Η ιατρική είναι ταυτόχρονα τέχνη και επιστήμη. Η τέχνη διδάσκεται από δασκάλους που την κατέχουν σε βάθος και έχουν τη διάθεση να τη μεταδώσουν στις νεότερες γενιές Ασκληπιάδων. Η επιστημονική γνώση κατακτάται μέσα από τη μελέτη και την καθημερινή επαφή με τα ιατρικά περιστατικά.
Υπάρχει, όμως, και μια τρίτη θεμελιώδης προϋπόθεση της καλής ιατρικής πρακτικής: η ενσυναίσθηση, η ανθρωπινότητα του γιατρού απέναντι στον ασθενή. Ποιος τη διδάσκει αυτή τη στάση; Τα αμφιθέατρα; Δύσκολα.
Η ανθρωπινότητα καλλιεργείται κυρίως μέσα από το παράδειγμα των δασκάλων. Παραμένει ακόμη ζωντανή στη μνήμη μου η εικόνα ενός πανύψηλου καθηγητή μας, που γονυκλινής εξέταζε τους ασθενείς στις κλίνες τους. Οι γιατροί καλούνται καθημερινά να δίνουν απαντήσεις και λύσεις. Οι αποφάσεις τους βασίζονται σε γνώσεις, εμπειρία, κλινικά ευρήματα και στοχευμένες εξετάσεις. Ομως η ιατρική, πάνω απ’ όλα, είναι μια ανθρώπινη πράξη. Κι οι άνθρωποι δεν είναι αλάνθαστοι.
Οταν ένας γιατρός μιλά με απόλυτη βεβαιότητα ενώ αμφιβάλλει, δεν υπηρετεί την καλύτερη δυνατή φροντίδα. Συχνά, πίσω από αυτή τη βεβαιότητα κρύβεται ο φόβος: φόβος για το λάθος, φόβος για την έκθεση, φόβος για την κριτική. Ενα θετικό αποτέλεσμα ικανοποιεί τόσο τον ασθενή όσο και τον γιατρό. Ενα αρνητικό, όμως, βιώνεται από τον γιατρό ως προσωπική αποτυχία και από τον ασθενή ως απογοήτευση, πολλές φορές και ως επιθετικότητα. Η πίεση συσσωρεύεται.
Ο ευσυνείδητος γιατρός μπορεί να κατακλυστεί από ενοχές, άγχος και επαγγελματική εξουθένωση. Γιατί συμβαίνει αυτό; Διότι συχνά οι γιατροί δυσκολεύονται να ζητήσουν βοήθεια. Διστάζουν να παραδεχτούν ότι δεν γνωρίζουν. Φοβούνται μήπως κλονιστεί η εμπιστοσύνη των ασθενών ή αποκαλυφθεί μια πιθανή ανεπάρκεια.
Ετσι, όμως, κινδυνεύει να διαταραχθεί η σχέση γιατρού – ασθενή: η επικοινωνία γίνεται τυπική, η απόσταση μεγαλώνει και, τελικά, η σχέση αποδυναμώνεται. Η καλή ιατρική απαιτεί όχι μόνο γνώση και εμπειρία, αλλά και ταπεινότητα και ειλικρίνεια. Ο γιατρός οφείλει να μπορεί να πει «δεν γνωρίζω» και να ζητήσει μια δεύτερη γνώμη. Αυτό δεν αποτελεί αδυναμία· αποτελεί ευθύνη και ένδειξη επαγγελματικής ωριμότητας.
Το λάθος δεν μπορεί να εξαλειφθεί – ούτε από τους πιο έμπειρους. Μπορεί, όμως, να αναγνωριστεί και να αντιμετωπιστεί με εντιμότητα και διαφάνεια. Η τελειότητα δεν είναι ρεαλιστικός στόχος. Αντίθετα, μπορεί να γίνει επικίνδυνη όταν οδηγεί στην άρνηση της πραγματικότητας. Η αποδοχή των ορίων της γνώσης καθιστά την ιατρική πιο ανθρώπινη – και τελικά πιο ουσιαστική – ενισχύοντας την εμπιστοσύνη και τον σεβασμό ανάμεσα στον γιατρό και τον ασθενή.
Ο Χαράλαμπος Μ. Μουτσόπουλος είναι ιατρός – επίτιμος καθηγητής – ακαδημαϊκός
