Για δεκαετίες, η ιατρική λειτουργούσε, κατά κανόνα, ως εξής: αρρωσταίνεις, διαγιγνώσκεσαι, θεραπεύεσαι – αν μπορείς. Σήμερα, αυτό το μοντέλο έχει ήδη ξεθωριάσει. Λες και η επιστημονική κοινότητα επιχειρεί να αλλάξει κεφάλαιο – να ξεφύγει από το νυστέρι και τη βαρβαρότητά του, επενδύοντας στην πρόληψη και στην, όσο το δυνατόν, ανώδυνη και προσωποποιημένη θεραπεία.
Ισως η πιο εντυπωσιακή απόδειξη είναι τα εξατομικευμένα εμβόλια κατά του καρκίνου. Θεραπείες, βασισμένες στην τεχνολογία mRNA, σχεδιασμένες όχι για όλους, αλλά για τον συγκεκριμένο ασθενή. Με βάση τις μεταλλάξεις του όγκου του, το ανοσοποιητικό «εκπαιδεύεται» να αναγνωρίζει και να επιτίθεται στα καρκινικά κύτταρα. Μέχρι πρόσφατα, αυτό ανήκε στη σφαίρα της υπόσχεσης. Σήμερα, περνά στις κλινικές μελέτες – με αποτελέσματα που μετακινούν τη συζήτηση από το «αν» στο «πότε».
Αλλά τα εμβόλια είναι μόνο η αρχή. Την ίδια στιγμή, η γονιδιακή επεξεργασία μέσω CRISPR gene editing επιτρέπει για πρώτη φορά κάτι ακόμη πιο ριζικό: όχι απλώς την αντιμετώπιση της ασθένειας, αλλά τη διόρθωση της γενετικής της αιτίας. Σε ορισμένες σπάνιες παθήσεις, αυτό δεν είναι πια θεωρία – είναι πραγματικότητα.
Παράλληλα, οι ερευνητές εργάζονται πυρετωδώς για την εύρεση διαγνωστικών εργαλείων, λιγότερο επεμβατικών και επώδυνων. Με τεχνικές, όπως η «υγρή βιοψία», ο καρκίνος μπορεί να ανιχνευθεί μέσω αίματος πριν εμφανιστούν συμπτώματα ή όταν οι όγκοι δεν είναι ακόμη ορατοί. Αντίστοιχα, ήδη δοκιμάζονται σελφ τεστ όπως και απλές εξετάσεις αίματος που μπορούν να προβλέψουν τον κίνδυνο εκδήλωσης άνοιας και Αλτσχάιμερ.
Και σε ένα άλλο, εντελώς διαφορετικό πεδίο, φάρμακα όπως η σεμαγλουτίδη φαίνεται να αλλάζουν όχι μόνο την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, αλλά και τη συνολική κατανόηση του μεταβολισμού, της όρεξης, ακόμη και της συμπεριφοράς. Η θεραπεία αρχίζει να αγγίζει περιοχές που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν θέμα «θέλησης».
Ολα αυτά δείχνουν κάτι βαθύτερο: η ιατρική δεν αρκείται πια στο να περιμένει την ασθένεια. Στόχος της είναι να την προλαβαίνει, να την προβλέπει, να τη στοχεύει με ακρίβεια, με όσο το δυνατόν λιγότερο πόνο και άθικτη σάρκα.
Υπό αυτό το πρίσμα, ίσως, τελικά, να μη ζούμε απλώς την εξέλιξη της ιατρικής. Αλλά την αλλαγή του ίδιου της του ρόλου. Από την τέχνη της θεραπείας, στην επιστήμη της πρόβλεψης, επιχειρώντας να αφήσει πίσω της «πρωτόγονες» πρακτικές.
Ομως, μαζί με την επιστήμη και τις εξελίξεις, έρχονται τα δύσκολα ερωτήματα. Ποιος θα έχει πρόσβαση σε αυτές τις θεραπείες; Πόσο κοστίζει μια ιατρική που είναι κομμένη και ραμμένη στον κάθε ασθενή; Πόσο έτοιμα είναι τα συστήματα υγείας για μια τέτοια αλλαγή; Είναι η πρόοδος αυτή βιώσιμη για τα κρατικά ταμεία ή θα δυναμιτίσει τις ανισότητες;
Σε μια χώρα, όπως η δική μας, που δεν μπορούμε (ή δεν θέλουμε) πολλές φορές να ξεχωρίσουμε την ήρα από το σιτάρι, εκείνα που φέρνει το μέλλον φαντάζουν πιο δύσκολα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η καθυστέρηση αποζημίωσης των βιοδεικτών – αναπόσπαστο τμήμα της εξατομικευμένης θεραπείας για τους ογκολογικούς ασθενείς – όπως κι η απουσία ενός ισχυρού και συστηματικού σχεδίου αξιολόγησης των τεχνολογιών υγείας για την ορθολογικότερή κατανομή των πόρων και την αποδοτικότερη προσφορά υπηρεσιών.
