Στον… άγριο κόσμο των ναρκωτικών, μια ανάσα μακριά από την πιάτσα ουσιών στην οδό Αριστοτέλους, στο κέντρο της Αθήνας, κάτι άλλαξε πριν από τέσσερα χρόνια. Τον Απρίλιο του 2022, στον αριθμό 46 της οδού Καποδιστρίου άνοιξε τις πόρτες του το «STEKI 46», ο πρώτος στη χώρα – αλλά και σε όλη την Ανατολική Ευρώπη τότε – σταθερός Χώρος Εποπτευόμενης Χρήσης (ΧΕΧ). Εκεί, δηλαδή, όπου ενεργοί χρήστες μπορούν να κάνουν επιτηρούμενοι ενέσιμη ή εισπνεόμενη χρήση ουσιών με καθαρά σύνεργα.
Για τη χώρα μας η δημιουργία του ΧΕΧ αποτέλεσε μία καινοτομία. Σήμερα, τέσσερα χρόνια μετά, η λειτουργία του αποτελεί μία βέλτιστη πρακτική που λαμβάνει μνεία για τα επιτεύγματά του από τη διεθνή κοινότητα. Σε εκείνες, μάλιστα, τις φωνές που έκαναν λόγο για κίνδυνο, οι υπεύθυνοι του χώρου απαντούσαν από την αρχή πως αντίθετα μειώνει τον κίνδυνο και σώζει ζωές. Και η αλήθεια είναι πως τα αριθμητικά στοιχεία το αποδεικνύουν: σχεδόν 3.000 εξαρτημένα άτομα πραγματοποιούν καθημερινά εποπτευόμενα χρήση ψυχοδραστικών ουσιών εντός του ΧΕΧ, ενώ περισσότερες από 130.000 χρήσεις έχουν πραγματοποιηθεί με ασφάλεια, εντός του ΧΕΧ και όχι στον δρόμο. Είναι ενδεικτικό ότι στα τέσσερα αυτά χρόνια καταγράφηκαν συνολικά 767 περιπτώσεις υπερδοσολογίας.
«Ο πρώτος Χώρος Εποπτευόμενης Χρήσης (ΧΕΧ) στην Ελλάδα κλείνει τέσσερα χρόνια αδιάλειπτης λειτουργίας και παροχής υπηρεσιών σε ωφελούμενους ενεργούς χρήστες ψυχοδραστικών ουσιών, από όταν άνοιξε τις πόρτες του για να καλύψει πραγματικές ανάγκες ευάλωτων εξαρτημένων ατόμων στην Αθήνα. Οι ΧΕΧ διεθνώς αποτελούν μία βέλτιστη πρακτική για την ασφαλή εποπτευόμενη χρήση και την αντιμετώπιση περιστατικών υπερδοσολογίας με ή χωρίς τη χορήγηση ναλοξόνης, παρέχοντας παράλληλα πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας και ψυχοκοινωνική υποστήριξη, περιορίζοντας τη μετάδοση του HIV/HCV και άλλων μεταδιδόμενων νόσων, και καλύπτοντας βασικές βιοτικές ανάγκες», τονίζει στα «ΝΕΑ» ο Εθνικός Συντονιστής για την Αντιμετώπιση των Εξαρτήσεων της Ελλάδας, Αθανάσιος Θεοχάρης.
Αξίζει να σημειωθεί ότι πρόσφατα η νέα γενική διευθύντρια του Οργανισμού της ΕΕ για τα Ναρκωτικά (EUDA), Lorraine Nolan, επισκέφθηκε τον ΧΕΧ της Αθήνας, συγχαίροντας την Ελλάδα για τη λειτουργία του χώρου. Παράλληλα, η περίπτωση του ΧΕΧ της Ελλάδας έχει συζητηθεί ακόμη και στο Βρετανικό Κοινοβούλιο ως καλή πρακτική μείωσης βλάβης, ενώ πρόσφατα η ιταλική εφημερίδα «Corriere della Serra» «φιλοξένησε» τον ΧΕΧ και τις πρακτικές της Ελλάδας, με στόχο την ενίσχυση των πολιτικών μείωσης της βλάβης στην Ιταλία.
Κινητοί ΧΕΧ
Τον τελευταίο ενάμιση χρόνο λειτουργεί στη Θεσσαλονίκη ένας Κινητός Χώρος Εποπτευόμενης Χρήσης (ΧΕΧ), στον οποίο, μάλιστα, έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 15.000 επισκέψεις για ασφαλή χρήση.
Κι όμως, οι πρώτοι κινητοί ΧΕΧ αναμενόταν να κυκλοφορήσουν εδώ και χρόνια στους δρόμους της Αθήνας, λειτουργώντας συμπληρωματικά με τον σταθερό χώρο στην Καποδιστρίου, έπειτα από απόφαση του Δήμου Αθηναίων σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ. Το αρχικό, δε, χρονοδιάγραμμα ήθελε τις μονάδες αυτές να βγαίνουν στους δρόμους της πρωτεύουσας προς το τέλος του 2020, σχέδιο που, όμως, έμεινε στα χαρτιά.
Οπως προαναγγέλλει ο Α. Θεοχάρης, μέσα στο 2026 ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ) θα προχωρήσει στη λειτουργία τριών ακόμη Κινητών ΧΕΧ στην Αττική, για τη μεγαλύτερη γεωγραφική κάλυψη των αναγκών στην περιφέρεια.
«Απώτερος στόχος με τους ΧΕΧ είναι να εξασφαλίζουμε την πρόσβαση σε ευάλωτες ομάδες, χωρίς εξαιρέσεις και αποκλεισμούς, σώζοντας καθημερινά ανθρώπινες ζωές από τη χρήση ουσιών και βοηθώντας τους να αντιμετωπίσουν την εξάρτηση, ενώ παράλληλα περιορίζονται τα σημεία συνάθροισης σε εξωτερικούς χώρους με όλα τα επακόλουθα οφέλη για τη δημόσια υγεία», επισημαίνει ο Εθνικός Συντονιστής για την Αντιμετώπιση των Εξαρτήσεων της Ελλάδας.
