Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια εξαιρετική ευκαιρία να γίνει παγκόσμιος παίκτης, αλλά το ερώτημα είναι αν μπορεί να ενωθεί πραγματικά, να αποκτήσει μια συνεκτική στρατηγική πολιτική μακριά από εθνικιστικές αντιπαλότητες, εκτιμά στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο Φαρίντ Ζακάρια, ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους πολιτικούς αναλυτές και δημοσιογράφους παγκοσμίως. Στην εβδομαδιαία του εκπομπή στο CNN έχει μιλήσει με τον Ομπάμα, τον Μπάιντεν, τον Μόντι, τον Πούτιν, ενώ η στήλη του στην «Washington Post» είναι μια από τις μακροβιότερες της εφημερίδας. «ΤΑ ΝΕΑ» μίλησαν μαζί του μέσω τηλεδιάσκεψης για την Ουκρανία, την Ευρώπη, τις ΗΠΑ, τον Τραμπ, το τελευταίο του βιβλίο «Εποχή των Επαναστάσεων».
Εχετε πει ότι το 2026 είναι μια καθοριστική χρονιά για την Ουκρανία και τη δυτική συμμαχία. Ας ξεκινήσουμε με την Ουκρανία. Βλέπετε κάποια ενθαρρυντικά σημάδια; Μπορεί οι διαπραγματεύσεις να οδηγήσουν σε μια συμφωνία;
Στο πεδίο της μάχης υπάρχουν πολλά για τα οποία μπορούμε να ελπίζουμε. Ο Πούτιν έχει ποντάρει τα πάντα σε αυτό τον πόλεμο. Δεν τον νοιάζει πόσους στρατιώτες χάνει. Ομως, οι Ρώσοι έχουν κερδίσει μόλις 1% του εδάφους τους τελευταίους 18 μήνες. Οι Ουκρανοί κρατούν με ηρωισμό τα εδάφη. Εχουν καινοτομήσει τεχνολογικά με λαμπρούς τρόπους. Το ηθικό τους παραμένει ισχυρό. Οι Ευρωπαίοι χρηματοδοτούν πλήρως όχι μόνο την άμυνα της Ουκρανίας, αλλά και τη χώρα. Η μεγάλη πρόκληση είναι ότι οι ΗΠΑ υπό τον Τραμπ προσπαθούν να πάρουν το μέρος της Ρωσίας για να κλείσουν τη σύγκρουση. Χωρίς να είναι προφανές, υιοθετούν τη ρωσική θέση σε πολλά θέματα των διαπραγματεύσεων και ασκούν πίεση στον Ζελένσκι. Είναι λάθος προσέγγιση πολιτικά και ηθικά, αλλά και επειδή οι Ουκρανοί δεν θα παραδώσουν την ελευθερία τους, την ανεξαρτησία τους, την κυριαρχία τους. Δεν θα λειτουργήσει. Ολα εξαρτώνται από το αν η κυβέρνηση Τραμπ συνειδητοποιήσει ότι ο καλύτερος δρόμος προς την ειρήνη είναι να ασκήσει μεγαλύτερη πίεση στη Ρωσία και λιγότερη στην Ουκρανία, να κάνει τους Ρώσους να καταλάβουν ότι χάνουν. Υπάρχει μια προφανής συμφωνία. Η Ουκρανία χάνει τα εδάφη, που έχει χάσει. Σε αντάλλαγμα πρέπει να λάβει απολύτως ασφαλείς εγγυήσεις ασφαλείας. Θα προτιμούσα να λάβει κάποιο είδος εγγύησης από το ΝΑΤΟ, αλλά αν όχι, από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Ο δρόμος για την επιτυχία είναι απολύτως αδιαμφισβήτητες εγγυήσεις ασφαλείας, ίσως με κάποια ευρωπαϊκά στρατεύματα στην Ουκρανία. Το ερώτημα είναι: Μπορούμε να φτάσουμε εκεί;
Για τη δυτική συμμαχία, ποια σημάδια χρειάζονται για να καταλάβουμε αν θα επιβιώσει;
Η δυτική συμμαχία είναι πολύ ισχυρότερη από ό,τι νομίζει ο κόσμος. Αναμφίβολα αυτό που έκανε ο Τραμπ είναι καταστροφικό. Δεν έχει κατανοήσει την αξία και το εύρος της δυτικής συμμαχίας. Για την κυβέρνηση Τραμπ και ιδιαίτερα για τους ηγέτες του είδους MAGA όπως ο Τζέι Ντι Βανς, η Ευρώπη είναι σαν ένα woke Ivy League πανεπιστήμιο. Αλλά μόλις ξεπεράσει κανείς τις ρητορικές ανοησίες και επιθέσεις, φτάνει στο πρακτικό ερώτημα τού πού πηγαίνει. Η κυβέρνηση Τραμπ θα διαπιστώσει ότι είναι καλύτερο να συνεργάζεται με εταίρους, να έχει την υποστήριξη άλλων χωρών, άλλων στρατών. Θα υπάρξει λιγότερη διάλυση της συμμαχίας με έναν περιορισμό. Εάν η κυβέρνηση Τραμπ διακόψει τις σχέσεις της με την Ευρώπη στο θέμα της Ουκρανίας, αυτό θα είναι ένα μεγάλο πρόβλημα.
