Σαν ίχνος, {CR}σαν ερώτημα, σαν κάλεσμα να θυμηθούμε

Σ’ έναν κόσμο που έχει συνηθίσει να καταναλώνει τον πόλεμο σαν τίτλο ειδήσεων, κάποιοι επιλέγουν να τον ακούσουν πραγματικά. Να τον αφουγκραστούν στις φωνές όσων επέζησαν, να τον ψηλαφήσουν στις αφηγήσεις εκείνων που επέζησαν. Η παράσταση «Πολεμικοί ανταποκριτές», σε σκηνοθεσία και μουσική του Χρήστου Θάνου και δραματουργική σύνθεση του ιδίου μαζί με την Ηρώ Μπέζου, που θα ανέβει από 5 έως 8 Ιουλίου στην Πειραιώς 260 στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, φιλοδοξεί να λειτουργήσει σαν μια πράξη μνήμης. Μια τελετουργία αφύπνισης που αξιοποιεί τις περιγραφές ιστορικών, λογοτεχνικών και πρωτότυπων κειμένων ενταγμένων σ’ ένα μουσικό σύμπαν.

Στην παράσταση, έξι σώματα κινούνται πάνω στη σκηνή όπως οι σκηνές της ιστορίας, χωρίς χρονική ταυτότητα ή γεωγραφικό στίγμα, σαν φαντάσματα που διεκδικούν ν’ ακουστούν. Αυτή τη φορά, ωστόσο, ο ρόλος τους ως μαρτύρων μεταφέρεται από το πεδίο της δημοσιογραφίας, όπου συνήθως δρουν οι πολεμικοί ανταποκριτές, σ’ αυτό του θεάτρου. «Εάν πάρουμε σαν φωτεινό παράδειγμα τον Θουκυδίδη που καταγράφει με εντυπωσιακή αντικειμενικότητα τα πολεμικά γεγονότα που βιώνει, παρουσιάζοντας παράλληλα την κυνικότητα με την οποία ο ισχυρός αποφασίζει να επιβληθεί στον ανίσχυρο, τότε έχουμε ένα υπέροχο κίνητρο να μιλήσουμε επί σκηνής για τον πόλεμο έχοντας ως όχημα μια σειρά διαχρονικών ανταποκρίσεων. Οι άνθρωποι που έζησαν τον όποιο πόλεμο από μέσα και τον κατέγραψαν αφιλτράριστα μπορούν να λειτουργήσουν ως ένα ζωντανό εφαλτήριο για τη δημιουργία μιας σκηνικής αφήγησης αυτής της ανθρώπινης σκιάς που μας ακολουθεί αδιάκοπα. Αυτοί επιχειρούμε να είναι οι ανταποκριτές μας, χωρίς να θυμίζουν τις φρικαλεότητες που μεταφέρονται καθημερινά στα μέσα ενημέρωσης, αποφεύγοντας παράλληλα τη σοβαροφάνεια και την κατήφεια», αναφέρει στο «Νσυν» ο Χρήστος Θάνος.

Σε αυτό το θεατρικό σύμπαν, ιδιαίτερο στοιχείο του έργου είναι πως δεν αναλαμβάνει να μας δείξει τις πολεμικές συγκρούσεις όπως είναι, αλλά όπως μένουν μέσα μας. Σαν ίχνος, σαν ερώτημα, σαν κάλεσμα να θυμηθούμε. «Η παράσταση λειτουργεί αφηγηματικά, παίρνοντας τα γεγονότα απ’ την αρχή τους. Απ’ την πρώτη στιγμή που εμφανιστήκαμε στον κόσμο. Δεν αναφερόμαστε σε συγκεκριμένες εποχές, έθνη, λαούς, όσο μπορούμε διατηρούμε την απόστασή μας και την περιέργειά μας ώστε να παραμένουμε ψύχραιμοι, με τη λεπτότητα και την ευαισθησία που αναλογούν σε κάτι τόσο ιδιαίτερο», υπογραμμίζει η Ηρώ Μπέζου.

