Η οικονομική επικαιρότητα παγκοσμίως συγκλονίζεται από συρράξεις. Εκτός από τον Κόλπο και την Ουκρανία, κάθε περιοχή αντιμετωπίζει ένοπλη βία μεταξύ κρατών, ή στο εσωτερικό της. Η απειλή πολέμου χαρακτηρίζει τον οικονομικό περίγυρο – όπως η γήρανση, η τεχνητή νοημοσύνη και οι περιπέτειες της παγκοσμιοποίησης. Η πλοήγηση γύρω από τους πολεμικούς υφάλους – τι να γίνει και κυρίως τι να αποφευχθεί – κατέληξαν απαραίτητα συστατικά της οικονομικής διαχείρισης. Η άγνοια κινδύνου, ή, πιθανότερα, η ιεράρχηση της οικονομικής διαχείρισης χαμηλότερα από τα αμυντικά προτάγματα, μπορούν να έχουν επιβλαβείς οικονομικές επιπτώσεις.
Η τελευταία έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου ανέλαβε επιμορφωτικό ρόλο για αυτή την καθόλου ευπρόσδεκτη προσθήκη στους πονοκεφάλους των ανά την υφήλιο υπουργείων Οικονομικών. Η επιμόρφωση βρίθει παροτρύνσεων και προειδοποιήσεων για να μην κακοφορμίσει το αναγκαίο κακό. Ο κίνδυνος αυτός είναι δυνητικά μεγάλος, αφού αμεσότερη εμπλοκή σε μια (ακόμη και παροδική) σύρραξη αποδείχθηκε εμπειρικά να έχει αντίκτυπο βαθύτερο από την οικονομική κρίση. Οι παροτρύνσεις είναι αναγκαστικά έμμεσες, αφού ο χαρακτήρας των απειλών και των αυξήσεων σε αμυντικές δαπάνες είναι τέτοιος ώστε να μην μπορούν να διατυπωθούν γενικές συνταγές για κάθε κατάσταση: Η έκθεση δεν είναι εγχειρίδιο (Manual) αλλά, αλφαβητάρι. Και μάλιστα για αρχαρίους.
Παρά ταύτα, ανάμεσα στις γραμμές, προκύπτουν εκτιμήσεις και παροτρύνσεις, οι οποίες θα ήταν πολύ επικίνδυνο να αγνοηθούν. Αυτές θα διαφέρουν από χώρα σε χώρα, αναλόγως της πηγής, έκτασης και χρονικής διάρκειας της απειλής αλλά και της προϋφιστάμενης οικονομικής και δημοσιονομικής κατάστασης. Το πώς οφείλει να αντιδράσει ένας υπουργός και τι να υπενθυμίσει στους συναδέλφους του δεν θα είναι το ίδιο παντού, ούτε σε κατεύθυνση ούτε σε ένταση.
Εκτόξευση των αμυντικών δαπανών, ή, χειρότερα, εμπλοκή σε επιχειρήσεις έχει ως πρώτο αποτέλεσμα την ανάγκη ταχείας αύξησης των δημοσίων δαπανών. Αυτή θα επηρεάσει περισσότερο τη βραχυχρόνια ζήτηση (αμοιβές προσωπικού ή επείγουσες προμήθειες υλικού) και λιγότερο την προσφορά. (Ακόμη και αν τμήμα διοχετεύεται σε εγχώρια βιομηχανία, η διεύρυνση της παραγωγικής δυνατότητας είναι πιθανόν να καθυστερήσει.)
Αν υπερτερεί η ζήτηση από την προσφορά, θα σημειωθούν αυξητικές τάσεις στο ΑΕΠ και στη ζήτηση εργασίας. Αν διατηρηθούν όλα τα υπόλοιπα σταθερά, αυτό θα προσκρούσει σε περιορισμούς από την πλευρά της παραγωγής, με αποτέλεσμα η αρχική ευφορία της αυξημένης οικονομικής δραστηριότητας να ακολουθηθεί από πιέσεις στις τιμές. Αν δεν ληφθούν κατάλληλα μέτρα, η πίεση αυτή κινδυνεύει να εμπεδωθεί ως μόνιμος πληθωρισμός. Η έκταση της απειλής θα εξαρτηθεί από τα χαρακτηριστικά της αφετηρίας: της δημοσιονομικής κατάστασης, των τάσεων στις τιμές, στην αγορά εργασίας, στη φοροδοτική ικανότητα. Σημαντικό στοιχείο η δυνατότητα αντιστάθμισης μέσω περιορισμού άλλων δαπανών, παροδικά ή μόνιμα. Οι κοινωνικές δαπάνες είναι συχνά οι πιο ευάλωτες.
Η ευελιξία της οικονομικής διαχείρισης στην πραγματικότητα απειλών πιθανόν να αποδειχθεί πιο σημαντική σε βάθος χρόνου από την ποιότητα των όπλων ή άλλα θέματα πιο «πολεμοχαρή», ίσως ακόμη και από την έκβαση του πολέμου. Είναι πιθανόν να απαιτηθεί να μπει φρένο σε εξελίξεις που αρχικά φαίνονται ευνοϊκές ή να προωθηθούν αποφάσεις, αναγκαίες μεν, αλλά καθόλου δημοφιλείς, τουλάχιστον άμεσα. Η ψύχραιμη και χαμηλόφωνη ένταξη της οικονομικής πολιτικής στη συνολική εθνική προσπάθεια δεν ανταμείβεται με παράσημα ανδρείας. Ισως θα έπρεπε.
Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά
