«Ρώσοι, σπίτια σας»

Φαίνεται ότι οι πολίτες της Ουγγαρίας ήταν αποφασισμένοι να θέσουν τέλος στην παντοδυναμία του Βίκτορ Ορμπαν και στις πολιτικές του· και το έκαναν με απόλυτο τρόπο. Εχει γραφεί ήδη παντού η ερμηνεία της ήττας του. Η πτώση του επιπέδου ζωής στη χώρα του, η προσπάθεια ελέγχου της Δικαιοσύνης και του Τύπου, η εκτεταμένη διαφθορά, η απόκλιση από την Ευρώπη, τη συνοχή της οποίας υπονόμευσε, και η εξυπηρέτηση των συμφερόντων και των στρατηγικών της Μόσχας έφεραν το εντυπωσιακό τέλος του.

Δεν είναι τυχαίο ότι το κυρίαρχο σύνθημα το βράδυ της Κυριακής, στους πανηγυρισμούς ψηφοφόρων του Πέτερ Μαγιάρ, του θριαμβευτή, εκτός του μονολεκτικού «Ευρώπη», ήταν και το «Ρώσοι, σπίτια σας». Είναι ένα ιστορικό σύνθημα. Το 1956, ο πρώην κομμουνιστής Ιμρε Νάγκι αντικατέστησε, ως πρωθυπουργός, έναν εγκάθετο της Μόσχας. Η Σοβιετική Ενωση βομβάρδισε τη Βουδαπέστη, ενώ τα σοβιετικά τανκς μπήκαν στη χώρα και ανέτρεψαν τον Ιμρε Νάγκι, ο οποίος εκτελέστηκε. Ηταν ένα σύντομο δημοκρατικό διάλειμμα που δεν το ξέχασαν ποτέ οι Ούγγροι – όπως δεν ξέχασαν το σύνθημα που κυριάρχησε εκείνη την εποχή: «Ρώσοι, σπίτια σας».

Ολα αυτά είναι εύκολα – κι ας τα δικαιολογεί ο ενθουσιασμός για την ήττα ενός δημαγωγού λαϊκιστή κι αυταρχικού ηγέτη, όπως εξελίχθηκε ο παλαιός φιλελεύθερος Ορμπαν. Το δύσκολο είναι η ασφαλής πρόβλεψη για την επόμενη ημέρα. Ο Πέτερ Μαγιάρ κυριαρχεί κοινοβουλευτικά, χάρη και στο εκλογικό σύστημα που είχε περάσει ο Ορμπαν, το οποίο έδινε δυσανάλογα πολλές για αντιπροσωπευτικό σύστημα έδρες στο πρώτο κόμμα. Ωστόσο, η επόμενη ημέρα, όπως μου εξηγεί βαθύς γνώστης της πολιτικής ζωής στην Ουγγαρία, είναι ναρκοθετημένη από τις ρυθμίσεις της λαϊκιστικής διακυβέρνησης.

Ακόμη, δηλαδή, κι αν ο Μαγιάρ κυβερνήσει σεβόμενος, όπως έχει διακηρύξει, το κράτος δικαίου, θα αντιμετωπίσει ένα ας το πούμε «μεταλαϊκιστικό» δίλημμα. Θα είναι σε μεγάλο βαθμό όμηρος ενός συστήματος, οι δομές του οποίου στελεχώνονται από πρόσωπα του καθεστώτος Ορμπαν, έτοιμα να τον υπονομεύσουν ανά πάσα στιγμή. Για να τα βγάλει πέρα, ο Μαγιάρ έχει δύο επιλογές.

Η μία επιλογή είναι να σεβαστεί τους κανόνες της δημοκρατίας, σύμφωνα με τους οποίους καμία πολιτική αλλαγή δεν είναι αλλαγή καθεστώτος: η διαδοχή του κυβερνώντος κόμματος, σε αυτή την περίπτωση, δεν θα κάνει δραματικές αλλαγές στις δομές του κράτους και των κρατικών ΜΜΕ. Αυτό σημαίνει ότι η νέα ηγεσία θα βάλλεται κατά σύστημα, συνεχώς, από την επόμενη ημέρα.

