Ισπανία: Ο σπασμένος αρμός στις ράγες και τρία αναπάντητα ερωτήματα

Το σιδηροδρομικό δυστύχημα στο Άνταμουθ της Κόρδοβας, ένα από τα πιο σοβαρά στην πρόσφατη ιστορία της ισπανικής σιδηροδρομικής υποδομής, άφησε πίσω του νεκρούς, τραυματίες και ένα πλήθος ερωτημάτων. Μετά την αρχική απόλυτη σύγχυση γύρω από την καταστροφική σύγκρουση, πηγές που ενημερώθηκαν για τα αρχικά ευρήματα ανέφεραν ότι οι ειδικοί εντόπισαν έναν σπασμένο αρμό στις σιδηροτροχιές.

Το εύρημα – κλειδί

Σύμφωνα με αποκλειστικό ρεπορτάζ του πρακτορείου Reuters, οι τεχνικοί που έσπευσαν στο σημείο και αναλύουν την κατάσταση στο πεδίο είδαν κάποια φθορά στον αρμό (τον λεγόμενο αμφιδέτη) που ενώνει δύο σιδηροδρομικές ράγες και αυτό δείχνει ότι το πρόβλημα υπήρχε εδώ και κάποιο καιρό, ανέφερε πηγή. Οπως διαπίστωσαν, ο ελαττωματικός αμφιδέτης δημιουργούσε ένα κενό ανάμεσα στα δύο τμήματα της σιδηροτροχιάς, το οποίο διευρύνθηκε καθώς τα τρένα συνέχιζαν να τη χρησιμοποιούν.

Η πηγή, που ζήτησε να μην κατονομαστεί επειδή το θέμα είναι πολύ ευαίσθητο, είπε ότι οι τεχνικοί πιστεύουν πως ο ελαττωματικός αρμός είναι το κλειδί για να βρεθεί η ακριβής αιτία του δυστυχήματος. Μέχρι χθες το βράδυ η Επιτροπή Ερευνας Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων (CIAF) της Ισπανίας, που έχει αναλάβει την έρευνα, δεν είχε σχολιάσει τα ευρήματα αυτά.

Καθώς η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη, τρία κεντρικά, αναπάντητα ερωτήματα κυριαρχούν στη δημόσια συζήτηση:

1. Γιατί εκτροχιάστηκαν τα τελευταία βαγόνια του Iryo;

Το πρώτο και πιο καθοριστικό ερώτημα αφορά την πραγματική αιτία του αρχικού εκτροχιασμού. Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα στοιχεία, τα τελευταία τρία βαγόνια του Iryo 6189 βγήκαν από τη γραμμή ενώ το τρένο κινείτο σε ευθεία, χωρίς αλλαγή κατεύθυνσης ή εμφανές εμπόδιο. Το γεγονός αυτό προκάλεσε από την πρώτη στιγμή σύγχυση ακόμη και σε ειδικούς, καθώς οι εκτροχιασμοί σε ευθεία γραμμή θεωρούνται εξαιρετικά σπάνιοι. Ο υπουργός Μεταφορών τόνισε ότι τόσο το τρένο όσο και η γραμμή είναι σχεδόν καινούργια: το πρώτο δεν έχει συμπληρώσει τέσσερα χρόνια λειτουργίας ενώ η εκτενής αναβάθμιση της σιδηροδρομικής γραμμής ολοκληρώθηκε μόλις τον περασμένο Μάιο. Ενώ η εταιρεία υπογραμμίζει ότι το Iryo είχε περάσει πρόσφατο τεχνικό έλεγχο, η επιτροπή διερεύνησης εξέτασε από την πρώτη στιγμή εάν υπήρξε αστοχία υλικού, πρόβλημα στη γραμμή ή κάποιο απρόβλεπτο επιχειρησιακό συμβάν.

2.  Τι συνέβη στα κρίσιμα δευτερόλεπτα πριν από τη σύγκρουση με το Alvia;

Αφού το Iryo εισήλθε στην παρακείμενη γραμμή, η μοιραία σύγκρουση με το Alvia 2384 ήταν πλέον αναπόφευκτη. Το Alvia κινείτο με 200 χλμ./ώρα, μία ταχύτητα που καθιστά κάθε προσπάθεια αποφυγής της σύγκρουσης εξαιρετικά δύσκολη. Ομως δεν είναι ακόμη σαφές αν υπήρξε προειδοποίηση προς τον μηχανοδηγό του Alvia, αν αυτός πρόλαβε να φρενάρει ή αν τα συστήματα ασφάλειας εντόπισαν εγκαίρως την εισβολή του εκτροχιασμένου τρένου στη γραμμή. Τα δύο πρώτα βαγόνια του Alvia εκτοξεύτηκαν και κατέληξαν σε πρανές τεσσάρων μέτρων, γεγονός που καταδεικνύει τη σφοδρότητα της σύγκρουσης. Το ερώτημα παραμένει: λειτούργησαν όπως έπρεπε τα συστήματα έγκαιρης ειδοποίησης ή υπήρξε τεχνική ή ανθρώπινη καθυστέρηση κρίσιμων δευτερολέπτων;

3. Θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί ένα τέτοιο δυστύχημα σε μία υπερσύγχρονη γραμμή;

Το πιο ευαίσθητο, αλλά και αναπόφευκτο ερώτημα αφορά το κατά πόσο το δυστύχημα θα μπορούσε να είχε αποτραπεί. Μιλάμε για μια γραμμή υψηλής ταχύτητας που έχει πρόσφατα ανακαινιστεί με επένδυση 700 εκατομμυρίων ευρώ και για ένα τρένο τελευταίας τεχνολογίας. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, οι πολίτες αναμένουν συστήματα πολλαπλών επιπέδων ασφάλειας που θα αποτρέπουν τόσο τον εκτροχιασμό όσο και την ενίσχυση των συνεπειών του, όπως η είσοδος σε παρακείμενη γραμμή. Το ερώτημα αυτό δεν αφορά μόνο την τεχνική διάσταση, αλλά και την ευρύτερη φιλοσοφία ασφαλείας του σιδηροδρομικού συστήματος: υπάρχουν επαρκή επίπεδα δικλίδων ασφαλείας ώστε μία αστοχία να μην εξελίσσεται σε καταστροφή;

Ο ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ υποσχέθηκε ότι θα διεξαχθεί μια «ενδελεχής και απόλυτα διαφανής» έρευνα για το θανατηφόρο σιδηροδρομικό δυστύχημα. Τα επόμενα 24ωρα και εβδομάδες θα είναι κρίσιμα, καθώς οι ερευνητές θα πρέπει να ανασυνθέσουν με ακρίβεια τα γεγονότα.

Το τρένο είχε ελεγχθεί στις 15 Ιανουαρίου

Σε in vitro εξέταση μπαίνει το πώς συγκεντρώθηκαν τόσοι επιβαρυντικοί παράγοντες που οδήγησαν στην τραγωδία στην Ανδαλουσία αλλά και τη μεγιστοποίηση των αποτελεσμάτων της. Τουλάχιστον 41 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και 122 τραυματίστηκαν, όταν δύο τρένα υψηλής ταχύτητας συγκρούστηκαν σε μια, κατά τα φαινόμενα, απολύτως ευθεία και «εύκολη» σιδηροδρομική γραμμή, γεγονός που καθιστά το περιστατικό ακόμη πιο αινιγματικό. Το δυστύχημα σημειώθηκε στις 19.45 της Κυριακής, κοντά στην πόλη Ανταμουθ, περίπου 360 χιλιόμετρα νότια της Μαδρίτης.

• Στο συμβάν ενεπλάκησαν δύο τρένα: ένα της ιδιωτικής εταιρείας Iryo, το οποίο εκτελούσε δρομολόγιο από τη Μάλαγα προς τη Μαδρίτη, και ένα Alvia της δημόσιας εταιρείας Renfe με κατεύθυνση την Ουέλβα. Σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής στοιχεία, τα τελευταία δύο από τα οκτώ βαγόνια του κόκκινου Iryo εκτροχιάστηκαν ενώ το τρένο κινείτο ευθεία και με ταχύτητα 110 χλμ./ώρα – πολύ χαμηλότερη από το επιτρεπόμενο όριο των 250 χλμ./ώρα στο συγκεκριμένο σημείο. Για άγνωστους ακόμη λόγους, τα βαγόνια βγήκαν από τη γραμμή και βρέθηκαν στην πορεία του επερχόμενου Alvia, το οποίο κινείτο με 205 χλμ./ώρα και μετέφερε 187 επιβάτες.
• Η σύγκρουση σημειώθηκε περίπου 20 δευτερόλεπτα μετά τον αρχικό εκτροχιασμό του Iryo – διάστημα ανεπαρκές για να ενεργοποιηθεί οποιοδήποτε αυτόματο σύστημα φρεναρίσματος, όπως εξήγησε ο επικεφαλής της Renfe, Αλβάρο Φερνάντεθ Ερέδια. Ο ίδιος ανέφερε επίσης ότι «το ανθρώπινο λάθος πρακτικά αποκλείεται», υπογραμμίζοντας πως η έρευνα στρέφεται είτε προς πιθανή αστοχία τροχαίου υλικού είτε προς πρόβλημα στη σιδηροδρομική υποδομή. Ο 27χρονος μηχανοδηγός του Alvia σκοτώθηκε ακαριαία.
• Τα δύο πρώτα βαγόνια του Alvia, με 37 και 16 επιβάτες αντίστοιχα, εκτροχιάστηκαν και κατρακύλησαν από πρανές ύψους έως και πέντε μέτρων, προκαλώντας τις περισσότερες απώλειες – νεκρούς και τραυματίες. Το Iryo μετέφερε περίπου 300 άτομα και είχε μόλις αναχωρήσει από την Κόρδοβα, χωρίς να υπάρχουν ενδείξεις ότι αντιμετώπιζε πρόβλημα πριν από το συμβάν. Η μητρική εταιρεία δήλωσε ότι το τρένο είχε ελεγχθεί μόλις στις 15 Ιανουαρίου.
• Παρά το γεγονός ότι η γραμμή είχε ανακαινιστεί ολικά τον περασμένο Μάιο, με επένδυση 700 εκατ. ευρώ, υπάρχουν ενδείξεις πως υπήρχαν προειδοποιητικά σημάδια. Σε επιστολή του τον Αύγουστο, το συνδικάτο μηχανοδηγών SEMAF είχε ενημερώσει την κρατική εταιρεία ADIF για σοβαρές φθορές στη γραμμή, περιλαμβανομένων λακκουβών, ανωμαλιών και προβλημάτων στις εναέριες γραμμές ηλεκτροδότησης, που προκαλούσαν συνεχείς βλάβες. Επιπλέον, σύμφωνα με ανασκόπηση των δημόσιων αναφορών της ADIF, η περιοχή του Ανταμουθ είχε εμφανίσει ζητήματα σηματοδότησης και ηλεκτροδότησης τουλάχιστον δέκα φορές από το 2022. Ο υπουργός Μεταφορών Οσκαρ Πουέντε έκανε λόγο για «τρομερά παράξενο» δυστύχημα και σημείωσε πως αν δεν υπήρχε το δεύτερο τρένο στην αντίθετη κατεύθυνση, πιθανότατα δεν θα υπήρχαν θύματα.

 Χρήσιμα στοιχεία

1. Το ισπανικό δίκτυο σιδηροδρόμων υψηλής ταχύτητας, με 3.622 χλμ. γραμμών, είναι το μεγαλύτερο στην Ευρώπη και το δεύτερο μεγαλύτερο στον κόσμο μετά την Κίνα, σύμφωνα με την ADIF.
2. Η Ισπανία άνοιξε τον σιδηρόδρομο υψηλής ταχύτητας σε ιδιωτικό ανταγωνισμό το 2020, με στόχο να προσφέρει χαμηλότερου κόστους εναλλακτικές στα τρένα AVE της Renfe.
3. Η Iryo είναι κοινοπραξία μεταξύ των ιταλικών κρατικών σιδηροδρόμων Ferrovie dello Stato, της αεροπορικής Air Nostrum και του ισπανικού επενδυτικού ταμείου υποδομών Globalvia. Ξεκίνησε να λειτουργεί τον Νοέμβριο του 2022 αρχικά στη γραμμή Μαδρίτη – Βαρκελώνη και στη συνέχεια επεκτάθηκε σε άλλες μεγάλες πόλεις.
4.  Το τρένο Iryo ETR1000 κατασκευάζεται στην Ευρώπη από τη συνεργασία Hitachi Rail – Bombardier για τη θυγατρική των Ferrovie, Trenitalia. Τα τρένα Alvia της Renfe κατασκευάζονται από τις ισπανικές εταιρείες CAF και Talgo.

• Το δυστύχημα της Κυριακής ήταν το πλέον πολύνεκρο στην Ισπανία από το 2013, όταν 80 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους ύστερα από εκτροχιασμό τρένου στα βορειοδυτικά. Η έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι εκείνος ο συρμός ταξίδευε με 179 χλμ./ώρα σε ένα τμήμα της γραμμής με όριο ταχύτητας 80 χλμ./ώρα όταν βγήκε από τις γραμμές.

