Το φάντασμα του 2022, όταν η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία πυροδότησε ένα ενεργειακό και πληθωριστικό σοκ, πλανάται πάνω από την ευρωπαϊκή οικονομία. Η νέα ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή εντείνει την αβεβαιότητα. Τα χειρότερα σενάρια δεν μπορούν να αποκλειστούν ενώ καθοριστικός παράγοντας είναι η διάρκεια του πολέμου.
Στην Αθήνα, το οικονομικό επιτελείο βρίσκεται σε κατάσταση αυξημένης ετοιμότητας αναμένοντας τις αποφάσεις, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, για τις επιπτώσεις στις τιμές της ενέργειας. Το θέμα του ενεργειακού κόστους μπαίνει στην κορυφή της ατζέντας των συζητήσεων με την αρχή να γίνεται στο Eurogroup της Δευτέρας όπου οι υπουργοί Οικονομικών της ευρωζώνης καλούνται να εξετάσουν τις πιθανές επιπτώσεις μιας νέας ενεργειακής αναταραχής.
Με τις τιμές της ενέργειας να αυξάνονται και το κόστος μεταφορών να ανεβαίνει «η Ευρώπη πρέπει να κινηθεί γρήγορα απέναντι σε μια ανησυχητική και βαθιά κρίση» δηλώνει ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης προσθέτοντας ότι «όσο περισσότερο διαρκεί η αβεβαιότητα, τόσο ευρύτερο θα είναι το οικονομικό αποτύπωμα της κρίσης».
Το θέμα θα βρεθεί στο τραπέζι του Euro Summit της 19ης Μαρτίου, όπου θα συναντηθούν οι ευρωπαίοι ηγέτες. Το ενεργειακό κόστος περιλαμβανόταν ήδη στην ατζέντα υπό το πρίσμα της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Ωστόσο, οι εξελίξεις στην περιοχή του Περσικού Κόλπου ενδεχομένως να ανοίξουν τη συζήτηση για πιθανά έκτακτα μέτρα με στόχο τον περιορισμό μεγάλων αυξήσεων στις τιμές των καυσίμων και του ηλεκτρικού ρεύματος.
Στην Αθήνα, κυβερνητικές πηγές σημειώνουν ότι η κατάσταση παραμένει ιδιαίτερα αβέβαιη με τη μεγαλύτερη ανησυχία να προέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ. Οπως αναφέρουν χαρακτηριστικά, εάν η κατάσταση παραταθεί και μέσα στον Απρίλιο, οι πιέσεις στις αγορές ενέργειας θα ενταθούν.
Το κρίσιμο 21ήμερο
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το κρίσιμο χρονικό όριο για να αποφευχθούν σοβαρές αναταράξεις στην πραγματική οικονομία είναι οι συγκρούσεις να διαρκέσουν τρεις εβδομάδες, 21 ημέρες. Αν η κρίση αποκτήσει μονιμότερα χαρακτηριστικά, οι συνέπειες θα είναι πιο σοβαρές για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, καθώς θα επηρεαστούν μια σειρά από κλάδοι της οικονομίας, όπως οι μεταφορές, η βιομηχανία, η αγροτική παραγωγή, αλλά και ο τουρισμός. Παράλληλα, η «επιστροφή» μιας ενεργειακής κρίσης, με πιο μόνιμα χαρακτηριστικά, θα μπορούσε να πυροδοτήσει ένα νέο, ακόμη πιο έντονο κύμα πληθωρισμού, με πίεση στις τιμές των καυσίμων, των λογαριασμών ρεύματος και των υπηρεσιών, να μειώσει την κατανάλωση και να επιβραδύνει την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας, πλήττοντας τα δημόσια οικονομικά της χώρας. Χθες οι τιμές του αργού πετρελαίου κατέγραψαν μεγάλη άνοδο με το Brent να ξεπερνά τα 90 δολάρια το βαρέλι. O κίνδυνος για σημαντικότερες αυξήσεις είναι ορατός και εφόσον επιβεβαιωθούν τα σενάρια για παρατεταμένες αναταράξεις στην περιοχή, τότε η τιμή του Brent δεν αποκλείεται να εκτοξευθεί ακόμη και πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Φυσικό αέριο
Πιο σύνθετη εμφανίζεται η εικόνα στην αγορά φυσικού αερίου, η οποία επηρεάζει άμεσα και τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. Ενδεικτική της μεταβλητότητας είναι η έντονη διακύμανση των τιμών τις τελευταίες ημέρες, καταγράφοντας αύξηση πάνω από 60% μέσα σε μία εβδομάδα.
Η χονδρική τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος στην Ελλάδα βρέθηκε χθες στα 87,16 ευρώ ανά μεγαβατώρα, επίπεδο χαμηλότερο σε σχέση με ορισμένες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης. Αν οι τιμές διατηρηθούν σε αυτά τα επίπεδα, οι αυξήσεις στα τιμολόγια ενδέχεται να είναι περιορισμένες, εκτός αν οι πάροχοι επιλέξουν να απορροφήσουν μέρος του κόστους μέσω εκπτώσεων. Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι η χαμηλότερη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας λόγω των καιρικών συνθηκών λειτουργεί προς το παρόν ως παράγοντας εξισορρόπησης. Παράλληλα, η αυξημένη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ενεργειακό μείγμα συμβάλλει στον περιορισμό των πιέσεων.
Μέτρα στήριξης
Η κυβέρνηση παρακολουθεί τις εξελίξεις και δηλώνει έτοιμη για την ενεργοποίηση μέτρων εφόσον κριθεί απαραίτητο. Οπως ανέφερε και ο Πρωθυπουργός στη Βουλή, τα συναρμόδια υπουργεία έχουν στη διάθεσή τους εργαλεία τόσο για την αποτροπή αδικαιολόγητων ανατιμήσεων όσο και για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Μεταξύ των παρεμβάσεων περιλαμβάνονται εντατικοί έλεγχοι στην αγορά καυσίμων και στα αποθέματα βασικών αγαθών, ενώ δεν αποκλείεται και η επαναφορά του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους εφόσον υπάρξουν ενδείξεις κερδοσκοπικών αυξήσεων. Παράλληλα, εφόσον ξεκινήσει νέος κύκλος ανατιμήσεων, στο τραπέζι βρίσκεται η επιστροφή του fuel pass, της επιδότησης δηλαδή των καυσίμων στην αντλία, το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή πρώτη φορά τον Απρίλιο του 2022.
Σε δημοσιονομικό επίπεδο, οι πληροφορίες αναφέρουν ότι τα έσοδα του Φεβρουαρίου κινήθηκαν κοντά στους στόχους, μετά την υστέρηση που καταγράφηκε τον Ιανουάριο. Ωστόσο, η πορεία της οικονομίας θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Στο δυσμενές σενάριο, η ανάπτυξη θα μπορούσε να επιβραδυνθεί κατά περίπου μισή ποσοστιαία μονάδα, ενώ πιέσεις ενδέχεται να δεχθούν τόσο η κατανάλωση όσο και οι επενδύσεις.
