Τα έργα που δημιουργεί ο Ρεφίκ Αναντόλ με τεχνητή νοημοσύνη πωλούνται σε δημοπρασίες για ποσά που ξεπερνούν το 1 εκατ. δολάρια, ενώ οι επισκέπτες του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης αφιερώνουν κατά μέσο όρο 38 λεπτά παρατηρώντας την εγκατάστασή του «Χωρίς Επιτήρηση», 76 φορές περισσότερο από τον μέσο χρόνο των 28 δευτερολέπτων που διαθέτουν μπροστά σε ένα έργο.
Ωστόσο, η ίδια αγορά που νομιμοποίησε την τέχνη μέσω τεχνητής νοημοσύνης σε τιμές με επτά ψηφία σημειώνει τώρα αύξηση κατά 66% στην πώληση μικρής κλίμακας χειροποίητων ζωγραφικών έργων. Τι συμβαίνει και οι δύο τάσεις έχουν ταυτόχρονη αύξηση με γεωμετρική πρόοδο αν και είναι – εκ πρώτης όψεως τουλάχιστον – ασύμβατες;
Δεν πρόκειται για μια αντιπαράθεση μεταξύ δεξιοτεχνίας και κώδικα. Πρόκειται για μια προσαρμογή της αγοράς που συμβαίνει σε πραγματικό χρόνο.
Η κατάσταση έχει ως εξής: ο οίκος Christie’s πούλησε το πρώτο πορτρέτο που δημιουργήθηκε μέσω τεχνητής νοημοσύνης πριν από επτά χρόνια σε τιμή 60 φορές υψηλότερη από την αρχική εκτίμηση. Την ίδια ώρα περισσότεροι από 6.000 καλλιτέχνες υπέγραψαν τον Φεβρουάριο του 2025 ανοιχτή επιστολή υποστηρίζοντας ότι «τα μοντέλα και οι εταιρείες ΤΝ εκμεταλλεύονται τους καλλιτέχνες χωρίς άδεια ή πληρωμή».
Στο μεταξύ η αγορά των μικρών διαστάσεων ζωγραφικών έργων κατέγραψε αύξηση κατά 66% το 2025, αντιπροσωπεύοντας το 40% των συνολικών πωλήσεων, και η οποία αποδίδεται στην παρουσία έργων ΤΝ.
Η άνοδος του χειροποίητου αντανακλά την «κόπωση από το ψηφιακό». Οι συλλέκτες θέλουν αντικείμενα που δεν μπορούν να αναπαραχθούν με μια εντολή. Η ΤΝ έλυσε το πρόβλημα της αποδοτικότητας αλλά δημιούργησε έργα που μπορούν να αναπαραχθούν επ’ άπειρον – ακριβώς το αντίθετο από τη μοναδικότητα που δίνει αξία στην τέχνη. Ενα έργο του Αναντόλ μπορεί να παραχθεί ξανά με διαφορετικές παραμέτρους. Μια ελαιογραφία 30×30 εκ. δεν μπορεί.
Και η αγορά το επιβεβαιώνει. Οι δημοπρασίες έργων τέχνης έφτασαν τα 4,7 δισ. δολάρια το πρώτο εξάμηνο του 2025, μειωμένες συνολικά κατά 8,8%, αλλά η κατηγορία έργων αξίας από 1 έως 10 εκατ. δολάρια αυξήθηκε σχεδόν κατά 14%. Πρόκειται επί της ουσίας για τα έργα που οι συλλέκτες αγοράζουν για να ζουν μαζί τους και όχι τα έργα-τρόπαια που σημειώνουν ρεκόρ.
Την ίδια ώρα που η τεχνολογία νομιμοποιεί την τέχνη διά της ΤΝ υπονομεύει ταυτόχρονα και την εμπιστοσύνη στις παραδοσιακές μεθόδους αποτίμησης. Ερευνες, ωστόσο, έχουν αποδείξει – όπως έχουμε παρουσιάσει στο παρελθόν από τη συγκεκριμένη στήλη – πως εν τέλει τα εσφαλμένα αποτελέσματα κλονίζουν την αξιοπιστία της.