«Ακουγες παιδιά να ουρλιάζουν για τη μητέρα τους»

Ενα βίαιο τράνταγμα, ουρλιαχτά να σκίζουν τη νύχτα, βαλίτσες και σώματα να εκτοξεύονται και ύστερα σκοτάδι. Ετσι περιγράφουν οι επιζώντες τα ελάχιστα δευτερόλεπτα που χώρισαν τη ζωή από τον θάνατο στο σιδηροδρομικό δυστύχημα στη Νότια Ισπανία. Ανθρωποι που ταξίδευαν αμέριμνοι προς τη Μαδρίτη ή την Ουέλβα βρέθηκαν ξαφνικά παγιδευμένοι σε τσακισμένα βαγόνια, χωρίς να μπορούν να καταλάβουν τι ακριβώς είχε συμβεί. Εκείνοι που κατάφεραν να βρουν κάποια έξοδο αντίκρισαν την πραγματική φρίκη: τραυματισμένους, νεκρούς και παγιδευμένους στα συντρίμμια, διασώστες να τρέχουν κάτω από τους προβολείς, κατοίκους του Ανταμουθ να φέρνουν νερό, κουβέρτες, ό,τι μπορούσαν…

«Αυτό δεν είναι φυσιολογικό», πρόλαβε να σκεφτεί η 26χρονη Ανα Γκαρθία Αράντα πριν τα πάντα βυθιστούν στο σκοτάδι. Αλλοι επιβάτες έσπασαν τα τζάμια για να τη βγάλουν από το διαλυμένο βαγόνι, ενώ λίγο πιο πέρα άνθρωποι ψυχορραγούσαν. «Τους είχες μπροστά σου και ήξερες ότι θα πεθάνουν κι εσύ δεν μπορούσες να κάνεις τίποτα», λέει. Οι πυροσβέστες απεγκλώβισαν αργότερα και την αδελφή της που νοσηλεύεται στην Εντατική.

Εξω από το σημείο της σύγκρουσης, σειρήνες αντηχούσαν μέσα στη νύχτα καθώς οχήματα έκτακτης ανάγκης πλημμύριζαν τους στενούς δρόμους. Κάτοικοι της περιοχής κινητοποιήθηκαν κι έσπευσαν να βοηθήσουν με κάθε τρόπο. Κι είναι εκείνες οι εικόνες που θα στοιχειώνουν όσους ήρθαν πρόσωπο με πρόσωπο με τη φρίκη. «Δεν έβλεπες μόνο ανθρώπους χτυπημένους… έβρισκες κομμάτια τους, χέρια…», λέει μια κάτοικος που έτρεξε στο σημείο κι η φωνή της κόβεται. «Ακουγες παιδιά να ουρλιάζουν για τη μητέρα τους». Επιβάτες που είχαν ανοίξει ακόμη και με το κεφάλι τους τις πόρτες προσπαθούσαν να βγουν για να σωθούν. Αλλοι σύρθηκαν μέσα από τα παραμορφωμένα μέταλλα μέχρι να διακρίνουν το φως που κρατούσαν οι πυροσβέστες.

Οπως είπε δημοσιογράφος που απεγκλωβίστηκε από ένα από τα τρένα, «στο τέλος, μοιάζει με λοταρία, πολλοί από εμάς σταθήκαμε απλώς τυχεροί».

Η σύγκρουση σημειώθηκε σε μια λοφώδη περιοχή με ελαιοκαλλιέργειες, η οποία ήταν προσβάσιμη μόνο από έναν στενό δρόμο, γεγονός που δυσκόλευε την είσοδο και έξοδο των ασθενοφόρων. Οι ομάδες έκτακτης ανάγκης αγωνίζονταν να εξασφαλίσουν τη δίοδο σε βαριά μηχανήματα που θα μπορούσαν να ανυψώσουν τα συντρίμμια για να εξασφαλίσουν πρόσβαση σε τυχόν θύματα. Ο ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ ακύρωσε τις υποχρεώσεις του και παρακολουθούσε τις επιχειρήσεις διάσωσης και τις έρευνες, ενώ ο υπουργός Μεταφορών Οσκαρ Πουέντε επισκέφθηκε χθες τον τόπο του δυστυχήματος. Πλάνα από drone της αστυνομίας έδειξαν πώς τα τρένα ακινητοποιήθηκαν σε απόσταση 500 μέτρων μεταξύ τους. Το βαγόνι του ενός τρένου χωρίστηκε στα δύο και η ατμομηχανή συνεθλίβη σαν «τενεκεδάκι».