Ηταν την περασμένη Δευτέρα σε ένα σχολείο στην πατρίδα του, το Ζάουερλαντ, όταν ο γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς είπε δυνατά αυτό που πιθανόν σκέφτονται πολλοί ηγέτες: «Οι Ιρανοί είναι σαφώς ισχυρότεροι από το αναμενόμενο και οι Αμερικανοί σαφώς δεν έχουν πραγματικά πειστική στρατηγική. Ενα ολόκληρο έθνος ταπεινώνεται από την ιρανική ηγεσία». Αυτή η δήλωση πυροδότησε μια νέα αντιπαράθεση μεταξύ του προέδρου Τραμπ και της Ευρώπης – μια εβδομάδα αργότερα, το Πεντάγωνο έχει ήδη ανακοινώσει σχέδια για την απόσυρση 5.000 στρατευμάτων μέσα σε 6 έως 12 μήνες από τις βάσεις του στη Γερμανία και έπεται συνέχεια και για τις βάσεις των ΗΠΑ σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Οταν ρωτήθηκε το Σάββατο για τους λόγους της αποχώρησης των στρατευμάτων, ο Τραμπ απέφυγε την ερώτηση, ενώ υπαινίχθηκε μια ακόμη μεγαλύτερη μείωση. «Θα μειώσουμε κατά πολύ περισσότερο από 5.000», απάντησε. Ενώ η ενέργεια αυτή ταιριάζει με την ευρύτερη τάση μείωσης των δεσμεύσεων των ΗΠΑ προς την Ευρώπη, προφανώς έχει αναστατώσει ευρωπαίους ηγέτες. «Η μεγαλύτερη απειλή για τη διατλαντική κοινότητα δεν είναι οι εξωτερικοί εχθροί της, αλλά η συνεχιζόμενη διάλυση της συμμαχίας μας», διαπίστωσε ο πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ.
Χθες ο καγκελάριος Μερτς έκανε μια πιο συμβιβαστική δήλωση, λέγοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι κεντρικής σημασίας για τη συμμαχία του ΝΑΤΟ παρά τις διαφορές απόψεων, υποβαθμίζοντας τις εντάσεις με τον πρόεδρο Τραμπ. «Παραμένω πεπεισμένος ότι οι Αμερικανοί είναι ο πιο σημαντικός εταίρος μας στη Βορειοατλαντική Συμμαχία», ανέφερε, αρνούμενος ότι υπάρχει σύνδεση της απόφασης Τραμπ με τις διαφωνίες των δύο ηγετών για τη στρατηγική των ΗΠΑ απέναντι στο Ιράν.
Δεν είναι λίγοι εκείνοι που βλέπουν την κίνηση Τραμπ ως σημείο αναφοράς στη συνεχιζόμενη αποσύνδεση του αμερικανικού στρατού από τη Γηραιά Ηπειρο. Υπάρχουν περισσότεροι από 38.000 αμερικανοί στρατιώτες στη Γερμανία και το Σάββατο ο υπουργός Αμυνας Μπόρις Πιστόριους έδειξε ότι η κίνηση Τραμπ ήταν αναμενόμενη: «Εμείς οι Ευρωπαίοι πρέπει να αναλάβουμε μεγαλύτερη ευθύνη για την ασφάλειά μας». Με άλλα λόγια, το παλιό σύνθημα στις μεγάλες αντιαμερικανικές διαδηλώσεις στην Ευρώπη τις δεκαετίες του ’80 και του ’90 «Yankees go home», το εφαρμόζουν πλέον οι ίδιοι οι Αμερικανοί, χωρίς να τους το ζητά κανείς και ενώ η Ευρώπη ψάχνει τρόπους να ενισχύσει την αμυντική αυτονομία της.
Τα λόγια του Μερτς υπογράμμισαν τις βαθιές διαιρέσεις μεταξύ Ευρώπης και Τραμπ σχετικά με τον πόλεμο στο Ιράν και την παγκόσμια ασφάλεια γενικότερα, με τρόπο που προφανώς εξόργισε τον αμερικανό πρόεδρο. Ενδιάμεσα διατυπώθηκαν αποφάσεις για αποχώρηση στρατιωτών από αμερικανικές βάσεις στην Ισπανία – όπου η ρήξη με τον Σάντσεθ ξεκίνησε από την αρχή του πολέμου στο Ιράν – και στην Ιταλία όπου οι πολύ καλές σχέσεις με τη Μελόνι διαταράχθηκαν λόγω της κόντρας του Τραμπ με τον Πάπα. Μάλιστα, χθες έγινε γνωστό ότι μέσα στην εβδομάδα θα φθάσει στη Ρώμη ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο προκειμένου να αποκατασταθούν οι σχέσεις της Ουάσιγκτον με το Βατικανό και την Ιταλία.
Εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ δήλωσε ότι η Συμμαχία συνεργάζεται με τις ΗΠΑ για να κατανοήσει τις λεπτομέρειες της απόφασης. Αξιωματούχος του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος του καγκελαρίου Μερτς δήλωσε ότι οι δύο ανακοινώσεις – για την απόσυρση στρατευμάτων και την επιβολή δασμών 25% στα ευρωπαϊκής κατασκευής οχήματα – θα πρέπει να εξεταστούν υπό το πρίσμα της πίεσης που ασκείται στον Τραμπ τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, εν μέσω αδύναμων δημοσκοπήσεων και πιέσεων για τις ανεπίλυτες συγκρούσεις στην Ουκρανία, τη Βενεζουέλα και το Ιράν.
Αντιδράσεις όμως υπάρχουν και στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Δύο ισχυροί Ρεπουμπλικανοί νομοθέτες, ο γερουσιαστής Ρότζερ Γουίκερ και ο βουλευτής Μάικ Ρότζερς, πρόεδροι των επιτροπών ενόπλων δυνάμεων της Γερουσίας και της Βουλής, δήλωσαν «πολύ ανήσυχοι», τονίζοντας ότι τα στρατεύματα δεν πρέπει να μετακινηθούν από την Ευρώπη, αλλά να μετακινηθούν ανατολικά. «Η πρόωρη μείωση της προκεχωρημένης παρουσίας της Αμερικής στην Ευρώπη διατρέχει τον κίνδυνο να υπονομεύσει την αποτροπή και να στείλει λάθος μήνυμα στον ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν», ανέφεραν σε κοινή τους δήλωση.
Δασμοί 25% σε αυτοκίνητα και φορτηγά που εισάγονται από την Ευρώπη
Ο Ντόναλντ Τραμπ αναζωπύρωσε τον εμπορικό πόλεμο με την Ευρωπαϊκή Ενωση, ανακοινώνοντας ότι από σήμερα οι εισαγωγές αυτοκινήτων και φορτηγών από την Ευρώπη στις ΗΠΑ θα υπόκεινται σε δασμό 25% – από 15% σήμερα. Το μέτρο στοχεύει τόσο στην τιμωρία της ΕΕ, για την οποία ο Τραμπ πιστεύει ότι καθυστερεί την υπογραφή της εμπορικής συμφωνίας που συνήφθη το καλοκαίρι του 2025, όσο και στην αποστολή ενός ευρύτερου μηνύματος στους Ευρωπαίους, καθώς οι σχέσεις ΕΕ – ΗΠΑ έχουν ψυχρανθεί περαιτέρω από την έναρξη της σύγκρουσης ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν και την άρνηση των ευρωπαϊκών χωρών να συμμετάσχουν στις στρατιωτικές επιχειρήσεις του πολέμου.
Εάν η απειλή επιβεβαιωθεί – κάτι που δεν συμβαίνει πάντα με τον Τραμπ -, θα πλήξει σφόδρα την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία, η οποία έχει ήδη αποδυναμωθεί – κυρίως τη γερμανική και δευτερευόντως τη γαλλική. Σύμφωνα με την Ενωση Ευρωπαίων Κατασκευαστών Αυτοκινήτων, το 2024 οι ΗΠΑ αντιπροσώπευαν το 22% των ευρωπαϊκών εξαγωγών, με 750.000 οχήματα συνολικής αξίας 38,9 δισ. ευρώ, γεγονός που τις καθιστά τη δεύτερη μεγαλύτερη αγορά του κλάδου μετά το Ηνωμένο Βασίλειο. Τα αυτοκίνητα των ευρωπαϊκών αυτοκινητοβιομηχανιών που παράγονται σε εργοστάσια με έδρα τις ΗΠΑ θα γλιτώσουν από αυτή την αύξηση των δασμών. Σε χθεσινή ανακοίνωσή του το γερμανικό υπουργείο Οικονομικών ανέφερε: «Λαμβάνουμε υπόψη την ανακοίνωση του Τραμπ για υψηλότερους δασμούς αυτοκινήτων και θα συντονιστούμε στενά εντός της ΕΕ για τα επόμενα βήματα».