Ποια τα αίτια

Αν κι η παράσταση εκκινεί από τον πόλεμο, δεν εξαντλείται σε αυτόν. Αναδεικνύει με τόλμη κι ευαισθησία μια σειρά από διαφορετικά επείγοντα ερωτήματα που διαπερνούν το σήμερα ως μια θεατρική παρέμβαση στη δημόσια συνείδηση. «Το κύριο ερώτημα που προσωπικά με απασχολεί μέσα στην τόσο σκοτεινή συνθήκη που μας περιβάλλει και που θεωρώ ότι παρουσιάζεται διάχυτο στην παράστασή μας είναι το ποια αίτια οδηγούν τον άνθρωπο στο να εμμένει στην επιλογή τού πολέμου τα τελευταία 3.000 χρόνια. Ενα ερώτημα που τοποθετείται σε ένα καθαρά υπαρξιακό πλαίσιο, αφού η διερεύνηση του παραλογισμού του πολέμου δεν μπορεί να περιοριστεί σε ένα συγκεκριμένο χωροχρονικό πεδίο, αλλά απαιτεί επίμονο σκάψιμο. Πόσω μάλλον όταν οι ανά τους αιώνες μαρτυρίες έρχονται να προσδώσουν πανομοιότυπα χαρακτηριστικά στις εκάστοτε μέσα στην Ιστορία συρράξεις. Και εν τέλει, όταν σήμερα ο άνθρωπος, μέσω των επιστημονικών και διανοητικών κατακτήσεων, δύναται να διασφαλίσει την ποιοτική επιβίωση του παγκόσμιου πληθυσμού χωρίς να διαταράσσει το οικοσύστημα, παραμένει πιο βασανιστικό από ποτέ το ερώτημα γιατί να συνεχίζει να καταφεύγει σε αυτόν τον αέναο αλληλοσπαραγμό», λέει με νόημα ο Χρήστος Θάνος.

Ριζωμένος βαθιά μέσα μας

Οι «Πολεμικοί ανταποκριτές» δείχνουν να είναι ένα έργο επίκαιρο όσο ποτέ. Γιατί στέκονται στο γεγονός πως όλες αυτές οι συρράξεις δεν είναι εξαίρεση της Ιστορίας, μια παθολογική παρέκκλιση της ανθρώπινης φύσης, αλλά βασικό κομμάτι της. «Ο πόλεμος είναι ένα δομικό στοιχείο της ύπαρξής μας, ξεκινώντας από τη δημιουργία του Σύμπαντος, συνεχίζοντας στην επικράτησή μας όταν ακόμα δεν ήμασταν παρά ένας μονοκύτταρος οργανισμός και καταλήγοντας στην επιβίωση στο πεδίο της μάχης ή ακόμα και σε ένα κανιβαλιστικό εργασιακό περιβάλλον. Ο πόλεμος είναι ριζωμένος βαθιά μέσα μας από πάντα και για πάντα. Ο σημαντικότερος πόλεμος όμως που οφείλουμε να δώσουμε είναι αυτός απέναντι στην πολεμική μας φύση. Η ενίσχυση δηλαδή των ποιοτικών χαρακτηριστικών που έχουν καλλιεργηθεί από πολιτισμό σε πολιτισμό και τα οποία κατευνάζουν την καταστροφική μας τάση, παραχωρώντας όλο και περισσότερο χώρο στη δίψα μας για δημιουργία», παρατηρεί ο Χρήστος Θάνος.

Διαχρονικό

«Ο σύγχρονος πόλεμος αρχικά είναι ο πόλεμος. Γίνεται πόλεμος αυτή τη στιγμή, όπως τον ξέρουμε, όπως τον μάθαμε από παιδιά, με επιστράτευση, θανάτους, φτώχεια, πείνα, αιχμαλωσίες και διεστραμμένους ηγέτες που νομίζουν ότι είναι αθάνατοι και παίζουν με τον πλανήτη σαν να είναι επιτραπέζιο. Αυτό παραμένει για μένα το πιο εφιαλτικό, ακριβώς γιατί είναι διαχρονικό. Το θέμα είναι ότι, σε αντίθεση με την αόρατη, ύπουλη μορφή βίας που αναφέρετε, η φρίκη ενός ορατού, δηλωμένου πολέμου μπορεί να ταρακουνήσει πιο άμεσα και επιτακτικά τον κόσμο, να προκαλέσει πολύ πιο μαζικές και δυναμικές αντιδράσεις, σαν αυτές που ήδη βλέπουμε σε όλον τον πλανήτη μπροστά στην τωρινή τραγωδία. Η αλληλεγγύη, ο αγώνας, η επανάσταση, ό,τι κι αν σημαίνει, είναι πολύ δυσκολότερα όταν βαλλόμαστε ύπουλα, αργά και σταθερά από άλλες μορφές βίας. Η στιγμή που κάποιος θα συνειδητοποιήσει τι συμβαίνει και θα θελήσει ίσως να δράσει είναι πιο προσωπική κι άρα είναι δυσκολότερη η συσπείρωση. Στον ήχο μιας σειρήνας, μιας βόμβας που σκάει, όλοι ξυπνάμε έντρομοι», καταλήγει η Ηρώ Μπέζου.