Η «λέξη της χρονιάς» τα τελευταία χρόνια έχει καθιερωθεί ως μία τάση που η διάδοσή της οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην αμεσότητα του ιντερνετικού συστήματος. Ωστόσο κάθε λεξικό της αγγλικής γλώσσας – σημειώνει σε άρθρο της η «Guardian» – προβάλλει μια διαφορετική πρόταση εισάγοντας στο λεξιλόγιο της αγγλικής γλώσσας νέους όρους. Ομως είναι αμφίβολο αν αυτές οι νέες λέξεις θα περάσουν τη δοκιμασία του χρόνου. Ανάλογα με το λεξικό στο οποίο ανατρέχει κανείς, ο τίτλος για τη λέξη του 2025 δόθηκε είτε στο «vibe coding» (η δημιουργία κώδικα υπολογιστή από μη ειδικούς που χρησιμοποιούν φυσική γλώσσα με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης) του Collins, είτε στο «parasocial» (παρακοινωνικός) του Cambridge Dictionaries, είτε στο «rage bait» (δόλωμα οργής) του ανταγωνιστικού Oxford University Press.
Η πρακτική εντοπισμού και ανάδειξης της κυρίαρχης λέξης που χαρακτηρίζει εντός της αγγλικής γλώσσας τον ρυθμό και τις αντιλήψεις της κοινωνίας ξεκίνησε πριν από 35 χρόνια με την ίδρυση της American Dialect Society, τότε που η αμερικανική εταιρεία προσπάθησε να βρει μια λέξη που να συνοψίζει τον χαρακτήρα των τελευταίων 12 μηνών. Ετσι το συγκεκριμένο αμερικανικό έθιμο διέσχισε τον Ατλαντικό στα μέσα της δεκαετίας του 2000 για να καθιερωθεί σε ό,τι πλησιέστερο διαθέτει η αγγλική γλώσσα σε μια «σεζόν βραβείων».
Για να τραβήξουν την προσοχή
Ο συγγραφέας και λεξικογράφος Τζόναθαν Γκριν, ο οποίος ειδικεύεται στην εξέλιξη της αργκό, αναφέρει στην «Guardian» πως όποιος έχει οποιαδήποτε σχέση με την έκδοση βιβλίων αναφοράς – και σίγουρα λεξικών – είναι σχεδόν υποχρεωμένος να παρουσιάσει τη δική του «λέξη της χρονιάς». Ωστόσο άλλοι γλωσσολόγοι υποστηρίζουν ότι οι τελικές επιλογές γίνονται περισσότερο για να προσελκύσουν το ενδιαφέρον του κοινού παρά ως αποτέλεσμα βαθιάς γλωσσολογικής ανάλυσης. Οπως ο Ρόμπι Λοβ από το Πανεπιστήμιο Aston του Μπέρμιγχαμ, ο οποίος επισημαίνει ότι και οι ίδιοι οι λεξικογράφοι γνωρίζουν πως δεν πρόκειται για μια «απολύτως αντικειμενική, επιστημονική διαδικασία». Διαφορετικά, λέει, θα κατέληγαν όλοι στις ίδιες λέξεις. Επομένως φροντίζουν συνειδητά να διαφέρουν. «Δεν νομίζω ότι ο σκοπός της λέξης της χρονιάς είναι να προσφέρει επιστημονική ανάλυση της αγγλικής γλώσσας. Συμβαίνει για να τραβήξει την προσοχή μας».
Από την πλευρά της η εφημερίδα «The Guardian» έκανε τη δική της ανάλυση δεδομένων μετρώντας τη συχνότητα χρήσης των λέξεων της χρονιάς που επέλεξαν τα λεξικά Cambridge, Collins και Oxford από το 2010 και μετά. Από αυτό το χρονικό διάστημα, στο οποίο μεγάλο μέρος αυτής της γλωσσικής «φαντασίας» διαμορφώνεται πλέον στο Διαδίκτυο, η «Guardian» αναφέρει ότι πάνω από το ένα τρίτο των επιλεγμένων λέξεων είναι είτε όροι διαδικτυακής αργκό είτε λεκτικά σχήματα που συσχετίζονται με τεχνολογικές συσκευές και λειτουργίες. Μάλιστα από το 2021 και έπειτα, το ποσοστό αυτό αυξάνεται στα δύο τρίτα.
«Κατά έναν τρόπο είναι αναπόφευκτο», παραδέχεται η Λιν Μέρφι, καθηγήτρια Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο του Σάσεξ, προσθέτοντας ότι έτσι οι λέξεις διαδίδονται με μεγάλη ευκολία. «Από τη στιγμή που ζούμε μια περίοδο έντονης τεχνολογικής αλλαγής, όλοι μαθαίνουν νέους τεχνολογικούς όρους».
Ωστόσο, αν λάβουμε υπόψη τη φευγαλέα φύση μεγάλης μερίδας διαδικτυακού περιεχομένου, είναι αναμενόμενο ότι πολλές από τις λέξεις που έχουν επιλεγεί στο παρελθόν δεν έχουν αντέξει στη δοκιμασία του χρόνου. Η επιλογή του Οξφόρδης για το 2022, «goblin mode» – «ένα είδος συμπεριφοράς που είναι απροκάλυπτα αυτοϊκανοποιητική… με τρόπο που απορρίπτει τις κοινωνικές νόρμες ή προσδοκίες» -, σήμερα χρησιμοποιείται σπάνια. Η επιλογή του Cambridge για το 2018, «nomophobia» – δηλαδή ο φόβος να μείνεις χωρίς το τηλέφωνό σου -, είναι εξίσου ασαφής. Και σύμφωνα με την ανάλυση των κειμένων από τον όγκο των ειδήσεων στο Διαδίκτυο, η χρήση των όρων NFT ή non-fungible token (Collins, 2021) και «youthquake» (Oxford, 2017) έχει μειωθεί σημαντικά, κατά 96% και 92% αντίστοιχα.
Εκτός επικαιρότητας
Ορισμένες λέξεις έχουν χάσει τη δημοτικότητά τους γιατί υπάρχει αιτία. Λέξεις όπως «Brexit», «vax» (εμβόλιο) και «quarantine» (καραντίνα) αναφέρονταν σε μια συγκεκριμένη περίοδο της κοινωνικής ιστορίας, η επείγουσα ανάγκη της οποίας μπορεί να έχει εξασθενήσει, ακόμη και αν οι επιπτώσεις της εξακολουθούν να είναι αισθητές. Αλλες όπως «austerity» (λιτότητα) και «climate emergency» (κλιματικά επείγον) έχουν γνωρίσει άνοδο και πτώση παράλληλα με τις πολιτικές εξελίξεις και τις μεταβαλλόμενες προτεραιότητες. Αν και είναι δύσκολο – παρατηρεί η «Guardian» – να φανταστεί κανείς ότι η «μεγάλη κοινωνία» που οραματίστηκε ο άλλοτε βρετανός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον θα κάνει ποτέ επανεμφάνιση.
Ο Τζόναθαν Ντεντ, ανώτερος επιμελητής στο Oxford English Dictionary, αναφέρει σχετικά με την ισχνή διάρκεια αυτών των λημμάτων: «Το αν μια λέξη της χρονιάς θα επιβιώσει μακροπρόθεσμα ως ενεργό και ευρέως αναγνωρίσιμο μέρος της γλώσσας είναι λιγότερο σημαντικό από το αν έχει κάτι να πει για το πού βρισκόμαστε τώρα, αυτή τη χρονιά. Αν μια υποψήφια λέξη διατηρήσει τη χρήση που οδήγησε στην επιλογή της, αυτό δείχνει ότι οι ομιλητές και οι συγγραφείς της αγγλικής τη βρήκαν χρήσιμη προσθήκη στη γλωσσική τους φαρέτρα. Αν όχι, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν ήταν μια σχετική και άξια επιλογή τη χρονιά που αναδείχθηκε».
Ενώ ορισμένοι γλωσσολόγοι, όπως η Μέρφι, δηλώνουν «λίγο κυνικοί» απέναντι σε λέξεις της χρονιάς που λειτουργούν κυρίως ως κράχτες προσοχής και βλέπουν το ετήσιο τελετουργικό ως «εργαλείο μάρκετινγκ», άλλοι το αντιμετωπίζουν με λιγότερη καχυποψία. «Δεν θα ερμήνευα τη λέξη της χρονιάς ως πρόβλεψη για το πώς θα χρησιμοποιηθεί στο μέλλον», λέει ο Λοβ. «Τη θεωρώ έναν διασκεδαστικό τρόπο να κάνουμε τον κόσμο να μιλήσει για τη γλώσσα – και ειδικά όταν επιλέγονται λέξεις που χρησιμοποιούνται περισσότερο από νεότερους ανθρώπους στον διαδικτυακό λόγο. Γιατί είναι ένας εξαιρετικός τρόπος να εμπλακούν οι νέοι σε συζητήσεις γύρω από τη γλώσσα και τις λέξεις».
