«Μη βιάζεστε. Πρέπει να ελεγχθούν επιστημονικά για να διαπιστωθεί εάν είναι γνήσιες…». Βάσιμη ένσταση. Στον καιρό μας, εικόνες σταθερές ή κινούμενες, ασπρόμαυρες, έγχρωμες, προσεχώς και τρισδιάστατες, κατασκευάζονται εν ριπή οφθαλμού από την τεχνητή νοημοσύνη. Σκεφθείτε ένας βέλγος πλαστογράφος να μας έπιανε κορόιδα!
Η τόση εντούτοις καχυποψία σαν να υποκρύπτει δυσανεξία απέναντι στην ιστορική μνήμη. Το γεγονός δεν έχει ανάγκη από φωτογραφικά τεκμήρια για να λάμψει. Είτε απαθανατίστηκαν σε φιλμ είτε όχι, εκατοντάδες Ελληνες πέρασαν στην αθανασία τον Μάιο εκείνο του 1944. Επεσαν υπέρ πατρίδος.
«”Υπέρ πατρίδος;” Σας βολεύει να τα κάνετε όλα ίσωμα; Οι νεκροί της Καισαριανής δεν ήταν αορίστως αντιστασιακοί! Κομμουνιστές ήταν!» εξανίστανται οι φερόμενοι ως ιδεολογικοί επίγονοί τους. Και κατακεραυνώνουν όποιον δεν το τονίζει. Μπαίνουν σε οίστρο. «…Ανθρωπος και Κομμουνιστής: έννοιες που τείνουν να ταυτίζονται» γράφει στο φέισμπουκ ένας φλεγόμενος οπαδός του κόμματος. «Δυσθεώρητη η στάση των κομμουνιστών στη ζωή, η επίμονη άρνησή τους σε αυτό το σάπιο σύστημα…».
Εάν όμως για να είσαι ήρωας έπρεπε να ασπάζεσαι τον μαρξισμό-λενινισμό όπως εφαρμοζόταν στη Σοβιετική Ενωση, τότε πού κατατάσσονται οι τροτσκιστές; Επίσης στάθηκαν και εκείνοι αγέρωχα εμπρός στις γερμανικές κάννες στην Καισαριανή, αφού μάλιστα είχαν υποστεί για χρόνια τη βαναυσότητα των σταλινικών – θυμηθείτε τι γράφουν σχετικά ο Αγις Στίνας και ο Κορνήλιος Καστοριάδης. Πού οι Εαμίτες, οι οποίοι αγωνίζονταν για την εθνική και κοινωνική απελευθέρωση και ευθύς μόλις συνειδητοποίησαν πως επιδίωξη του ΚΚΕ ήταν η δικτατορία του προλεταριάτου, διαχώρισαν τη θέση τους; Πού όσοι πέθαναν κατασυκοφαντημένοι από τον «Ριζοσπάστη» – ο Αρης Βελουχιώτης, ο Νίκος Πλουμπίδης – για να αποκατασταθούν δεκαετίες αργότερα και να μπουν στο εικονοστάσι πλάι στον θύτη τους Νίκο Ζαχαριάδη;
Κανείς δεν έχει το δικαίωμα να οικειοποιείται τους μάρτυρες της Καισαριανής διαστρεβλώνοντας την ιστορία τους. Ούτε να τραβάει, με τη μέχρις ελαφρότητας άνεση που του δίνει η δημοκρατία μας, διαχωριστικές γραμμές. Η Αριστερά πρωτοστάτησε στην Εθνική Αντίσταση. Υπήρξαν όμως Ελληνες κι άλλων πολιτικών χώρων, φιλελεύθεροι, δεξιοί, που αρνήθηκαν να υποταχθούν στον ναζισμό. Και το πλήρωσαν με τη ζωή τους. Μπορεί «τα πιο μεγάλα μας τα κατορθώματα» να έγιναν «μες στις πέτρες και τα χώματα» των βουνών μας κατά το αντάρτικο τραγούδι. Και ο Ιερός ωστόσο Λόχος έγραψε στη Μέση Ανατολή λαμπρές σελίδες.
Η εθνική και λαϊκή ενότητα, η υπέρβαση του εμφυλιοπολεμικού διχασμού σφυρηλατήθηκε επί χούντας. Πώς να μην υποκλίνονταν τότε οι κομμουνιστές στην παλικαριά του Αλέκου Παναγούλη και ας ήταν κεντρώος; Πώς να μην αποκαλύπτονταν στο μεγαλείο του Σπύρου Μουστακλή κι ας είχε πολεμήσει με τον ΕΔΕΣ;
Οσο περνούν τα χρόνια, τόσο οι πολιτικές δυνάμεις στην Ελλάδα δυστυχώς πολώνονται. Η αμηχανία που τους προκαλεί το παρόν και το μέλλον, η αδυναμία να τοποθετηθούν πειστικά απέναντι στα σημερινά προβλήματα, τις σπρώχνει βουρ στο παρελθόν. Ξεθάβουν τα αγιασμένα κόκκαλα των προγόνων όχι για να τα προσκυνήσουν. Αλλά για να τα κάνουν ρόπαλα και δεκανίκια. Αναμασούν εμμονικά την Κατοχή και τον Εμφύλιο. Τρέμω τι θα συνέβαινε εάν κάποτε έρχονταν στο φως φωτογραφίες από τη μάχη στον Μελιγαλά και τη σφαγή και την Πηγάδα που ακολούθησε…
Προτείνω τη λήθη; Κάθε άλλο. Πιστεύω στην ανάδειξη της ζωής «στη μυστική, στην πρώτη της αξία» καθώς το εκφράζει ο Αγγελος Σικελιανός. Ποια είναι αυτή;
Πως στην Καισαριανή, ένα μαγιάτικο πρωινό, άνθρωποι πάτησαν με τον θάνατό τους τον θάνατο. Ηραν ως αμνοί θυσιαζόμενοι την αμαρτία, τη σκοτεινιά, τη φρίκη του κόσμου. Προσέφεραν μεγαλόκαρδα, γενναιόδωρα, χαμογελώντας, την ατομική τους ύπαρξη για ένα πιο φωτεινό μέλλον. Το οποίο, κι αυτό είναι το πιο συγκλονιστικό, δεν θα τους περιελάμβανε.
Θα κάναμε το ίδιο στη θέση τους; Εκεί έγκειται το μέγα ερώτημα που ταλανίζει κάθε ευαίσθητη ψυχή, που είθε η πραγματικότητα ποτέ να μην το απαντήσει. Φοβάμαι όσους λένε «ναι, βέβαια!». Εμπιστεύομαι όσους, ρίχνοντας χαμηλά τα μάτια, ψιθυρίζουν «δεν ξέρω…».
