πρόσφατη κοινή έρευνα του FAO (Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας) και του WMO (Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός).
- Χρηματιστήριο τροφίμων. Αν και τα τρόφιμα αποτελούν το βασικό κοινωνικό αγαθό και η επάρκειά τους θα έπρεπε να αποτελεί πρώτιστο μέλημα κάθε κυβέρνησης και αρχής, η μετατροπή τους σε χρηματιστηριακό προϊόν έχει συμβάλει καθοριστικά σε μεγάλες και συχνά δυσανάλογες αυξήσεις τιμών και σε φαινόμενα κερδοσκοπίας.