«Είναι η Ευρώπη αρκετά ισχυρή; Δεν νομίζω ότι είμαστε»
«Μια πολύ, πολύ κακή απόφαση και μια σπασμωδική αντίδραση που θα βλάψει περαιτέρω το έθνος και τον στρατό μας». Αυτό ήταν το σχόλιο του αντιστράτηγου Μαρκ Χέρτλινγκ, ο οποίος διοικούσε τις αμερικανικές δυνάμεις στην Ευρώπη από το 2011 έως το 2012, για την απόφαση Τραμπ σχετικά με την απόσυρση 5.000 στρατιωτών από τις αμερικανικές βάσεις στη Γερμανία. Η Γερμανία είναι το νευραλγικό κέντρο της παρουσίας των 85.000 αμερικανικών στρατευμάτων στην Ευρώπη – η τεράστια αεροπορική βάση Ράμσταϊν στη νότια Γερμανία υπήρξε βασικός κόμβος υλικοτεχνικής υποστήριξης για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν, το Ιράκ και, τώρα, στο Ιράν.
Αυτό που μοιράζονται ο Χέρτλινγκ και ευρωπαίοι ηγέτες είναι ο φόβος ότι η συρρίκνωση της αμερικανικής παρουσίας υπονομεύει τον διατλαντικό δεσμό που είναι κεντρικός για το ΝΑΤΟ. Κάποιοι ανησυχούν ότι αυτό θα μπορούσε ακόμη και να ενθαρρύνει τον πρόεδρο Πούτιν να δοκιμάσει τη Συμμαχία ως μέρος της μακροπρόθεσμης στρατηγικής του για την αξιοποίηση των διαιρέσεων εντός αυτής.
Μία από τις μεγαλύτερες ανησυχίες που προκλήθηκαν είναι η είδηση ότι οι ΗΠΑ αποφάσισαν να μην αναπτύξουν ένα τάγμα για να χειρίζονται πυραύλους κρουζ Tomahawk και υπερηχητικούς πυραύλους Dark Eagle στη Γερμανία, μια συμφωνία που επιτεύχθηκε το 2024 από την κυβέρνηση Μπάιντεν σε μια προσπάθεια να αποτρέψει τη Ρωσία από επίθεση στο ΝΑΤΟ μετά την εισβολή της στην Ουκρανία. Αξιωματούχοι στο Βερολίνο είχαν προβλέψει ότι η κυβέρνηση Τραμπ δεν θα τηρούσε τη συμφωνία, αφού ποτέ δεν είχε δεσμευτεί να το πράξει, γεγονός που δημιουργεί κενό στην ευρωπαϊκή άμυνα, καθώς κανείς στην Ευρώπη δεν διαθέτει τις συγκεκριμένες δυνατότητες. Ηδη οι Ανατολικοευρωπαίοι φοβούνται πως όλα αυτά θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την προωθημένη άμυνα του ΝΑΤΟ στην Πολωνία και τις δημοκρατίες της Βαλτικής.
Οι περικοπές θα μπορούσαν να βλάψουν τη στρατιωτική αξιοπιστία της πρώτης γραμμής της Συμμαχίας. Αλλά, όπως υπενθύμισε ο γερμανός υπουργός Αμυνας Πιστόριους, οι ευρωπαϊκές χώρες, ιδίως η Γερμανία, ήδη σχεδιάζουν και δαπανούν με την υπόθεση ότι το στρατιωτικό αποτύπωμα των ΗΠΑ θα μειωθεί. Ο βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ προειδοποίησε το Σάββατο: «Πρέπει να κοιτάξετε την Ευρώπη και να αναρωτηθείτε, είναι η Ευρώπη αρκετά ισχυρή; Δεν νομίζω ότι είμαστε».
Το άλλο ερώτημα είναι εάν ο πρόεδρος Τραμπ θα τηρήσει τις δεσμεύσεις της Συνθήκης για την υπεράσπιση των συμμάχων του ΝΑΤΟ σε μια κρίση. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ ενημέρωσε την περασμένη εβδομάδα τις ευρωπαϊκές χώρες ότι οι παραδόσεις όπλων που απαιτούνται για την ενίσχυση των δυνάμεών τους ή την αντιμετώπιση αδυναμιών θα πρέπει να περιμένουν μέχρι το Πεντάγωνο να αναπληρώσει τα πυρομαχικά που χρησιμοποιεί στη Μέση Ανατολή. Αυτό θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις στα συστήματα αεράμυνας της Ευρώπης, όπως οι πύραυλοι Patriot, τα οποία θεωρούνται απαραίτητα για την προστασία από απειλές από τη Ρωσία και πέρα από αυτήν.