Η άλλη επιλογή είναι να αλλάξει τουλάχιστον τα κομβικά πρόσωπα της προηγούμενης κυβέρνησης με φιλικά πρόσωπα στην καινούργια – αλλά τότε θα αντιμετωπίσει κριτική για κατάληψη του κράτους με «τα δικά μας παιδιά».

Η δυσκολία τοποθέτησης στο μεταλαϊκιστικό δίλημμα είναι ένας λόγος για τον οποίο ακόμη και μια μεγάλη οπισθοδρόμηση για τους δημαγωγούς δεν σημαίνει πάντα το τέλος της πολιτικής τους καριέρας. Αλλά ακόμα κι αυτό αν συμβεί, είναι εύκολο να αναδυθούν νέοι δημαγωγοί της επόμενης ημέρας. Η φωτογραφία της στιγμής στην ελληνική πολιτική ζωή δείχνει ακριβώς το πρόβλημα.

Τι σημαίνουν όλα αυτά; Οτι η φιλελεύθερη δημοκρατία στη Δύση δεν είναι ασφαλής ούτε όταν θριαμβεύει. Δεν υπάρχει πλήρης νίκη ούτε πλήρης ήττα για τις δυνάμεις της ελευθερίας. Και καθορίζεται από επιλογές που γίνονται κατά τη διάρκεια δεκαετιών, όχι ημερών.

Οπως και να ‘χει, στην Ουγγαρία σήμερα είναι αδιαμφισβήτητη η ισχύς των συνθημάτων και γι’ αυτά δεν υπάρχει μεταλαϊκιστικό δίλημμα: «Ευρώπη» και «Ρώσοι, σπίτια σας».

Πού είναι η Αριστερά

Μια πολύ επιπόλαιη ανάγνωση του εκλογικού αποτελέσματος στην Ουγγαρία, που γίνεται κυρίως στην Ελλάδα, οδηγεί στην επίκριση της χώρας επειδή το πολιτικό προσωπικό της είναι συντηρητικό. Φιλελεύθερος στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα ο Πέτερ Μαγιάρ, δεξιό το λαϊκιστικό κόμμα Φιντές του ηττημένου Ορμπαν κι ένα ακόμα κόμμα που θα έχει μερικούς βουλευτές στη νέα Βουλή – ακροδεξιό. Πού είναι η Αριστερά; – αναρωτιούνται πονηρά οι αναλυτές αυτοί, εκτιμώντας ότι η Ουγγαρία δεν είναι πλήρης δημοκρατία.

Κι όμως. Η απάντηση είναι πάρα πολύ απλή. Οι Ούγγροι, όπως και άλλες πρώην κομμουνιστικές χώρες της πρώην ανατολικής Ευρώπης, έχουν ζήσει την Αριστερά στο πετσί τους.

Τον σταλινισμό, την ανελευθερία, τις διώξεις, και ταυτόχρονα την απομόνωση, τις κακές συνθήκες της καθημερινής ζωής τους, την εσωστρέφεια. Ειδικά οι Ούγγροι θυμούνται ακόμα τα γεγονότα του 1956, μεγάλο τραύμα αναγκαστικής υποτέλειας σε ένα ολοκληρωτικό πολιτικό σύστημα και τις δυνάμεις κατοχής που το επέβαλαν. Είναι οι βασικοί λόγοι που στις χώρες αυτές η Αριστερά είναι συνυφασμένη με το απόλυτο κακό. Και ευλόγως θεωρείται, ως η βασική απειλή κατά της δημοκρατίας.

Αυτό που διαφοροποιεί την κοινωνία, π.χ., της Ουγγαρίας από τη γαλλική ή την ελληνική είναι ότι, εκεί, οι κομμουνιστές κυβέρνησαν· τους έζησαν. Και συνεχίζουν να φυλάγονται.