Οι έως τώρα εξελίξεις έχουν δείξει πως σε αυτή τη μάχη η αγορά τέχνης ποντάρει ταυτόχρονα και στους δύο παίκτες, όχι επειδή θέλει να έχει εξασφαλιστεί επενδυτικά, αλλά επειδή θέλει και τις δύο στο παιχνίδι.
Ωριμος «Σωματοφύλακας» του Πάμπλο Πικάσο
Ενα ύστερο έργο του Πάμπλο Πικάσο από τη σειρά «Σωματοφύλακες», που παρουσιάζει τη μορφή ενός φανταστικού πολεμιστή ως alter ego του καλλιτέχνη, εμπνευσμένο από το μυθιστορηματικό σύμπαν του Αλέξανδρου Δουμά – τον οποίο ο πολυπράγμων καλλιτέχνης ανακάλυψε εκ νέου τη δεκαετία του 1960 – βγαίνει σε δημοπρασία από τον οίκο Christie’s στις 6 Μαρτίου στο Λονδίνο. Στο έργο, που φέρει τον τίτλο «Προτομή καθιστού άνδρα», απεικονίζεται μια έντονα εκφραστική κεφαλή αποδοσμένη με χειρονομιακές γραμμές και δυναμικά χρώματα, αποτυπώνοντας την ώριμη ζωγραφική γλώσσα του Πικάσο, ενώ το βλέμμα και τα παραμορφωμένα χαρακτηριστικά λειτουργούν αυτοαναφορικά, παραπέμποντας σε μια κριτική και ειρωνική αυτοπροσωπογραφία. Το παστέλ λαδιού και μολύβι σε χαρτόνι, που ολοκληρώθηκε στο Μουζέν στις 2 Σεπτεμβρίου 1969 με διαστάσεις 31×22 εκ., εκτιμάται μεταξύ 540.000 και 800.000 δολάρια.
«Αιχμάλωτη Πριγκίπισσα» για βιβλίο του Μπάροουζ
Tο έργο «Αιχμάλωτη Πριγκίπισσα» (1973) του Φρανκ Φραζέτα, που δημιουργήθηκε ως εξώφυλλο για το μυθιστόρημα «Οι άνθρωποι που ξέχασε ο χρόνος» του Εντγκαρ Ράις Μπάροουζ, βγαίνει σε δημοπρασία από τον οίκο Propstore με ανώτατη εκτίμηση 1 εκατ. δολάρια, επιβεβαιώνοντας την έντονη άνοδο της αγοράς για έργα φανταστικής εικονογράφησης. Η αποτίμηση βασίζεται σε πρόσφατα υψηλά αποτελέσματα για έργα του καλλιτέχνη, όπως η πώληση του πίνακα «Ανθρωπος-Πίθηκος» το 2024 από τη Heritage Auctions έναντι 13,5 εκατ. δολαρίων, καθώς και σε άλλες πωλήσεις εξωφύλλων παρόμοιας θεματολογίας. Ο Φραζέτα θεωρείται εμβληματική μορφή με έργο που γεφυρώνει τη λογοτεχνία, τα κόμικς και τον κινηματογράφο, γεγονός που ενισχύει τη διαχρονική ζήτηση της δουλειάς του από τους συλλέκτες. Στην ίδια δημοπρασία, που θα πραγματοποιηθεί από τις 25 έως τις 27 Μαρτίου, περιλαμβάνονται επίσης κινηματογραφικά αντικείμενα από τις ταινίες «Τα Σαγόνια του Καρχαρία» και «Ο Ναυαγός», καθώς και από το «Ο Πόλεμος των Αστρων: Η Αυτοκρατορία Αντεπιτίθεται».
