Στην Αθήνα, ως κτήμα του ελληνικού Δημοσίου, βρίσκονται πλέον οι φωτογραφίες που πριν από δύο εβδομάδες βρέθηκαν στο επίκεντρο του δημόσιου ενδιαφέροντος, καθώς εντοπίστηκαν σε διαδικτυακή δημοπρασία, και αποτελούν τη μοναδική γνωστή έως τώρα καταγραφή από την εκτέλεση των 200 Ελλήνων από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944.
Η κυριότητα των επίμαχων φωτογραφιών – μέρος ενός συνόλου 262 καρέ, μεταξύ των οποίων τρεις εντελώς άγνωστες που τραβήχτηκαν κατά τη διάρκεια και αμέσως μετά την εκτέλεση – μαζί με εκείνη 16 εγγράφων και των τεσσάρων παλαιών χαρτονομισμάτων μεταβιβάστηκε στο ελληνικό κράτος, σε συνέχεια του προσυμφώνου που είχε υπογραφεί στις 21 Φεβρουαρίου ανάμεσα στον συλλέκτη Τιμ ντε Κράνε και το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού. Η τελευταία πράξη γράφτηκε την Παρασκευή, οπότε και παραδόθηκε το σύνολο του υλικού σε στελέχη του ΥΠΠΟ που είχαν μεταβεί επί τούτου στο Βέλγιο, με τη διαδικασία παραλαβής να πραγματοποιείται στα γραφεία της ελληνικής πρεσβείας στις Βρυξέλλες.
Με την κίνηση αυτή ολοκληρώνεται το κεφάλαιο της απόκτησης των πολύτιμων ιστορικών τεκμηρίων από τη χώρα μας και ανοίγει ένα νέο που αφορά τη συντήρηση και τη μελέτη τους – διαδικασία που πιθανότατα θα οδηγήσει σε περαιτέρω ταυτοποιήσεις θυμάτων –, ενώ σύμφωνα με πληροφορίες των «ΝΕΩΝ» η έκθεσή τους στο ευρύ κοινό θεωρείται βέβαιη.
«Το υπουργείο Πολιτισμού αντέδρασε με εξαιρετική ταχύτητα και έφερε σε πέρας ένα δύσκολο έργο, το οποίο περιελάμβανε την τεκμηρίωση της αυθεντικότητας της συλλογής, τον χαρακτηρισμό της ως μνημείου, την τεκμηρίωση της προέλευσής της, τη διαπραγμάτευση, ώστε αυτή να μη διασπασθεί και να μεταβιβαστεί εξ ολοκλήρου στο ελληνικό Δημόσιο, και, τέλος, την ολοκλήρωση όλων των απαραίτητων διαδικασιών ώστε να γίνει η μεταβίβαση, όπως απαιτεί το ισχύον θεσμικό πλαίσιο» ανέφερε σε δήλωσή της το Σάββατο η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.
Το τίμημα
Αναπάντητο παραμένει το ερώτημα ποιο τίμημα καταβλήθηκε για την απόκτηση του υλικού. Αν και δημοσιεύματα στον Τύπο έκαναν αναφορά στο ποσό των 100.000 ευρώ, δεν έχει υπάρξει επίσημη επιβεβαίωση. Ο Τιμ ντε Κράνε σε ανακοίνωση που έστειλε στα «ΝΕΑ» κατόπιν επικοινωνίας (πρόκειται για κοινή ανακοίνωση προς τα ελληνικά ΜΜΕ, καθώς δεν θα δώσει συνεντεύξεις, όπως έχει δηλώσει) αναφέρει: «Οσον αφορά τους οικονομικούς όρους που συμφωνήθηκαν με την ελληνική κυβέρνηση, θα ήθελα να τονίσω ότι οι προσδοκίες μου ήταν χαμηλότερες από τις υψηλότερες αυθόρμητες ιδιωτικές προσφορές που έλαβα, ακόμη και όταν αυτές αφορούσαν μόνο τις δέκα φωτογραφίες της Καισαριανής, των οποίων η δημοπρασία ανεστάλη. Η συμπερίληψη των τριών επιπλέον φωτογραφιών της εκτέλεσης, καθώς και ολόκληρης της συλλογής με περισσότερες από 250 επιπλέον φωτογραφίες και έγγραφα, δεν υπαγορεύτηκε από οικονομικά κίνητρα, αλλά αποτέλεσε συνειδητή επιλογή. Η μελέτη της πλήρους συλλογής θα συμβάλει στην παροχή ευρύτερου ιστορικού πλαισίου για τους μελλοντικούς ερευνητές».
Ο ιδιοκτήτης της εταιρείας Crain’s Militaria, μέσω της οποίας έχουν πουληθεί περί τις 300.000 αυθεντικές φωτογραφίες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, κυρίως ιδιωτικά στιγμιότυπα τραβηγμένα από γερμανούς στρατιώτες – όπως και το επίμαχο άλμπουμ που ανήκε στον γερμανό λοχία Χέρμαν Χόιερ – εξηγεί ότι «φωτογραφίες γερμανικών εκτελέσεων, δυστυχώς, δεν είναι ιδιαίτερα σπάνιες, ιδίως όσον αφορά την Πολωνία, την πρώην Γιουγκοσλαβία και το Ανατολικό Μέτωπο» και ότι σε αυτό το πλαίσιο το πλήρες ιστορικό βάρος των εκτελέσεων της Καισαριανής δεν του ήταν ήταν εξαρχής απολύτως σαφές.
«Στην περίπτωση των φωτογραφιών της Καισαριανής, αρχικά αποφάσισα να επιτρέψω τη δημοπράτηση της σειράς εικόνων που τραβήχτηκαν λίγο πριν από την εκτέλεση, μέσω δημόσιας διαδικτυακής πλατφόρμας» συνεχίζει και επιβεβαιώνει την ύπαρξη τριών φωτογραφιών που τραβήχτηκαν κατά τη διάρκεια και αμέσως μετά την εκτέλεση και οι οποίες δεν προσφέρθηκαν ποτέ προς πώληση «λόγω της σοκαριστικής φύσης τους και της πιθανής αναγνώρισης θυμάτων», αναφέρει στην εκτενέστατη ανακοίνωσή του.
«Οταν αντιλήφθηκα την εθνική ευαισθησία που περιβάλλει αυτές τις εικόνες, αποφάσισα αμέσως να αναστείλω τη δημοπρασία και να ξεκινήσω διαπραγματεύσεις με τις ελληνικές Αρχές. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, προτεραιότητά μου ήταν να διασφαλίσω ότι οι φωτογραφίες θα ενταχθούν σε θεσμικό πλαίσιο, όπου θα μπορούν να διατηρηθούν, να μελετηθούν και να παρουσιαστούν με την απαραίτητη ιστορική ευθύνη και αξιοπρέπεια. Παρότι δεν οργάνωσα καμία ιδιωτική δημοπρασία μετά τη διακοπή της δημόσιας διαδικασίας, έλαβα αρκετές ιδιαίτερα υψηλές αυθόρμητες προσφορές από ιδιώτες τις επόμενες ημέρες» σημειώνει και τονίζει ότι «οι διαπραγματεύσεις με τις ελληνικές Αρχές υπήρξαν σταθερά εποικοδομητικές».