Μέχρι να διαπιστώσει η κυβέρνηση Τραμπ τι είναι καλύτερο, τι μπορεί να κάνει η Ευρώπη; Ο γερμανός καγκελάριος λέει ότι η παγκόσμια τάξη δεν υπάρχει, ότι η Γερμανία πρέπει να αναλάβει την ευθύνη. Θα μπορούσε η Γερμανία να είναι ηγέτης μιας νέας παγκόσμιας τάξης και της Ευρώπης;
Αυτή είναι μια εξαιρετική στιγμή και ευκαιρία για την Ευρώπη. Ας φανταστούμε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν υπήρχε. Η Ευρώπη είναι η δεύτερη πιο δυναμική οικονομική περιοχή στον κόσμο μετά τις ΗΠΑ. Ηδη ξοδεύει πολλά στην άμυνα, αλλά δεν έχει μεγάλο αντίκτυπο στον κόσμο επειδή δεν είναι ενωμένη, δεν έχει στρατηγική συνεκτική ταυτότητα και πολιτική. Είναι σημαντικό η Ευρώπη να είναι ένας παίκτης και όχι ένα μουσείο. Αυτή είναι μια ευκαιρία για την Ευρώπη να γίνει ένας παίκτης. Το ερώτημα είναι: Μπορεί να ενωθεί πραγματικά; Αυτή τη στιγμή ακούτε πολλή ρητορική, αλλά όταν φτάνετε, ας πούμε, στις αμυντικές δαπάνες ή τις επενδύσεις στην αεράμυνα υπάρχει επιστροφή στις ίδιες εθνικιστικές αντιπαλότητες. Η ερώτησή σας είναι απολύτως σωστή επειδή χρειάζεστε έναν ηγέτη. Η Γερμανία μπορεί και πρέπει να παίξει αυτόν τον ρόλο. Στην Ευρώπη σήμερα, μόνο οι Γερμανοί έχουν χρήματα και μια πραγματικά ισχυρή βιομηχανική βάση. Η Γερμανία μπορεί να δημιουργήσει το είδος του στρατιωτικού βιομηχανικού συγκροτήματος που έχουν οι ΗΠΑ. Η πρόκληση δεν είναι τεχνική. Είναι πολιτική. Η Ευρώπη ανέκαθεν απέφευγε αυτού του είδους τη συνεκτική στρατηγική πολιτική, επειδή οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θέλουν να διατηρήσουν τον έλεγχο της δικής τους εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής. Δεν πρόκειται να το αλλάξετε αυτό εντελώς, αλλά σε ορισμένους κρίσιμους βασικούς τομείς μπορείτε. Το μοντέλο είναι το εμπόριο. Φανταστείτε να κάνετε το ίδιο στην άμυνα.
Ποιοι επωφελούνται από την πολιτική των ΗΠΑ, η Κίνα, και ποιοι είναι οι χαμένοι; Είναι οι ΗΠΑ αυτές καθαυτές ένας χαμένος;
Η Κίνα υπήρξε ο μεγαλύτερος ωφελημένος από τις πολιτικές Τραμπ. Οι ΗΠΑ πέρασαν από ηγέτης ενός οικοσυστήματος και συμμαχίας ελεύθερου εμπορίου που περιελάμβανε τις πλουσιότερες, ισχυρότερες, παραγωγικότερες, πιο τεχνολογικά προηγμένες χώρες στον κόσμο, εκτός από την Κίνα, στο να δημιουργούν τον τελευταίο χρόνο διαιρέσεις εντός αυτής της συμμαχίας. Είναι εντελώς αυτοκαταστροφικό. Οι Κινέζοι έχουν ωφεληθεί, αλλά δεν έχουν καταφέρει να δημιουργήσουν ένα εναλλακτικό οικοσύστημα. Οι στενοί σύμμαχοι της Κίνας είναι η Βόρεια Κορέα, το Ιράν, η Ρωσία, όχι ακριβώς ένας γαλαξίας από τις πιο παραγωγικές και σημαντικές χώρες. Είναι ένα είδος πινακοθήκης απατεώνων. Αλλά είναι ένας πολύ ισχυρός αντίπαλος. Η Κίνα κυριαρχεί στον χώρο της πράσινης τεχνολογίας και της προηγμένης βιομηχανίας. Παράγει ένα στα δύο ρομπότ που παράγονται στον κόσμο. Στην τεχνητή νοημοσύνη, οι ΗΠΑ είναι μπροστά, αλλά η Κίνα δεν είναι πολύ πίσω.
Εχοντας τις αναξιόπιστες ΗΠΑ από τη μία πλευρά και μια εξαιρετικά ανταγωνιστική Κίνα από την άλλη, δεν είναι δύσκολο για την Ευρώπη να πλοηγηθεί;
Είναι δύσκολο, αναμφίβολα. Πριν από είκοσι χρόνια οι ΗΠΑ και η Ευρώπη ήταν συγκρίσιμες. Εκτοτε οι ΗΠΑ έχουν απογειωθεί, η Ευρώπη έχει μείνει στάσιμη. Δύο μεγάλα λάθη. Πρώτον, το καταστροφικό πείραμα λιτότητας εξαιτίας του οποίου υπέφερε η Ελλάδα. Η Ευρώπη μετά την κρίση του 2008 μπήκε σε λιτότητα. Δεύτερον, βρισκόμαστε στη μέση μιας επανάστασης της πληροφορίας και η Ευρώπη δεν παίζει σε αυτόν τον χώρο. Στον χώρο της πληροφορίας χρειάζεστε σπουδαίο επιστημονικό ταλέντο, επιχειρηματικά κεφάλαια και κλίμακα. Οι ΗΠΑ έχουν μηχανικούς, επιχειρηματικά κεφάλαια και κλίμακα. Η Κίνα το ίδιο. Η Ευρώπη έχει σπουδαίο επιστημονικό ταλέντο, έχει και μπορεί να προσελκύσει επιχειρηματικά κεφάλαια. Το πρόβλημα είναι η κλίμακα. Δεν είναι στην πραγματικότητα μια ενιαία αγορά. Οποιοσδήποτε επιχειρηματίας τεχνολογίας θα σας πει, επενδύω στην Αμερική επειδή στην Ευρώπη έχω να κάνω με 27 αγορές, 27 ρυθμιστικές αρχές, 27 διαφορετικούς τοπικούς νόμους περιεχομένου. Δεν έχεις κλίμακα αν έχεις 27 αγορές.
Ποιο είναι το αίσθημα στις ΗΠΑ για την οικονομική πολιτική του Τραμπ;
Το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε τους δασμούς αντισυνταγματικούς. Με εκπλήσσει το γεγονός ότι δεν ήταν μια απόφαση των «9», καθώς το Σύνταγμα είναι απολύτως σαφές ότι αυτή η εξουσία ανήκει στο Κογκρέσο. Είναι θλιβερό σημάδι του πόσο πολιτικό είναι το δικαστήριο ότι τρία μέλη σκέφτηκαν διαφορετικά. Πολλά από τα επιβλαβή πράγματα που έχει κάνει ο Τραμπ δεν έχουν τεράστιες συνέπειες βραχυπρόθεσμα. Το 85% της αμερικανικής αγοράς είναι εγχώρια. Οι δασμοί επηρεάζουν το 50% της οικονομίας και οι πραγματικοί δασμολογικοί συντελεστές είναι πολύ χαμηλότεροι από ό,τι διαφημίζει ο Τραμπ. Τα αρνητικά που έχει κάνει, οι δασμοί, η επίθεση στη Fed, η πολιτικοποίηση της οικονομίας έχουν μακροπρόθεσμο κόστος που δεν προκαλεί κρίση. Ο Τραμπ ήταν πολύ αποτελεσματικός στην απορρύθμιση, καθιστώντας πολύ πιο εύκολες τις κατασκευές, τις αδειοδοτήσεις. Οι τιμές του πετρελαίου μειώθηκαν από περίπου 80 (δολάρια το βαρέλι) σε περίπου 60. Αυτό είναι σαν μια τεράστια μείωση φόρων για κάθε Αμερικανό. Δεν με εκπλήσσει ότι η οικονομία των ΗΠΑ συνεχίζει να πηγαίνει αρκετά καλά. Το μεγάλο ερώτημα για την οικονομία των ΗΠΑ είναι ότι μετατράπηκε σε ένα μεγάλο στοίχημα στην ΤΝ. Τον τελευταίο χρόνο περίπου το 40% της οικονομικής ανάπτυξης προήλθε από τις δαπάνες για την ΤΝ. Εάν τα έσοδα της ΤΝ δεν είναι αρκετά υψηλά για να στηρίξουν τις δαπάνες εκατοντάδων δισεκατομμυρίων, αυτό θα μπορούσε να είναι μια κρίσιμη στιγμή, που θα μπορούσε να προκαλέσει ύφεση.
Αυτή είναι μια κρίσιμη χρονιά με τις ενδιάμεσες εκλογές. Τα τελευταία χρόνια λέμε ότι η πόλωση στις ΗΠΑ αυξάνεται. Υπάρχει φόβος ότι οι εκλογές μπορεί να μην είναι δίκαιες;
Είναι ένας πραγματικός φόβος. Η κυβέρνηση Τραμπ προσπαθεί αναμφίβολα να παραποιήσει μια ελεύθερη και δίκαιη εκλογή. Στην πραγματικότητα δεν χρειάζεται να το κάνει επειδή οι ΗΠΑ είναι πολύ πολωμένες, όπως λέτε και παρότι ο Τραμπ δεν είναι πολύ δημοφιλής τώρα, η πιθανότητα να κερδίσουν οι Δημοκρατικοί στη Γερουσία σε μέρη όπως η Αϊόβα, η Μοντάνα, το Ουαϊόμινγκ είναι πολύ χαμηλή. Οι Ρεπουμπλικανοί ξεκινούν με ένα τεράστιο πλεονέκτημα. Πιθανότατα θα χάσουν τη Βουλή, αλλά όχι με μεγάλη διαφορά. Η πραγματικότητα δεν είναι τόσο δραματικά κακή για τον Τραμπ. Δεν χρειάζεται να εμπλακεί στο είδος των τρομακτικών, αντιδημοκρατικών πολιτικών που απειλεί να εφαρμόσει. Αλλά είναι σημάδι της βασικής ιδιοσυγκρασίας του. Ο Τραμπ δεν σέβεται νόμους, κανόνες, ηθική. Αν θέλει να κάνει κάτι, απλώς το κάνει. Η κατεδάφιση της Ανατολικής Πτέρυγας του Λευκού Οίκου είναι η τέλεια αναλογία. Υπάρχουν νόμοι, κανόνες, νόρμες, υπάρχει θέμα γούστου, τίποτα από αυτά δεν έχει σημασία. Απλώς την κατεδαφίζει. Μετά λέει, τι θα κάνεις; Το έχω ήδη κατεδαφίσει. Παραβιάζεις τους κανόνες και μετά το αφήνεις σε κάποιον άλλο να καταλάβει τι θα κάνει.
