Ενας σοφός Σκύθης μας συμβουλεύει

Ρωτήθηκε ο Σκύθης Ανάχαρσις ποιος είναι ο εχθρός του ανθρώπου και αυτός απάντησε «αυτοί εαυτοίς» (Ιωάννης Στοβαίος). Μπορεί κάποτε το εθνικό «Σκύθης» να ήταν συνώνυμο του «βάρβαρος», αλλά ο Ανάχαρσις συγκαταλεγόταν στους επτά σοφούς και ο ευθύβολος λόγος του δημιούργησε την παροιμία «μιλάει σαν Σκύθης» (Διογένης Λαέρτιος). Και ας μην ξεχνάμε ότι ο Ανάχαρσις ενέπνευσε στον γάλλο αββά Jean-Jacques Barthélemy το δημοφιλέστατο Ταξίδι του νέου Αναχάρσιδος στην Ελλάδα (1788), ένα «εγκυκλοπαιδικό πανόραμα της κλασικής Ελλάδας» (Αννα Ταμπάκη), κεφάλαια του οποίου μετέφρασε ο Ρήγας Βελεστινλής.

Εχει υποστηριχτεί ότι το παραπάνω απόφθεγμα σημαίνει είτε ότι «εχθρός του ανθρώπου είναι ο ίδιος ο εαυτός του» (Gigon) είτε «εχθρός του ανθρώπου είναι ο συνάνθρωπός του» (Sternbach). Στον σοφό Σκύθη με τον ευθύβολο λόγο οφείλουμε λοιπόν, κατά τη γνώμη μου, μια διεισδυτική αμφισημία: η εχθροπάθεια, η εμμονική εχθρική διάθεση εναντίον κάποιου, είναι εντέλει αυτοκαταστροφική.

Αυτή η αμφισημία είναι αποκαλυπτική για την παρούσα πολιτική συγκυρία. Εναντίον του σημερινού πρωθυπουργού έχει καλλιεργηθεί μια τυφλή εχθροπάθεια, ένα βαθύ μίσος, που εκπορεύεται όχι μόνον από την αντιπολίτευση αλλά και από πρώην σημαίνοντα στελέχη της Νέας Δημοκρατίας, από θεσμικούς και εξωθεσμικούς παράγοντες και από ιδιωτικά συμφέροντα κάθε είδους. Οσοι έχουν υιοθετήσει τη στάση «να φύγει ο Μητσοτάκης και βλέπουμε» δεν αντιλαμβάνονται ότι με τον τρόπο τους πριονίζουν το κλαδί στο οποίο κάθονται, αφού ούτε υπάρχει, ούτε διαφαίνεται εναλλακτική κυβερνητική προοπτική. Η επιχείρηση φθοράς της σημερινής κυβέρνησης στην οποία έχουν επιδοθεί φθείρει νομοτελειακά και τους ίδιους, όπως θα έλεγε ο σοφός Σκύθης, και το κυριότερο φθείρει το μέλλον του τόπου.

Ο ισχυρισμός ότι «ο λαός θα δώσει τη λύση» δεν εγγυάται διέξοδο αλλά συνιστά ευσεβή πόθο, απότοκο αλλά και προκάλυμμα της ως άνω πολιτικής επιλογής. Διότι στις προσεχείς εκλογές οι πολίτες θα βρεθούν μπροστά στις γνωστές επιλογές: από τη μια ο Μητσοτάκης επικεφαλής του πρώτου κόμματος και απέναντί του ένας από τους Ανδρουλάκη, Τσίπρα, ίσως και Καρυστιανού (μάλλον αποκλείεται το all of the above). Δεν βλέπω πώς η φαντασιακή «σοφία του πλήθους» θα καταφέρει να λύσει τον γρίφο.

Οι πολέμιοι του πρωθυπουργού έχουν εναποθέσει τις τελευταίες ελπίδες τους στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Αν κρίνω από τις πρόσφατες δηλώσεις της Γενικής Εισαγγελέως, η εν λόγω συμπεριφέρεται περισσότερο ως πολιτικός και λιγότερο ως εισαγγελικός λειτουργός. Εφόσον συνεχίσει μέχρι τις  εκλογές να κάνει διαρροές για επικείμενες δικογραφίες και να απαγγέλλει μαζικά κατηγορίες αποκλειστικά κατά βουλευτών και στελεχών της Νέας Δημοκρατίας με τη λογική ότι «θα τα ξεκαθαρίσει η ανάκριση», είναι άδηλο τι θα επακολουθήσει. Αν όμως συμβεί το απευκταίο, δηλαδή παρατεταμένη ακυβερνησία, αναρωτιέμαι πόσοι από αυτούς που σήμερα την απεργάζονται με απρονοησία θα βρεθούν να αναφωνήσουν: «ουδέν μέλει μοι: ταμά γαρ καλώς έχει» («σκοτίστηκα: εγώ τα πηγαίνω μια χαρά»).

Ο Μιχαήλ Πασχάλης είναι ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης