«Είμαι από το Αφγανιστάν. Ζω στην Τουρκία από το 2022 με τον σύζυγό μου και τα τρία ανήλικα τέκνα μας. Πριν από περίπου ενάμιση μήνα αποφασίσαμε να μεταβούμε στην Ελλάδα. Εκεί πληρώσαμε από 4.000 ευρώ εγώ και ο σύζυγός μου, καθώς και άλλες 4.000 ευρώ για τα τρία ανήλικα τέκνα μας, συνολικά 12.000 ευρώ». Με αυτά τα λόγια ξεκίνησε την κατάθεσή της στα στελέχη του Λιμενικού Σώματος που διεξήγαγαν την προανάκριση μία από τις γυναίκες που επέζησαν του τραγικού και πολύνεκρου περιστατικού ανοιχτά της Χίου, το βράδυ της Τρίτης 3 Φεβρουαρίου, που στοίχισε τη ζωή σε 15 άτομα, κυρίως ως αποτέλεσμα βαριών κακώσεων.
Για τους περισσότερους από τους επιζώντες που κατέθεσαν, η στιγμή κατά την οποία μπήκαν στο μοιραίο ταχύπλοο σκάφος για να τους μεταφέρει στην Ελλάδα ήταν το τελευταίο κεφάλαιο μιας ιστορίας που είχε ξεκινήσει αρκετό καιρό πριν. Μέσα από επίσημα έγγραφα της υπόθεσης, που είδαν «ΤΑ ΝΕΑ», σκιαγραφείται ο τρόπος δράσης του κυκλώματος διακίνησης, αλλά και οι τελευταίες ώρες αυτών των ανθρώπων πριν ξεκινήσουν από τα τουρκικά παράλια για το νησί του Βορειοανατολικού Αιγαίου.
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.
«Τέλος το άσυλο, πρέπει να φύγετε»
Ολοι οι επιζήσαντες που κατέθεσαν είναι αφγανικής καταγωγής. Από όσα είπαν, προκύπτει ότι οι περισσότεροι βρίσκονταν στην Τουρκία επί αρκετά χρόνια, σε διαφορετικές πόλεις – κάποιοι ανέφεραν ως τόπο διαμονής τους την Αγκυρα, άλλοι το Μπαλίκεσιρ, άλλοι την πόλη Ερζερούμ και άλλοι την πόλη Μπολού. «Ζω στην Τουρκία εδώ και δέκα χρόνια με τον σύζυγό μου και τα επτά παιδιά μας», κατέθεσε μια 41χρονη. «Στην Τουρκία μάς είπαν ότι δεν μπορούμε να πάρουμε επιπλέον άσυλο και ότι πρέπει να φύγουμε. Γι’ αυτό αποφασίσαμε πριν από έναν μήνα να πάμε στην Ελλάδα. Βρήκαμε κάποιον μέσω της εφαρμογής TikTok, ο οποίος νομίζω ήταν Τούρκος, και μιλήσαμε μαζί του τηλεφωνικά. Αυτός μας κανόνισε τη μεταφορά μας», είπε.
«Ζω στην Τουρκία εδώ και τρία χρόνια με τη σύζυγό μου και το ανήλικο τέκνο μας. Στην Τουρκία έκανα αρκετές περιστασιακές δουλειές και επειδή δεν είχαμε μέλλον αποφασίσαμε με τη σύζυγό μου να έρθουμε στην Ελλάδα, ώστε να είναι καλύτερη η ζωή για το παιδί μας. Για τον σκοπό αυτό, βρήκαμε διακινητές που έναντι αμοιβής θα μπορούσαν να μας μεταφέρουν στην Ελλάδα», κατέθεσε ένας άλλος Αφγανός, 26 ετών.
Κοστολόγιο με διακυμάνσεις
Ιδιαίτερη αναφορά κάνουν οι επιζήσαντες, μέσα από τις καταθέσεις τους, στα χρήματα που πλήρωσαν στο κύκλωμα διακίνησης για να μεταφερθούν στην Ελλάδα, ενώ προκύπτουν διαφορές τόσο στο ποσό όσο και στη μέθοδο της πληρωμής. Ενας από αυτούς που δήλωσε πως ταξίδευε μόνος κατέθεσε ότι πλήρωσε 3.500 ευρώ για τη μεταφορά του, ενώ ένας άλλος, που επίσης δεν είχε οικογένεια στο σκάφος, έκανε λόγο για πληρωμή της τάξης των 2.000 ευρώ.
Τα ποσά διέφεραν για τις οικογένειες. Πέρα από την προαναφερθείσα μαρτυρία, βάσει της οποίας το κοστολόγιο για την πενταμελή οικογένεια ανήλθε σε 12.000 ευρώ, μια 39χρονη κατέθεσε ότι η ίδια με τον σύζυγό της και τα τέσσερα παιδιά τους πλήρωσαν συνολικά 20.000 ευρώ για τη μεταφορά. Ενας άλλος επιζών, ότι ο ίδιος και η σύζυγός του πλήρωσαν από 4.000 ευρώ, ενώ το παιδί τους, που ήταν δύο ετών, δεν χρειάστηκε να πληρώσει – αν και σε άλλες περιπτώσεις, από 4.000 ευρώ πλήρωσαν και τα ανήλικα παιδιά των οικογενειών.
Ενδεικτικά, μία από τις επιζήσασες (η ίδια που κατέθεσε ότι βρήκε τον διακινητή μέσω TikTok) ανέφερε στο στάδιο της προανάκρισης ότι θα πλήρωναν 4.000 ευρώ για όλη την οικογένεια (η ίδια, ο σύζυγός της και έξι από τα παιδιά τους), ότι τα χρήματα τα είχαν αφήσει σε ένα μαγαζί στην Τουρκία και ότι θα τα έπαιρνε ο διακινητής όταν αυτοί θα είχαν φτάσει στην Ελλάδα.
Το σπίτι στη Σμύρνη
Μία από τις πόλεις της Τουρκίας οι οποίες ονομάστηκαν από τους μετανάστες είναι και η Σμύρνη. Εκεί, όπως κατέθεσαν, έμειναν σε ένα σπίτι στο οποίο υπήρχαν και άλλοι που περίμεναν για το ταξίδι. Το χρονικό διάστημα, όμως, που έμεινε εκεί ο καθένας από τους επιζώντες οι οποίοι κατέθεσαν διαφέρει.
«Μέναμε σε ένα σπίτι για περίπου έναν μήνα, μαζί με αρκετά ακόμη άτομα αφγανικής καταγωγής», κατέθεσε μια επιζήσασα. «Πριν από περίπου δεκαπέντε ημέρες πήγαμε στη Σμύρνη με τα τέσσερα παιδιά και τον σύζυγό μου και μείναμε σε ένα σπίτι με τους υπόλοιπους μεταφερομένους», ανέφερε μια άλλη, ενώ ένας τρίτος έκανε λόγο για μία εβδομάδα παραμονής στο συγκεκριμένο σπίτι. Από τις καταθέσεις προκύπτει ότι στο εν λόγω σπίτι έμεναν μάλλον μόνο οι οικογένειες.
Και αυτό διότι τέσσερις από τους συνολικά επτά επιζώντες που κατέθεσαν προανακριτικά και οι οποίοι ταξίδευαν με τις οικογένειές τους κάνουν αναφορά στο συγκεκριμένο σπίτι στη Σμύρνη. Από την άλλη, δύο επιζώντες που ταξίδευαν χωρίς οικογένεια αναφέρουν ότι έμειναν στη Σμύρνη για κάποιο χρονικό διάστημα, αλλά κάνουν λόγο για ένα ξενοδοχείο και όχι για σπίτι στο οποίο έμειναν και άλλοι μεταφερόμενοι.
Η διαδρομή ως το Τσεσμέ
Σε κάθε περίπτωση, το απόγευμα της μοιραίας Τρίτης, οι πρόσφυγες και μετανάστες μπήκαν σε ένα λευκό λεωφορείο, το οποίο τους μετέφερε, σύμφωνα με κάποιες από τις καταθέσεις, σε μια ερημική παραλία στην πόλη Τσεσμέ. Μέσα στο πούλμαν φαίνεται πως όλοι ήταν αφγανικής καταγωγής, με εξαίρεση τον οδηγό, ο οποίος, με βάση τα όσα κατέθεσε μία από τους ανθρώπους αυτούς, ήταν Τούρκος.
Οι περισσότεροι συμφωνούν ότι το ταξίδι από τη Σμύρνη μέχρι την παραλία του Τσεσμέ, που απέχουν περίπου 90 χιλιόμετρα, διήρκεσε περίπου δύο ώρες. Το πούλμαν των διακινητών φέρεται, μάλιστα, πως έκανε και στάση για να παραλάβει έναν ακόμη που διέμενε σε ξενοδοχείο, σύμφωνα με την κατάθεσή του.
Οταν το όχημα έφτασε στο Τσεσμέ, είχε ήδη βραδιάσει. Οι περισσότεροι από τους επιζώντες ανέφεραν στα στελέχη του Λιμενικού που διεξήγαγαν την προανάκριση ότι στην ερημική παραλία χρειάστηκε να περιμένουν περίπου σαράντα λεπτά με μία ώρα μέχρι να έρθει το ταχύπλοο σκάφος που θα τους μετέφερε στην Ελλάδα. Μια επιζήσασα είναι πιο λεπτομερής στα όσα κατέθεσε. Είπε ότι όταν κατέβηκαν από το λεωφορείο τούς παρέλαβε ένας Τούρκος, ο οποίος περίμενε μαζί τους να έρθει το σκάφος και ότι τότε μόνο το πούλμαν αναχώρησε.
Η προτελευταία πράξη
Σε αυτό το σημείο, πάντως, οι καταθέσεις των επιζώντων του δυστυχήματος διαφέρουν. Κάποιοι κατέθεσαν ότι το σκάφος έφεραν στην παραλία δύο άνδρες που μιλούσαν τουρκικά, άλλοι ότι ήταν ένας άνδρας που μιλούσε τουρκικά, άλλος ότι ήταν δύο άνδρες αλλά μιλούσαν αραβικά και άλλος ότι το σκάφος τούς περίμενε με το που κατέβηκαν από το λεωφορείο (και δεν το είδε να έρχεται) και ότι σε αυτό υπήρχαν τρία άτομα που μιλούσαν αραβικά και τουρκικά.
Σε άλλες πλευρές, ωστόσο, πολλές από τις καταθέσεις συμφωνούν, και μάλιστα προκύπτουν και επιπλέον λεπτομέρειες. Οποιοι (ή όποιος) έφεραν το ταχύπλοο στην παραλία φαίνεται ότι βγήκαν από αυτό και αποχώρησαν. Τη θέση του καπετάνιου φαίνεται πως πήρε ένα άλλο άτομο, το οποίο προανακριτικά οι περισσότεροι επιζώντες δεν μπόρεσαν να αναγνωρίσουν – είτε επειδή, όπως είπαν, δεν υπήρχε αρκετό φως είτε, σύμφωνα με άλλους, επειδή φορούσε μάσκα (προανακριτικά δύο επιζώντες αναγνώρισαν τον μαροκινό άνδρα που συνελήφθη και προφυλακίστηκε ως ο φερόμενος διακινητής – οδηγός του σκάφους, κάτι που όμως ο ένας ανακάλεσε στην κύρια ανάκριση, ενώ ο δεύτερος δεν έχει ακόμα καταθέσει ενώπιον της ανακρίτριας).
Επίσης, πολλοί από τους επιζώντες ισχυρίστηκαν ότι ο οδηγός μπήκε στο ταχύπλοο σκάφος μετά τους επιβαίνοντες μετανάστες και ότι τους δόθηκε η οδηγία να έχουν σκυμμένο το κεφάλι τους κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, έτσι ώστε να μην μπορούν να τον αναγνωρίσουν. Σύμφωνα με όσα είπαν, κανείς δεν φορούσε σωσίβιο και το σκάφος τους δεν είχε φώτα.
Η τελευταία ανάμνηση
Αξίζει να σημειωθεί πως η απόσταση από το Τσεσμέ μέχρι τη Χίο είναι περίπου 10 ναυτικά μίλια ή λίγο πάνω από 18 χιλιόμετρα. Τα πλοία της γραμμής διανύουν τη συγκεκριμένη διαδρομή σε 20 έως 30 λεπτά της ώρας.
Δεν είναι ξεκάθαρο το τι ώρα ακριβώς ξεκίνησε το ταξίδι από τα τουρκικά παράλια. Μια επιζήσασα ανέφερε ότι το σκάφος τους ξεκίνησε περίπου στις 19.30, ενώ άλλοι είπαν ότι ξεκίνησε αργότερα. Στις καταθέσεις τους, στελέχη του Λιμενικού Σώματος ανέφεραν ότι εντόπισαν το ταχύπλοο σκάφος περίπου στις 20.30.
Για κάποιους από τους μετανάστες, λοιπόν, η ερημική παραλία στις ακτές της Τουρκίας ήταν η τελευταία τους ανάμνηση. Κάποια λεπτά αργότερα, συνέβη το κακό και αρκετοί από αυτούς βρήκαν τον θάνατο.
Οι αντιφάσεις στις καταθέσεις
Οπως έγραψαν «ΤΑ ΝΕΑ» στο φύλλο της Παρασκευής, έχουν εντοπιστεί αντιφάσεις στις καταθέσεις των επιζώντων σε σχέση με αυτές των στελεχών του Λιμενικού, αναφορικά με τις ακριβείς συνθήκες κάτω από τις οποίες έγινε το τραγικό συμβάν.
«Λίγο πριν φτάσουμε είδα ένα άσπρο δυνατό φως από τα αριστερά μας. Αυτό το φως άναψε και έσβησε κατευθείαν, μια φορά, σαν να ήθελε να φοβηθούμε. Υστερα από ένα δευτερόλεπτο αφού έκλεισε το φως, μας χτύπησαν πολύ γρήγορα και πολύ δυνατά. Μετά αυτό το τρακάρισμα, πώς ζούμε σήμερα, ο Θεός ξέρει. Δεν ακούσαμε κάτι. Είχε ησυχία, μετά είδαμε το φως και μετά έγινε το χτύπημα. Αν είχαμε ακούσει κάτι θα είχαμε σταματήσει κατευθείαν», κατέθεσε ενώπιον της ανακρίτριας μια 29χρονη επιζήσασα. «Μόλις είδαμε το φουσκωτό, ανάψαμε το καρούμπαλο. Κινούμασταν παράλληλα με την ίδια ταχύτητα, ενώ τους φωνάζαμε. Ξαφνικά, ο χειριστής του σκάφους έστριψε απότομα αριστερά γιατί ίσως ήθελε να βρεθεί πίσω μας. Δεν καταλαβαίνω γιατί δεν πήγε προς τα δεξιά για να αποφύγει τη σύγκρουση, ίσως έχασε την ψυχραιμία του», κατέθεσε από την άλλη στέλεχος του Λιμενικού που ήταν στο περιστατικό.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τουλάχιστον επτά επιζήσαντες μετανάστες αναφέρουν στις καταθέσεις τους ότι το σκάφος του Λιμενικού χτύπησε αιφνιδιαστικά το ταχύπλοο στο οποίο επέβαιναν. Σύμφωνα με ένα νέο στοιχείο, για το οποίο έγραψαν «ΤΑ ΝΕΑ» την Παρασκευή, βρέθηκαν ίχνη θραύσης του πυθμένα στο σκάφος του Λιμενικού, μήκους 20 εκατοστών στην πίσω πλευρά του, συμπληρωματικά σε εκείνα που είχαν αρχικά παρουσιαστεί στη δεξιά πλευρά της πλώρης του.
Αυτό ενδεχομένως να θεωρείται ένδειξη ότι υπήρξε και δεύτερη φάση σύγκρουσης μεταξύ των δύο σκαφών. Σε αυτό το πλαίσιο, αναμένεται τις επόμενες ημέρες να γίνει και προσπάθεια ανέλκυσης του ταχύπλοου που μετέφερε τους μετανάστες.
Υπογραμμίζεται, επίσης, ότι με βάση τα στοιχεία που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, για όλους (με εξαίρεση έναν) από τους 15 ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους, αναγράφεται ως αιτία θανάτου τα βαριά χτυπήματα στο κεφάλι και οι κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις. Σε μια περίπτωση αναφέρεται ως αιτία θανάτου ο πνιγμός.