Κάτι που κάνει τη ζωή των Δημοκρατικών ακόμη πιο δύσκολη.
Οι Δημοκρατικοί έχουν μια μεγαλύτερη πρόκληση. Ολη η ενέργεια των Δημοκρατικών προέρχεται από την Ακρα Αριστερά. Αλλά οι δημοσκοπήσεις είναι απολύτως σαφείς. Ο μόνος τρόπος για να κερδίσει κανείς είναι από το Κέντρο, όντας πιο μετριοπαθής σε πολιτιστικά ζητήματα. Οταν ο Τραμπ κάνει προεκλογική εκστρατεία, μιλάει για τη μετανάστευση, τη woke κουλτούρα, τα τρανς άτομα. Δεν μιλάει για οικονομία. Ο Τραμπ καταλαβαίνει ότι οι άνθρωποι ψηφίζουν με το ένστικτο, όχι με το μυαλό. Και απευθύνεται στο ένστικτο, σε τρομάζει. «Αν οι Δημοκρατικοί έρθουν στην εξουσία, τα παιδιά σας θα διδάσκονται ότι δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ ενός αγοριού και ενός κοριτσιού, θα έχετε εκατομμύρια σκουρόχρωμους ανθρώπους που δεν μιλούν τη γλώσσα σας, θα εισβάλλουν στη χώρα σας και θα την καταλαμβάνουν, θα έχετε μια ιδεολογία όπου οι λευκοί θα υφίστανται διακρίσεις». Οι Δημοκρατικοί δεν έχουν καταλάβει πώς να αντισταθμίσουν αυτό το ζήτημα. Η απάντηση των Δημοκρατικών είναι ότι έχω μια πολιτική 10 σημείων που σας παρέχει φροντίδα παιδιών και υγειονομική περίθαλψη. Οι Δημοκρατικοί χρειάζονται μια απάντηση όταν οι άνθρωποι έχουν τρομάξει. Μέχρι στιγμής δεν την έχουν. Αυτό είναι ένα ιστορικό μοτίβο, για το οποίο μιλάω στο βιβλίο μου «Εποχή των Επαναστάσεων». Οταν περνάτε από περιόδους επαναστατικών αλλαγών, οι άνθρωποι αγχώνονται πολιτισμικά και μετακινούνται προς τα δεξιά. Η απάντηση των Δημοκρατικών είναι να μετακινηθούν οικονομικά προς τα αριστερά. Οι άνθρωποι δεν αναζητούν ένα άλλο κυβερνητικό πρόγραμμα, αναζητούν έναν κόσμο σταθερό. Η δεξιά το καταλαβαίνει αυτό καλύτερα. Μέρος της επιτυχίας του Μητσοτάκη είναι ότι ήταν πολύ προσεκτικός στο ζήτημα της μετανάστευσης. Εχει σκληρή γραμμή. Δεν το βλέπει ως ζήτημα λαϊκιστικό. Είναι ένας από τους λίγους στην Ευρώπη που μπόρεσε να το διαχειριστεί επειδή ήταν πολύ σκληρός.
Βρίσκονται τώρα οι ΗΠΑ σε επανάσταση;
Νομίζω ναι. Τα τελευταία 30 χρόνια πέρασαν ένα είδος επανάστασης παγκοσμιοποίησης και μια τεχνολογική επανάσταση, ακόμη και μια πολιτιστική επανάσταση. Τώρα βιώνουμε την αντίδραση στην επανάσταση, και ιδιαίτερα με πολιτιστικούς όρους. Μην υποτιμάτε τον βαθμό στον οποίο αυτό είναι ένα πολιτιστικό φαινόμενο. Κοιτάξτε τη δυσαρέσκεια των λευκών ανδρών για τον αυξανόμενο ρόλο των γυναικών στην πολιτική και τις επιχειρήσεις. Πρόκειται για τεράστια αλλαγή. Ο ρόλος των γυναικών για χρόνια ήταν μιας κατεύθυνσης. Τώρα έχει αλλάξει. Πολλά από όσα κάνουμε είναι να αντιμετωπίζουμε την αντίδραση σε πολύ ισχυρές επαναστατικές αλλαγές.
