Παραδοσιακά, τα σκουπίδια πετιούνται στην ρεματιά. Να τα πάρει το ποτάμι. Πού να τα πάει; Αλλού! Το «αλλού», λέξη – κλειδί της ανορθολογικής διαχείρισης, επαναλαμβάνεται συχνά, όταν συζητείται κάποια χωροθέτηση εγκατάστασης καθαρισμού λυμάτων ή διαχείρισης απορριμμάτων.
Δείξε μου τι κάνεις τα σκουπίδια σου, να σου πω ποιος είσαι! Κάθε κοινωνία διαχειρίζεται τα αστικά απόβλητα ανάλογα με το πολιτιστικό της επίπεδο. Τοπικές κοινωνίες αποδεικνύονται ανίκανες να τα διαχειρισθούν και ανυπομονούν να τα «εξαφανίσουν». Πολλοί ενοχλούνται, λίγοι αντιδρούν, γενικά το πρόβλημα αφήνεται άλυτο.
Πριν από δεκαετίες, ενώ ο πολιτισμένος κόσμος είχε ήδη στραφεί στην ανακύκλωση με διαλογή στην πηγή, οι έλληνες αρμόδιοι περιορίσθηκαν σε πρόχειρη κατάργηση των χωματερών, που κυριαρχούσαν μέχρι τότε ως παραδοσιακή μέθοδος απαλλαγής από τα σκουπίδια. Χιλιάδες εργολαβίες «αποκατάστασης ανεξέλεγκτων χωματερών» τα κάλυψαν με χώμα για να μη φαίνονται. Ετσι, έφυγαν οι τοξικοί καπνοί πάνω από τους σκουπιδότοπους και απαλλάχτηκε από τη μαυρίλα η κυκλαδίτικη λευκότητα των νησιών.
Μα επιτέλους, κάπου να πάνε τα σκουπίδια, θάψτε τα να τελειώνουμε! Η αποτυχημένη τεχνολογία των ΧΥΤΑ (Χώροι Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων) χρηματοδοτήθηκε πλουσιοπάροχα για να λύσει το πρόβλημα. Ο ΧΥΤΑ δεν ανακτά υλικά ή ενέργεια και επιβαρύνει σοβαρά το περιβάλλον. Στις δεκαετίες της βιοχημικά ενεργής ζωής του, θα ταλαιπωρηθεί από ανεπαρκή συντήρηση, ατυχήματα και φυσικές καταστροφές, αστοχίες της στεγάνωσης ή της συλλογής αερίων. Σημαντικές οι πιθανότητες ρύπανσης των υπόγειων νερών και της ατμόσφαιρας με τοξικές ενώσεις και αέρια θερμοκηπίου.
Ακόμα και γειτονικές μεσογειακές ή βαλκανικές χώρες τρέχουν ταχύτερα από την παραδοσιακή ελληνική κοινωνία. Η Ευρωπαϊκή Ενωση εκδίδει διαδοχικές νομοθετικές Οδηγίες για πιο προχωρημένη διαχείριση των απορριμμάτων. Απαγορεύεται η ταφή οργανικών ζυμώσιμων αποβλήτων, δηλαδή υπολειμμάτων φαγητού και βλάστησης, που πρέπει να οδηγηθούν σε κομποστοποίηση ή ενεργειακή αξιοποίηση.
Οι ΧΥΤΑ όμως επιμένουν, επιστρατεύθηκε η παραδοσιακή μέθοδος μετονομασίας και βαφτίσθηκαν Χώροι Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων (ΧΥΤΥ). Μόνον λίγοι ευσυνείδητοι δήμαρχοι φροντίζουν να εγκαταστήσουν διαλογή με ειδικούς καφέ κάδους, που διοχετεύουν τα οργανικά σε κεντρική μονάδα κομποστοποίησης. Οι περισσότεροι, μεταξύ των οποίων οι διαδοχικές δημοτικές Αρχές της πρωτεύουσας, αδιαφορούν.
Σε πλαίσιο κυκλικής οικονομίας, τα απόβλητα δεν είναι σκουπίδια, αλλά αξιοποιήσιμη πρώτη ύλη και η διαλογή τους από τον ίδιο τον καταναλωτή είναι κοινωνική υποχρέωση. Η σχετική ευρωπαϊκή Οδηγία του 1994 εφαρμόσθηκε στην Ελλάδα, με πληρωμή τέλους για κάθε συσκευασία. Ετσι, καλύπτεται το κόστος των γνωστών μπλε κάδων, των αντίστοιχων απορριμματοφόρων και των Κέντρων Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών, όπου διαχωρίζονται οι συσκευασίες για να ανακυκλωθούν. Βέβαια, στον δήμο της πρωτεύουσας σπανίζουν οι μπλε κάδοι και είναι απόντες οι καφέ. Με τους περισσότερους δήμους πάντως, έχει επιτευχθεί συνεργασία. Ωστόσο, τα ελληνικά ποσοστά ανακύκλωσης παραμένουν χαμηλά, λόγω καχυποψίας και αδιαφορίας του κοινού, παραδοσιακής απροθυμίας των δημάρχων και έλλειψης αποτελεσματικής διαφήμισης.
Τα πανάκριβα «Σπιτάκια Ανακύκλωσης», που γέμισαν πλατείες της Αττικής και άλλες περιοχές, έχουν αναλάβει να ανυψώσουν το χαμηλό ποσοστό ανακύκλωσης. Ασήμαντα τα αποτελέσματα, προκύπτει όμως παραδοσιακή πονηρή ευκαιρία παχυλού κέρδους. Ναι μεν τα συστήματα ανακύκλωσης είναι μη κερδοσκοπικά, το μονοπώλιο όμως που κατασκευάζει αυτά τα ογκώδη περίπτερα είναι πολύ προσοδοφόρο.
Ο Κίμων Χατζημπίρος είναι καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
