Ο πόλεμος στο Ιράν έχει βυθίσει τον κόσμο στην πιο σοβαρή ενεργειακή κρίση της ιστορίας. Αν και η εκεχειρία δύο εβδομάδων που συμφωνήθηκε μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν αποτελεί σημαντική εξέλιξη και στον ενεργειακό τομέα, οι επιπτώσεις της αναμένεται να είναι μακροχρόνιες. Για την Ευρώπη, αυτό έχει λάβει πρωτίστως τη μορφή ενεργειακού σοκ, που θυμίζει την κρίση του 2022 που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, αλλά εξελίσσεται μέσω διαφορετικών διαύλων.
Η εξάρτηση της Ευρώπης από το φυσικό αέριο του Κατάρ είναι περιορισμένη, καθώς μόνο το 8% του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) της προέρχεται από τον Κόλπο. Επομένως δεν είναι σαν το 2022, όταν η Ευρώπη αντιμετώπισε απότομη έλλειψη φυσικού αερίου μετά τη διακοπή των προμηθειών από τη Ρωσία. Ωστόσο, η έμμεση έκθεση της Ευρώπης στις εξελίξεις στον Κόλπο είναι σημαντική: η σύσφιξη των παγκόσμιων αγορών LNG ωθεί τις τιμές προς τα πάνω παντού, και ένας διπλασιασμός των τιμών του φυσικού αερίου θα προσθέσει περίπου 100 δισ. ευρώ στο κόστος εισαγωγών της Ευρώπης τους επόμενους 12 μήνες. Ταυτόχρονα, η κατάσταση αυτή εξελίσσεται καθώς τα επίπεδα αποθεμάτων φυσικού αερίου της Ευρώπης – ένα κρίσιμο απόθεμα για τη διασφάλιση της εφοδιαστικής ασφάλειας – είναι χαμηλότερα από αυτά των τελευταίων ετών και η αναπλήρωσή τους κατά τη διάρκεια της άνοιξης και του καλοκαιριού θα είναι πιο δύσκολη, δεδομένων των τρεχουσών συνθηκών. Ως εκ τούτου, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να προετοιμαστούν επειγόντως για τον επερχόμενο χειμώνα.
Βραχυπρόθεσμα, η Ευρώπη πρέπει να διασφαλίσει ότι οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου της είναι γεμάτες, ώστε να διατηρηθεί ένα επαρκές απόθεμα ασφαλείας για τον ερχόμενο χειμώνα. Αυτό απαιτεί στενό συντονισμό μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, προκειμένου να αποφευχθεί μια δαπανηρή «κούρσα (επάρκειας) για το φυσικό αέριο», στην οποία οι χώρες θα ανταγωνίζονται μεταξύ τους με υψηλότερες προσφορές προς όφελος αποκλειστικά των κερδών των προμηθευτών LNG, ξεκινώντας από εκείνους των Ηνωμένων Πολιτειών. Είναι σημαντικό, επίσης, η Ευρώπη να επικεντρωθεί στη μείωση της δικής της ζήτησης φυσικού αερίου, τόσο άμεσα όσο και διαρθρωτικά. Μια πραγματική λύση για την υπερβολική εξάρτηση της Ευρώπης από το φυσικό αέριο μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω της ηλεκτροκίνησης: η βιομηχανία και τα νοικοκυριά πρέπει να επενδύσουν σε νέες τεχνολογίες για να αντικαταστήσουν το φυσικό αέριο με ηλεκτρική ενέργεια.
Απαιτούνται επιπλέον μονάδες παραγωγής ενέργειας που δεν βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα, όπως η αιολική και η ηλιακή ενέργεια, για να σπάσει ο δεσμός μεταξύ των τιμών του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας.
Ο μηχανισμός είναι απλός: όσο λιγότερα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο χρησιμοποιούνται, τόσο μικρότερη είναι η έκθεση στις διακυμάνσεις των τιμών του φυσικού αερίου.
Ολες αυτές οι αλλαγές είναι απαραίτητες όχι μόνο για να προστατεύσουν την Ευρώπη από την κρίση του φυσικού αερίου, αλλά και για να αποφευχθεί μια επικείμενη συζήτηση σχετικά με την επιστροφή στο ρωσικό φυσικό αέριο μέσω αγωγών ή LNG. Αυτό θα αναιρούσε τρία χρόνια σκληρά κερδισμένης διαφοροποίησης και θα έδινε στη Μόσχα νέα επιρροή στην ευρωπαϊκή πολιτική. Τα επιχειρήματα κατά μιας τέτοιας ανατροπής παραμένουν αμετάβλητα.
Ο ενεργειακός κλονισμός λόγω του Ιράν είναι σίγουρα ανεπιθύμητος και αποτελεί μια ακόμη πρόκληση για την Ευρώπη. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να το αντιμετωπίσουν ως σαφές μήνυμα για αποφασιστική δράση. Επομένως, τώρα είναι η ώρα να επιταχυνθεί η ευρωπαϊκή μετάβαση προς την ενεργειακή ανεξαρτησία και την απομάκρυνση από τον άνθρακα.
Ο Alexander Roth και ο Simone Tagliapietra είναι εταίροι Bruege. Το Bruegel δεν λαμβάνει θεσμική θέση. Ολες οι απόψεις που εκφράζονται είναι των ερευνητών.
